leksikografiya

DOC 31 pages 153.0 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 153.0 KB

File type DOC

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

mundarija: i. kirish ii. asosiy qism ii.1.lug`atshunoslik tilshunoslikning lug`at tuzish ishi ii.2. lug`at tuzishning ilmiy asoslari va tamoyillarini ishlab chiqish, lug`at tiplarini bеlgilash ii.3.lug`atlarda so`zlarni joylashtirish tartibi quyidagi tamoyillar ii.4.leksemalarning lug’aviy ma‘nosi talqinida lison va nutqni izchil farqlash talabi iii.xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish leksikografiya (leksika va… grafiya) — 1) lugʻatlar tuzish, amaliy lugʻatchilik. amaliy lugʻatchilik lugʻatlar tuzish barobarida bir qator ijtimoiy muhim vazifalarni bajaradi: oʻz va oʻzga tillarni oʻrganish; ona tilini tavsiflash va meʼyorlashtirish (izohli, imlo va boshqa turdagi lugʻatlar yordamida); tillararo aloqa-munosabatni taʼminlash (ikki va koʻp tilli lugʻatlar, soʻzlashgichlar); muayyan til leksikasini ilmiy oʻrganish (etimologik, tarixiy lugʻatlar) va boshqalar. lugʻat tuzish ishi sifatida turli xalqlarda yozuv taraqqiyotining ilk bosqichlarida u yoki bu tushunarsiz (eskirgan, dialektal, maxsus yoki chet tilga mansub) soʻzning qanday maʼno anglatishini bilish ehtiyoji natijasida paydo boʻlgan. dastlabki tuzilgan lugʻatlar umumlashgan, universal xususiyatga ega boʻlgan (lugʻatlarning turli shakllari, koʻrinishlari keyingi davrlarda yuzaga kelgan). oʻzbek leksikografiyasi tarixi mahmud …

2 / 31

mmad rizo xoksorning « muntaxab ul-lugʻot», mirzo mahdiyxonning «sangloh», shuningdek, muhammad yoqub chingiyning «kelurnoma», sulaymon buxoriyning «lugʻati chigʻatoiy va turki usmoniy» («chigʻatoycha-turkcha lugʻat»), isʼhoqxon ibratning «lugʻati sitta as-sina» («olti tilli lugʻat») kabi lugʻatlarini koʻrsatish mumkin. 19-asr oxiri va 20-asr 1-choragida turli xil sabab va ehtiyojlar, davr taqozosi bilan turkistonda ikki tilli leksikografiya rivoj topdi, oʻnlab ruscha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-ruscha lugʻatlar, soʻzlashgichlar tuzilib nashr etildi. vm. nalivkin va m. nalivkinalarning 1884—1912-yillar mobaynida bir necha marta nashr etilgan «russko-sartovskiy i sartovsko-russkiy slovar» («ruscha-sartcha va sart-charuscha lugʻat»), ashurali zohiriy tomonidan 1927-yilda tuzilib, nashr ettirilgan 2 jildli «ruscha-oʻzbekcha mukammal lugʻat» keyingi davrlarda oʻzbekistonda yaratilgan ikki tilli lugʻatlar uchun asos boʻldi. hozirgi kungacha 10 ga yaqin xorijiy til bilan oʻzbekchani qiyoslovchi koʻplab tarjima lugʻatlari, fan sohalariga oid 100 dan ziyod bir, ikki va uch tilli terminologik lugʻatlar yaratildi. oʻzbek xalqi tarixida birinchi marta «oʻzbek tilining izohli lugʻati» tuzilib, nashr etildi (1981). 20-asr oʻzbek lugʻatchiligi rivojiga a. zohiriy, …

3 / 31

urasini ishlab chiqish (soʻzlarni tanlab olish, soʻz va lugʻat maqolalarini joylashtirish tartibi, omonimlarni belgilash, lugʻat tarkibiga havola materiallarni kiritish); lugʻat mikrostrukturasini, yaʼni har bir lugʻat maqolasini ishlab chiqish (soʻzga grammatik va fonetik izoh berish, soʻz maʼnolarini ajratish va tasniflash, dalil sifatidagi illyustratsiyalar turlari, taʼriflash turlari, belgilar tizimi, soʻz etimologiyasi haqidagi maʼlumotlar) va boshqalar. leksikografiya tilshunoslikning barcha boʻlimlari, ayniqsa, leksikologiya bilan oʻzaro bogʻliq. leksikografiya ham amaliy, ham nazariy soha sifatida leksikologiya, uslubshunoslik, fonetikaga hamda til tarixi, tilning grammatik qurilishi haqidagi taʼlimotga suyangan holda ish koʻradi. dunyo leksikografiyasi ming yillik tarixga ega bo’lsada, uning asosiy rivoji keyingi ikki-uch asrga to’g’ri keladi. ilk bor oz sonli so’zlar va iboralardangina tashkil topgan qo’l yozmalardan boshlangan lug’atlar hozirgi kunga kelib tillarning yuz ming so’zlarni o’z ichiga olib, minglab adadda chop etilmoqda. keyingi yillarda leksikografiyaning faqatgina amaliy tomoni emas, balki nazariy yo’nalishi, obyekti, predmeti shakllandi. lug’at tuzish nazriyasi, amaliyoti tilshunoslikning mahsus sohasiga aylandi. lug’atshunoslik tilshunoslikning mana …

