shayboniylar davlati va huquqi o‘zbek xonliklarining davlat tuzumi va huquqi

DOC 93,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1557124244_74270.doc shayboniylar davlati va huquqi o‘zbek xonliklarining davlat tuzumi va huquqi reja: 1. shayboniylar davlati tuzumi 2. ashtarxoniylar davlati. 3. mustaqil o‘zbek xonliklarining vujudga kelishi va ularning davlat tuzumi 4. xiva xonligi. 5. qo‘qon xonligi. shayboniylar davlati tuzumi temuriylar va oltin o‘rda davlatida feodal tarqoqlik, o‘zaro nizo va janglar oqibatida xv asrning 20-yillarida dashti qipchoqning sharqiy hududlarida, ya’ni oltin o‘rdaning oq o‘rda qismida volga bo‘ylaridan to sirdaryo shimoligacha bo‘lgan hududlarni o‘z ichiga olgan ko‘chmanchi o‘zbeklar davlati tashkil topadi. xv asr o‘rtalariga kelib o‘zbeklar davlati hozirgi qozog‘iston va janubiy-g‘arbiy sibirning juda katta hududlarini o‘z ichiga olgan. xususan, ko‘chmanchi o‘zbeklar davlatining chegaralari shimoldan turkiyagacha, janubdan xorazmning g‘arbiy qismi bilan orol dengizi va sirdaryoning quyi oqimigacha yetib borgan. sharqiy chegara esa sabron (savron)dan o‘tgan. g‘arbdan topol va yoyiq (urol) daryolari chegara bo‘lgan. bu davlat qozog‘iston, g‘arbiy sibirning ko‘p qismi va xorazmning janubiy-g‘arbiy hududlarini o‘z ichiga olgan. unga volga daryosining o‘ng qirg‘og‘idan (buyuk bulg‘ordan) …

siyosiy markaz mavqeini oladi. xvi asrda rossiyada «buxariya», «velikaya buxariya», sharqiy turkiston esa «kichik buxoro» nomi bilan mashhur bo‘lgan. ko‘chmanchi o‘zbeklar davlati tashkil topishi bilan bu hudud huquqiy tizimida yangi o‘zgarishlar joriy qilinishiga ehtiyoj tug‘ildi. chingizxon va temur davrida qo‘shinda joriy qilingan harbiy tartibqoidalar saqlanib qoldi. shayboniyxon hokimiyatni mustahkamlab olgach, bir qator islohotlar o‘tkazdi. bular yer-suv va pul islohotlaridir. shayboniyxon 1505-yilda yirik qonunshunoslarning kengashini chaqirib unda bundan avvalgi o‘n yil ichida soliqlarning og‘irligidan, amaldorlar zulmidan qochib yersuvlarini tashlab ketganlar mulklarining taqdiri muhokama qilindi. kengash egasiz yer-suv, mulklar podsho tasarrufiga o‘tkazilishi, egalari qaytib kelgach davlat xazinasidan ularning mol-mulklari qaytarib berishi va ushbu mol-mulkdan foydalanganlik uchun tegishli haq to‘lash to‘g‘risida qaror qabul qildi. 1507-yilda pul islohoti o‘tkazilib, mamlakatning barcha yirik shaharlarida vazni bir xil bo‘lgan kumush tangalar, mis chaqalar zarb etilib, muomalaga kiritildi. abdullaxon i ning qisqa vaqt hukmdorligidan (1539–1540-y.) so‘ng mamlakatda qo‘sh hokimiyatchilik yuzaga keldi. buxoroda ubaydulloxon o‘g‘li abdulaziz (1540–1550-y.), samarqandda …

ayib, ijroiya hokimiyati markaziy mansabdor shaxslar qo‘lida mujassamlashadi. natijada devonlar tizimi chegaralangan. buning sababi shayboniylar o‘zlari bilan davlat boshqaruvining ko‘chmanchi va yarim ko‘chmanchilarga xos shaklini olib kirganligidadir. shu davrga xos yana bir holat sifatida mansabdor shaxsning o‘z doimiy faoliyatidan tashqari qo‘shimcha vazifalarga ham jalb etilganligini ko‘rish mumkin. jumladan, dargohda faoliyat yurituvchi ko‘pgina amaldorlar qo‘shimcha ravishda harbiy ishlar yoki elchilik vazifalari bilan ham shug‘ullanib kelganligini ko‘rsatish mumkin. oliy davlat idorasi – dargoh (saroy) hisoblangan. markaziy boshqaruv faoliyati yuqorida ta’kidlanganidek, saroy devoni va dargoh amaldorlari tomonidan amalga oshirilgan. oliy hokimiyat egasi xon bo‘lgan. dastlabki davrlarda oliy hokimiyat hukmron sulolaning eng ulug‘ yoshdagi namoyandasiga o‘tgan. xvi asrning 40-yillaridan boshlab sulola ichidagi oilaviy an’ana ustun chiqa boshlaydi. dargohdagi xondan keyingi muhim mansabdor shaxs naqib hisoblangan. tarjimada «sardor», «boshliq», «yetakchi» ma’nosini beruvchi naqiblik mansabi amalda ancha keng vakolatga ega bo‘lgan. u ichki va tashqi siyosat hamda harbiy masalalarda oliy hukmdorning birinchi maslahatchisi hisoblangan. uning maslahati …

