lingvopragmatika

DOCX 14 стр. 39,0 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 39,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

12-mavzu. tilshunoslik va pragmatika[footnoteref:1] [1: ma’ruza matni quyidagi manba asosida tayyorlandi: ҳакимов м. ўзбек тилида матннинг прагматик талқини: филол. фан. д-ри ... дис. автореф. - тошкент. 2001; сафаров ш. прагмалингвистика. монография. – тошкент, 2008 йил, 318 бет. ] reja 1. lingvopragmatikaning shakllanishi, tadqiq doirasi. 2. lingvopragmatikada lisoniy hodisalar tadqiqi. 3. fanda til va nutq dixotomiyasi masalasi. 4. lisoniy faoliyatning pragmatik xususiyatlari, pragmalingvistikaning vujudga kelishi. 5. pragmalingvistikaning metodologik negizi, tadqiqot ob’ekti. adabiyotlar 1. ҳакимов м. ўзбек тилида матннинг прагматик талқини: филол. фан. д-ри ... дис. автореф. - тошкент. 2001. 2. сафаров ш. прагмалингвистика. монография. – тошкент, 2008 йил, 318 бет. tayanch tushunchalar: lingvistik pragmatika, lisoniy faoliyatning pragmatik xususiyatlari, lisoniy hodisalar tadqiqi, lingvopragmatikaning shakllanishi, tadqiq doirasi. xii.1. lingvopragmatikaning shakllanishi, tadqiq doirasi sistem-struktur tilshunoslik o‘tgan asr boshlaridan til birliklarining nutq vaziyati, so‘zlovchi va tinglovchilarning til haqidagi umumiy bilimlari, insonning ichki sub'ektiv ruhiyati bilan bog‘liq jihatlari tadqiqiga jiddiy e'tibor qaratdi. bu masalalar hozirgi kunda …

2 / 14

, nutqning ijtimoiy xoslanishi, ifodaning sub'ektiv modal aspektiga aloqador kirish, baho bildiruvchi so‘z va vositalar, insonning ichki sub'ektiv ruhiyatini ifoda etuvchi diskurs hamda presuppozitsiya hodisasini o‘rganish maqsad qilib belgilandi. keyingi yillarda lingvistik pragmatika tilning barcha sath birliklari doirasida o‘rganila boshlandi. buning natijasida tilshunoslikda pragmatikaning fonopragmatika, morfopragmatika, leksopragmatika, sintaktik pragmatika kabi yo‘nalishlari maydonga keldi[footnoteref:2]. [2: ҳакимов м. ўзбек тилида матннинг прагматик талқини: филол. фан. д-ри ... дис. автореф. - тошкент. 2001. - б. 15-17. ] lingvistik pragmatikaning til sathi birliklari, ayniqsa, sintaktik sathda gapga tatbiq etilishi bu birlikning nutq vaziyati, kontekst bilan bog‘liq, faqat nutqda reallashuvchi yashirin xususiyatlarini aniqlash imkonini yaratdi. gap pragmatikasini o‘rganish asosida tilshunoslikda bu sintaktik birlikka xos alohida xususiyat – gapning presuppozitsion akspekti yuzasidan ilmiy-nazariy xulosalar yuzaga keldi. o‘zbek tilshunosligi taraqqiyotining so‘nggi yillarida lingvopragmatik va kognitiv tadqiqotlarga keng yo‘l ochildi. buning natijasida til birliklarining nutq ishtirokchilari, ularning til ko‘nikmalari hamda nutq ob'ekti haqidagi umumiy bilimlari, nutqiy vaziyat, kontekst …

3 / 14

, kontekst hamda nutq egalarining til ko‘nikmalari bilan bog‘liq tarzda yuzaga chiquvchi xususiyatlarini o‘rganuvchi tilshunoslik bo‘limidir. shuningdek, pragmatikada kishilar o‘rtasidagi munosabatni ifoda etuvchi nutqiy etiketlar, nutqning ijtimoiy xoslanishi, ifodaning sub'ektiv modal aspektiga aloqador kirish, baho bildiruvchi birliklar, insonning ichki sub'ektiv ruhiyatini ifoda etuvchi diskurs hamda presuppozitsiya hodisasi ham o‘rganiladi. har qanday fan sohasining shakllanishi va rivojlanishi ushbu soha ob'ektiga nisbatan qiziqish paydo bo‘lishidan boshlanadi. qiziqishdan esa savollar tug‘iladi. tilshunoslik ham bundan mustasno emas. ushbu fanning yuzaga kelishi va taraqqiyoti bevosita til tizimi, lisoniy birliklarning qurilishi, tarkib topishi va ulardan kundalik hayotda, ijtimoiy faoliyatda foydalanishga oid savollarga javob izlashdan boshqa narsa emas. ammo tilshunoslikda ham xuddi boshqa fanlarda bo‘lganidek, savollar tanlovi ilmiy maqsadga yo‘naltirilgan bo‘lishi, ularga topiladigan javoblar haqiqatga mos kelishi muhim shartdir. aks holda, qo‘yilgan savolga javob topish imkoni butunlay bo‘lmasa yoki savol o‘ta mavhum tuzilsa, bunday mashg‘ulot quruq fikrdan, «oldi-qochdi» gaplardan iborat savol-javob o‘yiniga aylanib qolishi hyech gap emas. …

