o‘zbektilshunosligi va tarixi

PPTX 25 pages 1.6 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

boburning lingvistik qarashlari. temuriylar davrida o‘zbek tilshunosligi. o‘rta asr o‘zbek leksikografiyasi. xonliklar davri o‘zbek tilshunosligi. fan: o‘zbek tilshunosligi tarixi f.f.d., prof. m.kurbanova 2-ma’ruza 1 reja: temuriylar hukmronligi davrida fan va madaniyat taraqqiyoti. alisher navoiyning falsafiy – lisoniy qarashlari. alisher navoiyning tillarning paydo bo’lishi haqidagi qarashlari. “muhokamat ul - lug’atayn”da tillar qiyosi. z. m. boburning lisoniy qarashlari. navoiy asarlari tilini o’rganishning sabablari. “abushqa” lug’ati haqida. “badoi al - lug’at” haqida. yaqub changiyning ”kelurnoma“ lug’ati haqida. mehdixonning ”sangloh“ lug‘ati haqida. заголовок презентации 2 2 название презентации 3 amir тemur ilm-fan rivoji uchun g‘amxo‘rlik qilishi tufayli samarqand dunyoning ma’rifiy markaziga aylandi. mashhur olimlar samarqandga keldi. masalan, qozizoda rumiy, tabib хusomiddin kermoniy, falaqiyotshunos mavlono ahmad, ulug‘bek davrida turli mamlakatlardan kelgan 100 dan ortiq olimlar ilmiy va ijodiy faoliyat ko‘rsatgan. тemur va temuriylar zamonida tabiiy va gumanitar fanlar sohasida buyuk olimlar yetishib chiqdi hamda jahon faniga munosib hissa qo‘shdi. falokiyotshunoslik fanida ulug‘bek, qozizoda rumiy, g‘iyosiddin …

2 / 25

b ijod qildi. ayniqsa o‘zbek yozma adabiyotining dunyoviy ko‘lamini alisher navoiyning ijodi kamolot bosqichiga ko‘tardi. alisher navoiyning boshqa sohadagi singari tilshunoslik sohasidagi xizmati ham g‘oyat katta ahamiyat kasb etadi. tishunoslikka doir fikrlari ulug‘ siymonig har bir asarida,jumladan, "muhokamat ul-lug‘atayn" .asarida yaqqol ko‘zga tashlanadi. tenggi yo‘q so‘z ustasi alisher navoiy o‘zining lug‘atchilik va tilshunoslik sohasidagi yarim asrlik tajribasini “muhokamat ul - lug‘atayn” asarida umumlashtiradi. alisher navoiyning ushbu asarida olg‘a surgan va tilshunoslik tarixi uchun qimmatli bo‘lgan fikrlari quyidagilardan iborat: “turli tillarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi haqida fikr bildiradi. alisher navoiy tillarning paydo bo‘lish voqeasini nuh payg‘ambar va uning o‘g‘illariga bog‘laydi. bu haqda "muhokamatul-lug‘atayn"da shunday yozadi: "...turkiy, forsiy va hindiy asl tillarning manbai (kelib chhiqishi)durki, nuh payg‘ambar... ning uch o‘g‘ligakim,yofas va som va xomdur yetishur... yofasniki, tavorix ahli abut-turk bitirlar, xito mulkiga yibordi va somniki, abul-furs bitirlar. eron va turon mamolikning vasatida voliy qildi va xomniki,abulhind debdurlar, hindiston bilodiga uzatti. va bu …

3 / 25

qurlashtira borib, so‘zning ta’sir kuchi, uning katta ruhiy ozuqa va tarbiyaviy ahamiyatiga yuqori baho beradi. u o‘zining "muhokamat ul-lug‘atayn" asarida shunday mulohaza bildiradi: "so‘z durrining ayirmasi bundan ham cheksiz va darajasi bundan ham nixoyatsizdir. shundayki, yaxshi so‘zdan o‘lgan badanga toza ruh yetadi, unga jon baxsh etadi, yomon so‘zdan tirik tanga o‘ldiruvchi zahar xosiyati paydo bo‘ladi, kishini halok etishga olib boradi". название презентации 8 a.navoiy ikki tilni chog‘ishtirganda 100 fe’lni keltirib, ularni taxlil qiladi va o‘zbek tilini xazina deb biladi, masalan, fors-tojik tilida "girya kardan" birikmasi o‘zbek tilida yig‘damoq, ingramoq, singramoq, yiglamsinmoq, sixtamoq o‘kurmoq, inchkiramoq fe’llari bilan, "nushidan" so‘zi o‘zbek tilidaga ichmoq, sipqormoq, tamshimoq so‘zlari bilan berilishini izohlaydi. alisher navoiy, o‘zi aytganidek uning so‘zlarining martabasi yuqoridan pastga tushmaydi. undan so‘nggi davrlarda yashagan ijodkorlar ham ajoyib namuna sifatida foydalandilar, uni o‘z ustozlari deb bildilar. jumdalan, munis shunday yozadi: so‘z ichra navoiyki jahongir durur, munisga maoniy yo‘lida pir durur. название презентации 9 boburning …

4 / 25

ni uch soatni bildirishini, posbon so‘zi esa posdan xabar beruvchilar ekanligini izohlaydi. darhaqiqat, -bon (-von) qo‘shimchasi asos so‘zdan anglashilgan predmet yoki ob’ektga ega shaxs nomini yasaydi. bu qo‘shimcha asl turkiy so‘zlar tarkibida kamdan kam uchraydi: "hind eli kecha - kunduzni bir gari deb turlar, yana kechani to‘rt va kunduzni to‘rt qismat qilibturlar. har qaysisi bir pahr deb turlarkim, forsida pos bo‘lgay. ul viloyatlarda pos va posbon eshitilur edi. bu xususiyat bizga ma’lum emas edi". название презентации 12 2. bobur so‘zlar etimologiyasi sohasida ham o‘ziga xos yul tutgan olim. jumdalan, uning kashmir nomini izohlashi o‘ta diqqatga loyiq:bu tog‘ elini kas derlar. hindiston eli "shin"ni "sin" talaffuz qiliptur. chun bu tog‘da mu’tabar shahar kashmirdur... bu jihattin bo‘la olurkim, kashmir demish bo‘lgaylar". demak kas aslida kash bo‘lib chiqadi va kashmir shu tog‘dagi qabila nomi bilan bog‘liq. название презентации 13 3. nutq tovushlari tahlili sohasida ham yangi fikrlarni aytgan. bobur tillardagi tovush xususiyati, ularda …

5 / 25

.navoiy asarlarining tili haqida bir kancha lug‘atlar va grammatikalar tuzildi. lug‘at va grammatikalarda a. navoiy tilidagi leksik va grammatik materiallar yig‘ilgandir. shunday lug‘atlardan biri "abushqa"dir. ilmiy jamotatchilik orasida shu nom bilan mashhur bo‘lgan bu lug‘atni 1869-yilda vel’yaminov-zernov nashr qildi va fransuz tilida so‘z boshi yozdi. "abushqa" lug‘atida 2000 so‘z bo‘lib, ular a. navoiyning badiiy, ilmiy, tarixiy asarlaridan olingan so‘zlarning lugaviy ma’nolari berilib, navoiy g‘azal va dostonlaridan keltirilgan misollar bilan oydinlashtiriladi. lug‘at muallifi turkiy xalqlarga tushunarli bo‘lmagan so‘zlarni ajratib olib, ularni izohdaydi. bunda u asosiy lugaviy birliklarni ajratib olmay, har xil grammatik shakldaga so‘zlarni alfavit tartibida berib boradi. masalan: ikov, ikagu, ikovla, ikalamiz, bo‘lgacha, bo‘lgucha, bo‘lguncha, bo‘lguncho, to‘rta, to‘rtala, to‘rtovla, to‘rtalasi. название презентации 16 "abushqa" lug‘atining qimmatli tomoni shundaki, chigatoycha-turkcha deb atalgan bu asarda umumga tushunarli bo‘lmagan so‘zlarning ko‘chma ma’nolari va ma’no ottenkalari izohlanadi. shuning uchun u ba’zi so‘zlar semantikasini o‘rganishda ishonchli material bera oladi. название презентации 17 tali imoni hirotiy …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbektilshunosligi va tarixi"

boburning lingvistik qarashlari. temuriylar davrida o‘zbek tilshunosligi. o‘rta asr o‘zbek leksikografiyasi. xonliklar davri o‘zbek tilshunosligi. fan: o‘zbek tilshunosligi tarixi f.f.d., prof. m.kurbanova 2-ma’ruza 1 reja: temuriylar hukmronligi davrida fan va madaniyat taraqqiyoti. alisher navoiyning falsafiy – lisoniy qarashlari. alisher navoiyning tillarning paydo bo’lishi haqidagi qarashlari. “muhokamat ul - lug’atayn”da tillar qiyosi. z. m. boburning lisoniy qarashlari. navoiy asarlari tilini o’rganishning sabablari. “abushqa” lug’ati haqida. “badoi al - lug’at” haqida. yaqub changiyning ”kelurnoma“ lug’ati haqida. mehdixonning ”sangloh“ lug‘ati haqida. заголовок презентации 2 2 название презентации 3 amir тemur ilm-fan rivoji uchun g‘amxo‘rlik qilishi tufayli samarqand dunyoning ma’...

This file contains 25 pages in PPTX format (1.6 MB). To download "o‘zbektilshunosligi va tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbektilshunosligi va tarixi PPTX 25 pages Free download Telegram