o‘qituvchi nutqining asosiy kommunikativ sifatlari

PPTX 15 pages 103.7 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 103.7 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

презентация powerpoint o‘qituvchi nutqining asosiy kommunikativ sifatlari reja: 1.nutqning to‘g‘riligi va o‘rinliligi 2.nutqning aniqligi va mantiqiyligi. 3.nutqning sofligi va boyligi. 4.nutqning ifodaliligi va ta’sirchanligi. madaniy nutq qator o‘ziga xos sifatlarga ega. nutq bu sifatlarga ega bo‘lsagina, uni madaniy nutq deyish mumkin. nutq har tomonlama madaniy bo‘lishi uchun uning oldiga tegishli talablar qo‘yiladi. bu talablar nutqning asosiy sifatlari, xususiyatlari deb yuritiladi. mutaxassislar nutqning to‘g‘riligi, aniqligi, mantiqiyligi, ta’sirchanligi, ifodaviyligi̇, tozaligi, boyligi, o‘rinliligi va maqsadga muvofıqligini uning asosiy xususiyatlari sifatida ajratishadi. quyida ulardan eng muhimlariga to‘xtalib o‘tamiz. nutqning to‘g‘riligi. nutqning adabiy me’yorlar (fonetik va talaffuz, leksik va imlo, grammatik va uslubiy)ga qat’iy mos bo‘lishi — madaniy nutqning asosiy sifati. har qanday to‘g‘ri nutq madaniy bo‘1avermaydi, shu boisdan, adabiy nutq me’yor1ari ishlab chiqilgan. bu haqda rus tilshunosi s.i.ojegov shunday degan edi: “yuksak nutq madaniyati — kishining o‘z fikrini tü vositalari orqali to‘g‘ri, aniq va ta’sirchan ifodalay olishi. to‘g‘ri nutq amaldagi adabiy ti1 me’yorlariga rioya …

2 / 15

abiy til va undan foydalanish malakasini egallashni ifodalaydigan umumiy “nutq madaniyati” tushunchasini “nutqning to‘g‘riligi” va “nutq madaniyati” qismlariga ajratish lozimligini ta’kidlaydi. unga ko‘ra, quyi bosqich — nutqning to‘g‘riligi. nutq madaniyatining birinchi bosqichida nutqning zarf me’yorlari ta’lim oluvchiga singdiriladi. bu me’yorlar sheva me’yorlari, boshqa tillar ta’sirida yuz bergan so‘zlashuv me’yorlari, jargon xa argotik me’yorlardir. senga bitta gapim bor, poyezdga aytaman gapida keyingi jo‘nalish kelishigi shakli qo‘llaııishi ma’lum bir hudud uchun xos holat. yoki ukamni daftari kabi birikmalarda qaratqich kelishigi shaklining tushum kelishigi o‘mida qo'llanishi qaysidir sheva uchun me’yor. bu me’yor asosida adabiy ınutqda gapirish hollari uchrab turadi. nutqning kuchli me’yorlari mustahkam bo‘lib, tashqi ta’sir1arga berilmaydi. masalan, tushum kelishigi o‘mida jo‘nalish kelishigini qo‘llash holati yo‘q. “nutqning to‘g‘riligi — deb yozadi rus olimi v.g.kostomarov, — madaniy nutqning zarur va birinchi sharti bo‘1ib, adabiy nutqning amaldagi me’yoriga qat’iy mos kelishini, joriy talaffuz, imlo, lug‘aviy va grammatik me’yorlarni puxta egallashni bildiradi”. nutq to‘g‘riligini ta’minlashda quyidagi …

3 / 15

hadi va natijada buni bilmagan kishi nutqida noto‘g‘rilik sodir bo‘ladi. mantiqi̇y urg‘uni noto‘g‘ri qo‘yish natijasida gap mazmuni o‘zgarib ketishi mumkin. masalan, onasiz bola o'ynamas gapini ikki xil tushunish mumkin: “bola onasining yonida o‘ynaydi”; “farzandi yo‘q ona o‘ynamaydi”. mantiqiy urg‘uning buzilishi gap sintaktik qurilishining nomuvofiqligj natijasida sodir bo‘lgan. gap agar bola onasiz o’ynamas shaklida berilsa, me’yoriy1ik saqlangan bo‘lar edi. ayrim o‘zlashma so‘z1ardagi unlilami o‘z tilidagidek talaffuz qilish natijasida ham nutq me’yoriga rioya qilmaslik kelib chiqadi. masalan, moskva, tonna, post, voleybol kabi so‘zlardagi ajratilgan o tovushlari o‘zbek tilidagi a tovushiga moyil talaffuz qilinishi me’yoriy. ayrimlar boshqa tillardan o‘zlashgan direktor, traktor, diktor, doktor so‘z1aridagi oxirgi bo‘g‘indagi o tovushlarini talaffuz qilishga urinishi natijasida me’yomi buzib qo‘yadi. shuningdek, ayrimlar boshqa tildagi so‘zni o‘sha tildagidek talaffiız qilishga madaniylik belgisi sifatidaqarashadi: yanvar (yinvar), fakultet fıkultet), dekan (dikan) kabi. bu ham to‘g‘ri talaffûz emas. so‘zlaming ma’nosini bilmasdan qo‘llash, eskirgan so‘zlarni mayjud so‘zlar o‘mida ishlatish, o‘zbek tilida mavjud me’yoriy …