4 / 14

. biz ham «etuk til» muammosi muhokamasini butunlay samarasiz mashg‘ulot deyishdan yiroqmiz. zero, birinchidan, har qanday fan o‘z ob'ektining to‘liq, aniq bo‘lishini talab qiladi, ikkinchidan, ilmiy tadqiqot uchun salbiy natija ham ilmiy faraz isboti uchun zarur bo‘lgan tajriba natijasidir. axir bu muammo bekorga g‘arbu sharqda ko‘plab ilm peshvolarining fikru-zikrini band qilmagan bo‘lsa kerak, olmon olimi arno borstga yetti jildlik risolasini yaratish (borst 1957-63), farang tilshunosi mari-lyusi demonitga 700 sahifani (demonit 1992) bitish, italyan semiotigi umberto eko va rus olimi vyacheslav ivanovga o‘z gruzin hamkasbi teymuraz gamkrelidze bilan hamkorlikda bu borada maxsus tadqiqotlarni bajarish (eco 1997; gamkrelidze, ivanov 1984; bomherd 1984) oson kechmaganligi aniq. albatta, bunday izlanishlarning qadriga yetmoq, ushbu sohaga o‘zini bag‘ishlagan allomalarning ehtiromini, hurmatini bajo aylamoq darkor, biroq tilshunoslik fani rivoji uchun odam ato va momo havo bog‘i eramda qaysi tilda muloqotda bo‘lganligini bilish harakatidan yoki barcha insoniyat uchun ma'qul keladigan lison (bu lison sun'iydan boshqa hyech narsa bo‘lmaydi) …

5 / 14

iladi. zamonaviy falsafiy yo‘nalish sinergetika ta'limotiga ko‘ra barcha tabiiy va ijtimoiy hodisalar tizimli tuzilishga va o‘z-o‘zidan tarkib topish xususiyatiga ega. tilning ham tizimli hodisa ekanligi allaqachonlar e'tirof etilishi, tilshunoslarning e'tibori ushbu tizimning qanday tashkil topganligi, uning tarkibida qaysi turdagi birliklar mavjudligi, bu birliklarning o‘zaro munosabatga kirishishi, ushbu munosabatlar asosida hosil bo‘ladigan tuzilmalarning umumiy tizim va uning bosqichli tuzilishdagi o‘rni kabi qator masalalarga qaratilgan. biroq ob'ektni to‘liq ilmiy bilish faqatgina tizimning tarkibiy tahlili bilan chegaralanib qolmasdan, balki ushbu tizimning qanday «ishlashi» (yoki ishlatilishi) bilan ham qiziqishi tabiiy. til tizimining o‘ziga xosligi uning «dualligi», ya'ni ikki tizimdan iborat bo‘lishidir. darhaqiqat, lisoniy faoliyat ikki asosiy qismdan iborat: til birliklari talaffuzi va ular vositasida ifoda qilinadigan ma'no, mazmun. farang tilshunosi a.martine «umumiy tilshunoslik asoslari» nomli risolasida tilni «juft talaffuzli (ikki marta talaffuz etiladigan)» hodisa sifatida ta'riflayotib, («martinet 1964; martine 1963»), ushbu hodisaning tovushli talaffuz va ma'no ifodasidan tarkib topishini nazarda tutadi. demak, til tizimiga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "lingvopragmatika"

12-mavzu. tilshunoslik va pragmatika[footnoteref:1] [1: ma’ruza matni quyidagi manba asosida tayyorlandi: ҳакимов м. ўзбек тилида матннинг прагматик талқини: филол. фан. д-ри ... дис. автореф. - тошкент. 2001; сафаров ш. прагмалингвистика. монография. – тошкент, 2008 йил, 318 бет. ] reja 1. lingvopragmatikaning shakllanishi, tadqiq doirasi. 2. lingvopragmatikada lisoniy hodisalar tadqiqi. 3. fanda til va nutq dixotomiyasi masalasi. 4. lisoniy faoliyatning pragmatik xususiyatlari, pragmalingvistikaning vujudga kelishi. 5. pragmalingvistikaning metodologik negizi, tadqiqot ob’ekti. adabiyotlar 1. ҳакимов м. ўзбек тилида матннинг прагматик талқини: филол. фан. д-ри ... дис. автореф. - тошкент. 2001. 2. сафаров ш. прагмалингвистика. монография. – тошкент, 2008 йил, 318 бет. tayanch tushunchala...

Этот файл содержит 14 стр. в формате DOCX (39,0 КБ). Чтобы скачать "lingvopragmatika", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: lingvopragmatika DOCX 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram