morfologiyabo'liminio'qitish metodi kasi

PPTX 22 pages 287.8 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 287.8 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

morfologiya bo'limini o'qitish metodikasi morfologiya bo'limini o'qitish metodikasi ma’ruzachi: hasanov a. morfologiyani o’qitish… morfologiya grammatikaning bir qismi bo‘lib, so‘zning shakllari, bu shakllarning hosil bo‘lish yo‘llari va so‘zlarning ma’lum belgilar asosida guruhlarga, ya’ni so‘z turkumlariga bo'linishini o‘rganadi. shu bois, morfologiyani o‘qitishda asosiy e’tibor so‘zning tuzilishi, yasalishi, so‘z turkumlariga bo‘linishini o’rgatishga qaratiladi. o‘quvchilarni so‘z turkumlarini o‘rganishga tayyorlash. so‘zlarni turkumlarga ajratish «to‘plam» va «tasnif» tushunchalarining mohiyatini anglash bilan chambarchas bog‘langan. o‘quvchilar 6-sinf darsligining 26-betidagi rasmlarda berilgan narsa-buyumlarni shu buyumlar orasidagi o‘xshashliklar asosida guruhlash orqali «to‘plam» va «tasnif» xususida umumlashma hosil qiladilar. to’plam va tasnif «to‘plam» deyilganda tahlil qillsh, o‘rganish uchun olmgan har xil narsalar, belgilar, voqea-hodisalar majmuasi tushuniladi. «tasnif» esa to‘plamni awal kattaroq guruhlarga, so‘ngra bunday guruhlaming o‘zini ichki turlarga, ajratilgan turlami ichki xillarga, xillarni navlarga, navlami ko'rinishlarga bosqichma-bosqich saralashdir. o‘quvchilar «to‘plam» va «tasnif» tushunchalarining mohiyatini, o‘xshash va farqli belgilarini topshiriqlami bajarish davomida anglab oladilar. fe’lni o’qitish «fe’l» so‘z turkumini o‘rganishda gap ustida …

2 / 22

ilari uch guruhga ajratilib, 1-guruh talabalariga ma’lum bir fe’lni aytish topshiriladi. 2- va 3-guruh talabalari esa shu aytilgan fe’lning ma’nodoshlarini topadilar va aytadilar. masalan, 1-qator gapirdi, bajardi, yoqtirdi, yordamlashdi, jilmaydi kabi fe’llarni aytsalar, 2-qator so ‘zladi, ado etdi, xohladi, qarashdi, kulimsiradi kabi so‘zlarni, 3-qator esa so ‘yladi, bitirdi, istadi, ко ‘maklashdi, iljaydi kabi uning ma’nodoshlarini topib aytishadi. bu o‘yin qatorlararo yozma tartibda ham bajarilishi mumkin: 1-qator o‘quvchilari sinf doskasiga ma’lum bir fe’lni yozsalar, 2- va 3-qatorlar bu so‘zlarga ma’nodoshlar topib yozishadi “ma’nosini kim chaqdi?” o‘quvchilar nutqini badiiy bo‘yoqdor fe’llar bilan boyitishda «ma’nosini kim chaqdi?» o‘yinidan foydalansa bo‘ladi. bellashayotgan 1-qatorga frazeologik birliklar bilan almashtirish mumkin bo'lgan fe’llarni aytish, ikkinchi guruhga esa shu fe’lni frazeologik birlik bilan almashtirish topshiriladi. masalan, gapirmadi, og ‘ziga talqon soldi; quvondi - do'ppisini osmonga otdi; g ‘azablandi - tepa sochi tikka bo ‘idi; о ‘idi - joni uzildi; tushundi - mag ‘zini chaqdi; charchadi - tinka madori …

3 / 22

uyg'onmoq-uxlamoq) topishadi. berilgan so‘zlarning barchasiga qarama-qarshi ma’noli so‘z topib, ularning har birini yana ma’nodoshlari bilan almashtira olgan guruh g‘olib sanaladi. «bo‘lishli va bo‘lishsiz fe’llar» «bo‘lishli va bo‘lishsiz fe’llar» o‘rganilayotganida ham xuddi shunday o‘yin-topshiriqlardan foydalanish mumkin. o‘quvchilarga avvalo tasdiq ma’nosini ifodalovchi fe’llarga misollar topish, keyin ularni inkor ma’nosini ifodalovchi so‘zlarga aylantirish va shundan so‘ng ularning har biriga ma’nodoshlar topish topshiriladi. namuna: «tasdiqmi yoki inkormi» o‘yini. bu o‘yinda o‘qituvchi o‘quvchilarga mustaqil tarzda harakatning tasdig‘i yoki inkorini bildiruvchi fe’llar yozishni topshiradi. sinf ikki guruhga ajratilib, 1-guruhdagilar bo‘lishli, 2-guruhdagilar bo‘lishsiz shakldagi fe’llarni yozadilar. belgilangan vaqtda mavzuga mos eng ko‘p namuna yozib, ularning ma’nodoshlarini topa olgan guruh o‘yin g‘olibi bo‘ladi «bu so‘z bizniki» «bu so‘z bizniki» o‘yinini o‘tkazishda o‘qituvchi ko‘chma doska yoki kodoskop orqali ot so‘z turkumiga oid bir qancha so‘zlarni o‘quvchilarga tavsiya etadi. shu so‘zlardan mavhum otlarni alohida yozish va ma’nosini sharhlashga ma’lum vaqt ajratiladi. berilgan so‘zlar: kitob, baxt, taxt, ozodlik, tinchlik, tuyg'u, sumalak, …