qilgan. u devon faoliyati haqida xonga kunlik hisobot berib borgan. saroy devonining asosiy vazifasi mamlakatning muhim ishlaridavlat ya’ni davlat mulki, moliya, soliq, yer-suv boshqaruvi, joylardagi amaldorlarga ish taqsimlash, mansablarga tayinlash ishlarini yuritish bo‘lgan. dargohdagi ko‘kaldosh ilgarigi davrlardagi devoni mushrifning faoliyatini amalga oshirgan. u umumiy davlat nazoratini olib borgan. u oliy hukmdor va rasmiy sulolaga eng yaqin kishilardan tayinlangan. odatda, ko‘kaldoshning ijtimoiy mohiyati sulolaning biror bir vakili bilan bir onani emganlik bilan tushuntiriladi. demak, ko‘kaldosh dargohning eng ishonchli kishilaridan hisoblanib, unga topshiriladigan vazifalar vazifalar nozik qadar nozik va mas’uliyatli bo‘lgan. bir so‘z bilan aytganda, mazkur maqom vazifasi mamlakatda oliy hukmdor olib borayotgan siyosat daxlsizligi, unga kishilarning munosabatlari bilan bog‘liq yumushlardan iborat edi. masalan, abdullaxon ii va abdulmo‘min o‘rtasidagi qarama-qarshilikni bartaraf etishda abdulmo‘min harakatlari va maqsadlarini oldindan oldindan, xonga to‘g‘ri ma’lumot berishda asosiy o‘rinni qulbobo ko‘kaldosh tutgani ma’lum. devoni sarkori xossa hukmron sulolaga tegishli yer-suv va mol-mulk boshqaruvi, nazorati hamda soliq ishlariga …

ariat sud ishlariga yetakchilik qilgan. harbiylar hayotida yuz beradigan huquqiy masalalarni qozi askar hal qilgan. unga qozi askar va mahalliy qozilar bo‘ysungan. qozi kalonga viloyat qozilari ustidan shikoyat qilish mumkin bo‘lgan. agar qozi fisq yo‘liga kirsa, masalan pora olsa, zino qilsa yoki xamr ichsa ishdan chetlatilgan. davlat ahamiyatiga molik mansablardan yana biri otaliqdir. «otaliq qilmoq», «otasining o‘rnini bosmoq» mazmunini beruvchi mazkur amaldor markaziy hokimiyatning joylardagi vakili bo‘lgan. oliy hukmdor viloyatlar boshqaruviga shahzodalarni tayinlash barobarida ularga otaliq, ya’ni o‘z nazoratchisini, ishongan shaxsini biriktirgan. ayniqsa, balog‘at yoshiga yetmagan shahzodalar viloyatlarga tayinlangan hollarda, ular to ulg‘ayib mustaqil faoliyat ko‘rsatish darajasiga yetguniga qadar davlat ishlarini boshqarish shu otaliqlar zimmasiga yuklatilgan. bunday hollarda otaliqlar amalda viloyat boshqaruvini, markaz bilan munosabatlar holatini hal etib kelgan. bundan kelib chiqadiki, otaliqlarning asosiy vazifasi joylar – viloyatlar bilan bog‘liq bo‘lgan. yasovullar oliy hukmdor va shahzodalar o‘rtasidagi aloqalarni yo‘lga qo‘yish ishlarini olib borgan. shahzodalarni xon tomonidan qabul qilish, ularning arzi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "shayboniylar davlati va huquqi o‘zbek xonliklarining davlat tuzumi va huquqi"

1557124244_74270.doc shayboniylar davlati va huquqi o‘zbek xonliklarining davlat tuzumi va huquqi reja: 1. shayboniylar davlati tuzumi 2. ashtarxoniylar davlati. 3. mustaqil o‘zbek xonliklarining vujudga kelishi va ularning davlat tuzumi 4. xiva xonligi. 5. qo‘qon xonligi. shayboniylar davlati tuzumi temuriylar va oltin o‘rda davlatida feodal tarqoqlik, o‘zaro nizo va janglar oqibatida xv asrning 20-yillarida dashti qipchoqning sharqiy hududlarida, ya’ni oltin o‘rdaning oq o‘rda qismida volga bo‘ylaridan to sirdaryo shimoligacha bo‘lgan hududlarni o‘z ichiga olgan ko‘chmanchi o‘zbeklar davlati tashkil topadi. xv asr o‘rtalariga kelib o‘zbeklar davlati hozirgi qozog‘iston va janubiy-g‘arbiy sibirning juda katta hududlarini o‘z ichiga olgan. xususan, ko‘chmanchi o‘zbeklar davlatining chegara...

Формат DOC, 93,5 КБ. Чтобы скачать "shayboniylar davlati va huquqi o‘zbek xonliklarining davlat tuzumi va huquqi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: shayboniylar davlati va huquqi … DOC Бесплатная загрузка Telegram