4 / 15

i. bunda adib abdulla qahhor bo‘sa so‘zining ma’nosini bilmay xato qilgan savodsiz va saviyasi past kishilarni hajv ostiga olgan. grammatik me’yorga rioya qilish deganda, gap tuzish qoidalaridan to‘g‘ri foydalanish, so‘zga grammatik qo‘shimchalami qo‘shishda xatoga yo‘1 qo‘ymaslik, kelishik qo‘shimchalarini o‘z o‘rnida qo‘llash, ega va kesimning mosligiga rioya qilish, ikkinchi darajali bo‘laklarni to‘g‘ri ishlatish, so‘zlarning bog‘lanish qonuniyatlariga amal qilish kabüar tushuniladi. muloqot jarayonida bunday grammatik me’yorlarga amal qilmaslik natijasida nutqning to‘g‘riligi buziladi. morfologik me’yorlaming buzilishiga misollar: faxriy o qituvchining yuzlab shogirdi hozirgi kunda turli sohalarda samarali mehnat qilib, ustoziga obro’-e 'tibor keltirmoqdalar. me’yoriy varianti: faxriy o'qituvchining yuzlab shogirdi hozirgi kunda turli sohalarda samarali mehnat qilib, ustoziga obro '-e’tibor keltimıoqda. abdulla qahhor yozish u yoqda tursin, bunday holda hatto birovga dastxat ham bermas edilar. umuman yozuvchilik ular uchun nihoyatda muqaddas ish edi. me’yoriy variani: abdulla qahhor yozish u yoqda tursin, bunday holda hatto birovga dastxat ham bermas edilar. umuman, yozuvchilik uning uchun nihoyatda …

5 / 15

tiladi. bu, eng avvalo, tilning tafakkur bilan birligidir. chunki nutqning aniqligi tushunchasi ostida tabiat va jamiyatdagi narsa va hodisalar bilan ularning nutqdagi atamasi orasidagi mutanosiblik tushuniladi. shu ma’noda b.n.golovin aytganidek, “aniqlikni “nutq—•tafakkur—+voqelik" zanjiri asosida belgilash mumkin”. borliqdagi voqea-hodisalar har bir tilda o‘z ifodasiga ega. lisoniy ifoda yordamida ular inson tomonidan anglanib, idrok etiladi, fıkr almashinadi. nutqning aniqligi deyilganda, til va borliqning nutqdagi aniq muvofiqligi tushuniladi: “...agar inson tafakkurining eng yuksak yutuqlari, eng chuqur bilimlari so‘zda aniq va ochiq-oydin ifodalanmagan bo‘1sa, ular baribir odamlarga noma’lum bo‘lib qolaveradi. bizning vazifamiz aytadigan fikrimizning boshqalar tomonidan qabul qilinishiga erishishdan iborat. qabul qilish esa ko‘p jihatdan o‘z nutqimizni qanday ifoda qilishimizga bog‘liq”. ko‘rinadiki, nutqning aniqligi — nutqiy madaniyatning, nutq mas’uliyatining muhim sharti. alisher navoiy, zahiriddin muhammad bobur, abdulla qodiriy, cho‘1pon, g‘afur g‘u1om, oybek, abdulla qahhor, abdulla oripov kabi o‘zbek so‘z ustalarining tilga va so‘z qo‘llashga munosabati shu mas’uliyat mahsuli. ayniqsa, abdulla qahhor fıkrlari biz uchun …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘qituvchi nutqining asosiy kommunikativ sifatlari"

презентация powerpoint o‘qituvchi nutqining asosiy kommunikativ sifatlari reja: 1.nutqning to‘g‘riligi va o‘rinliligi 2.nutqning aniqligi va mantiqiyligi. 3.nutqning sofligi va boyligi. 4.nutqning ifodaliligi va ta’sirchanligi. madaniy nutq qator o‘ziga xos sifatlarga ega. nutq bu sifatlarga ega bo‘lsagina, uni madaniy nutq deyish mumkin. nutq har tomonlama madaniy bo‘lishi uchun uning oldiga tegishli talablar qo‘yiladi. bu talablar nutqning asosiy sifatlari, xususiyatlari deb yuritiladi. mutaxassislar nutqning to‘g‘riligi, aniqligi, mantiqiyligi, ta’sirchanligi, ifodaviyligi̇, tozaligi, boyligi, o‘rinliligi va maqsadga muvofıqligini uning asosiy xususiyatlari sifatida ajratishadi. quyida ulardan eng muhimlariga to‘xtalib o‘tamiz. nutqning to‘g‘riligi. nutqning adabiy me’yorlar (fonetik va...

This file contains 15 pages in PPTX format (103.7 KB). To download "o‘qituvchi nutqining asosiy kommunikativ sifatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘qituvchi nutqining asosiy kom… PPTX 15 pages Free download Telegram