4 / 22

«sehrli qalpoqcha», «sehrli tayoqcha» kabi ertaklarga qiziqqandek «sehrli binoklga ham qiziqish bilan qaraydilar va mavhum otlardan namunalar yozadilar. «belgilarini izohlang» «belgilarini izohlang» o‘yini. o‘yinni o‘tkazishda o‘quvchilar uch guruhga ajratiladi: 1- guruh qovunning rangini, 2-guruh esa shakl- hajmini, 3-guruh uning maza-ta’mini bildiruvchi sifatlarni topishadi. namuna: guruh: ko‘k, oq, sariq, sarg‘ish. guruh: katta, kichik, uzun, dumaloq. guruh: shirin, mazali, to‘yimli. «nima yaxshi-yu, nima yomon o‘yini». «nima yaxshi-yu, nima yomon o‘yini». «baholash sifatlari» mavzusi o‘rganilayotganida o‘qituvchi o‘quvchilarga shunga oid bir necha sifat aytadi (masalan, go ‘zal-xunuk, aqlli-aqlsiz, odobli- beodob) kabi. shunday sifatlar lug‘atini tuzish topshiriladi va vaqt ajratiladi. talab etilgan vaqtda eng ko‘p baholash sifatlarini yozgan o'quvchi o‘ym g‘olibi sanaladi. shundan so‘ng o‘quvchilarning mavzu yuzasidan fikr-mulohazalari tinglanishi ham mumkin. chunki shunga muvofiq tarzda ularning qiziqishlari va qarashlari ham o‘rganiladi. «olqish olgan omondir, qarg‘ish olgan yomondir» «olqish olgan omondir, qarg‘ish olgan yomondir» o‘yini. bu o‘yin talabiga ko‘ra, o‘quvchilar insondagi yaxshi va yomon xususiyatlarni aniqlashlari, …

5 / 22

birso'zli, rahmdil, shifobaxsh, erksevar. sifatlarning yasalishini sifatlarning tarkibini ongli o‘zlashtirgan o‘quvchilar buni to‘g‘ri aniqlashadi va to‘g‘ri yozish malakalarini mustahkamlay oladi. bu topshiriq musobaqa tarzida o‘tkazilsa, o‘yin qiziqarli xarakterga ega bo‘ladi. «sonlar songa boylandi, qo‘shma songa aylandi» o‘qituvchi qo‘shma sonlar imlosi ustida to‘xtalayotganida «sonlar songa boylandi, qo‘shma songa aylandi» o‘yinidan foydalanishi mumkin. bu o‘yinni o‘tkazishda o‘quvchi noldan о‘ngacha bo‘lgan sonlarni doskaga yozadi va shu sonlardan qo‘shma sonlar hosil qilib yozishni topshiradi. o‘quvchilar avval ikki xonali, so‘ng uch xonali, to‘rt xonali va hokazo qo‘shma sonlar hosil qiladilar. masalan: o‘n olti, bir yuz olti, bir ming to'qson to'rt, bir yuz yigirma kabi. «darajami, miqdormi? buni bilganlar bormi?» «darajami, miqdormi? buni bilganlar bormi?» o‘yini. bu o‘yinda o‘qituvchi sinfni ikki guruhga ajratadi va ish-harakatning daraja-miqdorini, belgining darajasini, narsa-buyumning noaniq miqdorini bildirib, qancha? qay darajada? so‘roqiariga javob bo‘igan so‘zlar ro‘yxatini o‘zaro musobaqalashib tuzib chiqishni topshiradi. bellashuvda belgilangan vaqtda shu so‘roqlarga javob bo‘lgan ravishlardan ko‘p namuna yoza …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "morfologiyabo'liminio'qitish metodi kasi"

morfologiya bo'limini o'qitish metodikasi morfologiya bo'limini o'qitish metodikasi ma’ruzachi: hasanov a. morfologiyani o’qitish… morfologiya grammatikaning bir qismi bo‘lib, so‘zning shakllari, bu shakllarning hosil bo‘lish yo‘llari va so‘zlarning ma’lum belgilar asosida guruhlarga, ya’ni so‘z turkumlariga bo'linishini o‘rganadi. shu bois, morfologiyani o‘qitishda asosiy e’tibor so‘zning tuzilishi, yasalishi, so‘z turkumlariga bo‘linishini o’rgatishga qaratiladi. o‘quvchilarni so‘z turkumlarini o‘rganishga tayyorlash. so‘zlarni turkumlarga ajratish «to‘plam» va «tasnif» tushunchalarining mohiyatini anglash bilan chambarchas bog‘langan. o‘quvchilar 6-sinf darsligining 26-betidagi rasmlarda berilgan narsa-buyumlarni shu buyumlar orasidagi o‘xshashliklar asosida guruhlash orqali «to‘plam» v...

This file contains 22 pages in PPTX format (287.8 KB). To download "morfologiyabo'liminio'qitish metodi kasi", click the Telegram button on the left.

Tags: morfologiyabo'liminio'qitish me… PPTX 22 pages Free download Telegram