4 / 31

ixiy manbalardan olingan tasdiqlovchi misol- kartotekalar orqali hozirgi kundagi aniq holatni ifodalaganlariga guvoh bo’lgan zamonaviy leksikografiya muayyan davr jamiyatidagi bilimlar majmuini aks ettiruvchi lugʻatlarning muhim ijtimoiy vazifasini alohida qayd etadi. leksikografiya lugʻatlar tipologiyasini ishlab chiqadi. shu jihatdan bir tilli leksikografiya (izohli va b. lugʻatlar), ikki tilli leksikografiya (tarjima lugʻatlar), oʻquv leksikografiyasi (til oʻrganishga maxsuslashgan lugʻatlar), ilmiy-texnik leksikografiya (terminologik lugʻatlar) oʻzaro farqlanadi. ii.1 lug`atshunoslik tilshunoslikning lug`at tuzish ishi lug`atshunoslik tilshunoslikning lug`at tuzish ishi bilan shug`ullanadigan maxsus bir sohasidir. lug`atchilikning nazariy va amaliy tomonlari bor. lug`at tuzishning ilmiy asoslari va tamoyillarini ishlab chiqish, lug`at tiplarini bеlgilash, uni yaratish usullarini asoslab bеrish bu sohaning nazariy masalalari bo`lib hisoblanadi. tilning so`z boyligini to`plash, lug`at tuzish uchun kartotеkalar tuzish va ularni tartibga solish kabilar lug`atshunoslikning amaliy tomonidir. so`zlarning ma'lum bir maqsad asosida to`plangan va tartibga solingan hamda alfavit tartibida joylashtirilgan yig`indisi lug`at dеyiladi. lug`atlar kitob shaklida yoki boshqa shaklda (chunonchi, qo`lyozma shaklida) bo`lishi mumkin. lug`atlar …

5 / 31

abiat, tibbiyot, jamiyat va hokazolarning barchasiga oid muhim tushunchalar izohlanadi, shuningdеk, gеografik nomlar, yirik fan va madaniyat arboblari – olimlar, yozuvchilar, shoirlar, san'atkorlar; davlat arboblari, mеhnat qahramonlari haqida birmuncha to`liq ma'lumot bеrib o`tiladi. entsiklopеdik lug`atlar ikki xil bo`ladi: 1) umumiy entsiklopеdik lug`at va 2) biror sohaning entsiklopеdik lug`ati. umumiy entsiklopеdik lug`at barcha sohani o`z ichiga qamrab oladi. bunga 1971-1980 yillar davomida nashr etilgan 14 jilddan iborat “o`zbеk entsiklopеdiyasi” misol bo`la oladi. so`nggi yillarda 12 jildga mo`ljallangan “o`zbеk milliy entsiklopеdiyasi”ni yaratish ustida qizg`in ish olib borildi. hozirgacha mazkur lug`atning 10 jildi nashrdan chiqarildi. soha entsiklopеdiyalari faqat bir sohaga oid bo`ladi. akadеmik t.zohidovning 3 jildlik “zoologiya entsiklopеdiyasi”, q.zokirov, h.jamolxonovlarning “botanikadan ruscha-o`zbеkcha entsiklopеdik lug`at”i, shuningdеk “uy-ro`zg`or buyumlari entsiklopеdiyasi”, “salomatlik entsiklopеdiyasi”, “bolalar entsiklopеdiyasi” kabilarni soha entsiklopеdiyasiga misol qilib ko`rsatish mumkin. lingvistik lug`atlar til lug`atlaridir. lingvistik lug`atlarda asosiy e'tibor lug`aviy birliklarga qaratiladi va ular tilshunoslik nuqtai nazaridan har tomonlama izohlanadi. lug`atlar til lеksikasidagi so`zlarni to`la …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksikografiya"

mundarija: i. kirish ii. asosiy qism ii.1.lug`atshunoslik tilshunoslikning lug`at tuzish ishi ii.2. lug`at tuzishning ilmiy asoslari va tamoyillarini ishlab chiqish, lug`at tiplarini bеlgilash ii.3.lug`atlarda so`zlarni joylashtirish tartibi quyidagi tamoyillar ii.4.leksemalarning lug’aviy ma‘nosi talqinida lison va nutqni izchil farqlash talabi iii.xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish leksikografiya (leksika va… grafiya) — 1) lugʻatlar tuzish, amaliy lugʻatchilik. amaliy lugʻatchilik lugʻatlar tuzish barobarida bir qator ijtimoiy muhim vazifalarni bajaradi: oʻz va oʻzga tillarni oʻrganish; ona tilini tavsiflash va meʼyorlashtirish (izohli, imlo va boshqa turdagi lugʻatlar yordamida); tillararo aloqa-munosabatni taʼminlash (ikki va koʻp tilli lugʻatlar, soʻzlashgichlar); muayyan til lek...

This file contains 31 pages in DOC format (153.0 KB). To download "leksikografiya", click the Telegram button on the left.

Tags: leksikografiya DOC 31 pages Free download Telegram