xromosfera va quyosh tojining ta'rifi

PPT 19 pages 16.6 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 16.6 MB

File type PPT

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

14-mavzu: quyosh xromosferasi va toji 14-mavzu: quyosh xromosferasi va toji reja: xromosfera va uning obyektlari quyosh toji quyosh energiyasining manbayi quyosh aktivligi va uning yerga ta’siri xromosfera va uning obyektlari quyoshning fotosferadan yuqori qatlami xromosfera deyilib (grekcha «xroma» - rang, ya’ni rangli sfera degan ma’noni anglatadi), balandligi 14000 km gacha boradi protuberanetslar bu qatlamda uchraydigan ulkan obyektlardan biri - protuberanetslardir. quyoshdagi bu obyektlar tashqi ko‘rinishi bilan gulxan alangasining «tili»ni eslatadi. alanga «til»larining spektri ularda gaz bosimi, temperaturasi va harakat tezligi kabi fizik kattaliklarini aniqlashga imkon beradi. protuberaneslarning rivojlanishida magnit maydonining roli katta. ularga tegishli magnit maydonining kuchlanganr igini o‘lchash bunday tajribaning biroz bo‘lsada murakkabligi tufayli faqat o‘tgan asrning 60-yillaridagina yo‘lga qo‘yildi. protuberaneslar atrof xromosferaga nisba- tan ancha zich plazma bulut (temperaturasi 5000-10000 °c, zichligi - 1 kub santimetrda 1010-1012 zarraga to‘g‘ri keladi) dan iborat bo‘lib, qariyb yuz marta issiqroq quyosh toji bilan o‘ralgan. protuberaneslar quyosh gardishi chetida tepalik, pichan g‘arami, …

2 / 19

ng spektral chiziqlarining holatiga ko‘ra o‘rganish, zarrachalar oqimining quyoshdan tashqariga otilish tezligi sekundiga 500 dan 1000 kilometrgacha yetishini ma’lum qiladi. quyoshdan ko‘tarilgan siyrak korpuskular zarrachalarning oqimi «quyosh shamoli» deb yuritiladi. bunday «shamol» 1,5-2 kunda yer orbitasigacha yetib keladi. quyosh shamoli yerga yetib kelgach, turli geofizik hodisalarda o‘z aksini topadi va yerning biosferasiga ham sezilarli darajada ta’sir qiladi. quyosh toji quyosh to‘la tutilayotganda, ya’ni oy gardishi uni bizdan butunlay to‘sganda, quyosh atrofida osmonning qora fonida, 1-2 quyosh radiusi (ba’zan undan ortiq) masofasigacha cho‘zilgan xira kumushsimon yog‘du kuzatiladi. quyosh toji deyiladigan bu hodisani kishilar juda qadimdan quyosh to‘la tutilgan chog‘larida kuzatganlar. tojning umumiy shakli quyoshning aktivlik darajasi bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, u dog‘lar sonining maksimumga erishgan davrida quyosh atrofini, quyoshning aktiv sohalarining joylashishiga ko‘ra, turli xil balandlikda o‘raydi, minimum davrida esa kumushrang shu’la ekvator tekisligidagina kattaroq balandlikka ko‘tariladi. maksimum minimum quyosh energiyasining manbayi 1938-1939-yillarga kelib, astrofiziklardan a.edington, k.veyszekker va g.byoteler yulduzlarning energiya …

3 / 19

bunday hodisa yadroviy reaksiya deyiladi. nazariy hisoblashlar, yulduzlar (jumladan, quyosh) markazidagi bir necha million gradusli temperatura, protonlarga juda katta tezlik bera olishini, u yerda termoyadro reaksiyasi uchun qulay sharoit mavjudligini ko’rsatib berdi. neytronlar esa bunday yuqori temperaturada turg‘unligini yo‘qotib, yarim soatga yetar-yetmay proton, elektron, neytrinoga parchalanib ketishi va yadroviy reaksiyalarda deyarli ishtirok etmasligini ko‘rsatdi. bitta geliy yadrosi hosil bo‘lishida ajralgan energiya mashhur eynshteyn formulasiga ko‘ra: e=mc 2 =1,67·10-24 ·0,02863·(3 · 1010)2 = 4,3·10-5 erg ga teng bo‘ladi. bu yerda: c=3 · 1010 sm/s - yorug‘lik tezligi, m - massa defekti. hisoblashlar: quyosh markazida shunday yo‘l bilan, har sekundda ajralayotgan energiya 4 · 1026 w ni, ya’ni uning har sekundda yo‘qotayotgan energiyasiga teng energiyani tashkil etishini ma’lum qiladi. hozirgi paytda to‘rt protondan geliy yadrosi hosil bo‘lishi haqida ikki ketma-ketlik reaksiyasi ma’lum bo‘lib, ulardan birinchisi proton-proton siklli (aynan quyosh markazida ro‘y beradigani), ikkinchisi esa uglerod-azot siklli (ko‘pincha yuqori sirt temperaturali yulduzlar markazida …

4 / 19

ni vujudga keltiradi. quyosh radiatsiyasi shuningdek, ionosferaning ionlanish darajasi keskin orttiradi. bu esa, o‘z navbatida, atmosferaning bu qatl amlarining elektr o‘tkazuvchanligini, elektromagnit nurlarni qaytara olish qobiliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. ba’zan quyoshdan kelayotgan kuchli korpuskular oqim, yuqori konsentratsiyali ionosferada qisqa to‘lqinli radionurlarning yutilish darajasini shu qadar orttiradiki, natijada uzoq masofaga qisqa to‘lqinli radiosignallarning uzatilishida bir necha daqiqali uzilish ro‘y beradi. quyosh aktivligi va yerda ro‘y beradigan epidemik kasalliklar orasidagi bog‘lanishni o‘rganishda rus olimi professor a.l. chijevskiyning hissasi katta. u keng tarqaladigan o‘lat, vabo, difteriya, qaytarma tif, bo‘g‘ma kabi epidemik kasalliklarni o‘rganib, ularning boshlanishi, rivojlanishi va tugashi quyosh aktivligining turli fazalariga mos kelishini aniqladi savol va topshiriqlar: quyosh atmosferasining qaysi qatlami xromosfera deyiladi? protuberanetslarning quyosh dog‘lari bilan bog‘liqligi bormi? xromosfera chaqnashlarining quvvatini qanday tasavvur qilasiz? quyoshning radionurlanishi, asosan, atmosferasining qaysi qatlamida ro‘y beradi? quyosh energiyasining manbayi nimada? quyosh aktivligi undagi qaysi obyektlarning soniga nisbatan belgilanadi? quyosh aktivligi yer atmosferasidagi qanday hodisalarda va …

5 / 19

eg image25.png image26.png image27.png image28.png image29.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xromosfera va quyosh tojining ta'rifi"

14-mavzu: quyosh xromosferasi va toji 14-mavzu: quyosh xromosferasi va toji reja: xromosfera va uning obyektlari quyosh toji quyosh energiyasining manbayi quyosh aktivligi va uning yerga ta’siri xromosfera va uning obyektlari quyoshning fotosferadan yuqori qatlami xromosfera deyilib (grekcha «xroma» - rang, ya’ni rangli sfera degan ma’noni anglatadi), balandligi 14000 km gacha boradi protuberanetslar bu qatlamda uchraydigan ulkan obyektlardan biri - protuberanetslardir. quyoshdagi bu obyektlar tashqi ko‘rinishi bilan gulxan alangasining «tili»ni eslatadi. alanga «til»larining spektri ularda gaz bosimi, temperaturasi va harakat tezligi kabi fizik kattaliklarini aniqlashga imkon beradi. protuberaneslarning rivojlanishida magnit maydonining roli katta. ularga tegishli magnit maydonining kuchl...

This file contains 19 pages in PPT format (16.6 MB). To download "xromosfera va quyosh tojining ta'rifi", click the Telegram button on the left.

Tags: xromosfera va quyosh tojining t… PPT 19 pages Free download Telegram