o`zbekiston ilm-fan tarixi

PPTX 16 pages 137.9 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 137.9 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

министрество высшего образования, науки и инновации республики узбекистан самаркандский государственный университет имени шарофа рашидова o`zbekistonda ilm-fan taraqqiyoti о‘zbekiston hududida qadim zamonlardan beri fan va madaniyat rivojlanib kelayotgan davlatdir. xususan, astronomiya, matematika, tibbiyot, kimyo, tarix, falsafa, tilshunoslik, adabiyotshunoslik kabi fanlar va haykaltaroshlik, tо‘qimachilik, kulolchilik, shishasozlik va boshqa kasblar keng rivojlangan. hozir о‘zbekiston olimlari uzoq о‘tmish mutafakkirlari qoldirgan ilmiy merosni faol о‘rganib, о‘zlarining yangi kashfiyotlari bilan fanni boyitgan holda jahon fani rivojiga munosib hissa qо‘shmoqdalar. ix-x asrlarda о‘rta osiyo (butun markaziy osiyo) zamonaviy akademiyalarga о‘xshash ilk ilmiy muassasa va jamiyatlar tashkil etila boshlagan sharqdagi yirik ilmiy va madaniy markazlardan biriga aylandi. xi asrda urganch xorazm poytaxti, obod, yuksak madaniyatga ega shahar bо‘lgan. xorazmshoh abul abbos ibn ma’mun madaniyat va ilmga qiziquvchan hukmdor bо‘lgani uchun olimlar, shoirlar, musiqachilar, xattotlar, arxitektor va rassomlarni har tomonlama qо‘llab-quvvatlagan. urganchdagi xorazmshohlar saroyida tibbiyot xodimi abu ali ibn sino (avitsenna), aniq fanlar vakili abu rayhon beruniy, tarixchi ibn …

2 / 16

tdi, bu sonlar nazariyasini kengaytirdi va manfiy sonlarga о‘tish imkonini berdi. shu muvaffaqiyatlari uchun matematikaning yangi bо‘limi al-xorazmiy sharafiga “algebra” deb atalgan. al-xorazmiyning mashhur “kitob al-jabr van-muqobala” (tiklash va qarama-qarshi qо‘yish haqidagi kitobi) da algebra ilk bor matematikaning mustaqil sohasi sifatida qaraladi. zamonaviy kibernetikaning asosiy tushunchasi, uning zaruriy asoslaridan biri “algoritm” etimologik jihatdan al-xorazmiyning ismi bilan bog‘liq. urganchda о‘ziga xos akademiya – “bilimdonlar uyi” tashkil qilingan edi, unda astronomiya, falsafa, matematika, tibbiyot bо‘yicha tadqiqotlar о‘tkazilgan. lekin bu holat urganchda 1017-yilda mahmud g‘aznaviy xorazmni istilo qilgunicha saqlanib qoldi. shunday qilib sharqda, xususan, о‘rta osiyoda, ilmiy faoliyatni akademiya shaklida tashkil qilish an’anaga aylandi va urganchdagi akademiyaga о‘xshash muassasalar keyingi asrlarda ham yaratilgan (tuzilgan). samarqandda akademiya mirzo muhammad tarag‘ay ulug‘bek tomonidan xv asrda tashkil etilgan. akademiya qoshida observatoriya, о‘sha davrning boy kutubxonasi va oliy о‘quv yurti – madrasa bо‘lgan. madrasada diniy fanlar bilan bir qatorda matematika, geometriya, astronomiya, tibbiyot, geografiya va boshqa dunyoviy …

3 / 16

bu ali ibn sino, nasriddin tusiy, qozizoda rumiy, jamshid koshiy, mirzo ulug‘bek, ali qushchi va sharqning boshqa olimlarining ilmiy tadqiqotlari darajasi ba’zi sohalarda boshqa mamlakatlarning mutafakkirlari ancha keyin о‘tkazgan izlanishlar natijalaridan yuqori edi. abu rayxon beruniy tarix, xronologiya, farmakologiya, mineralogiya, astronomiya, matematika bо‘yicha asarlar yozdi, yerda yangi qit’a borligini nazariy jihatdan asoslab, hisoblab chiqdi va jahon tan olgan kо‘plab masalalarni yechdi. kо‘plab tadqiqotchilar urganchdagi akademiyaning tashkil qilinishini shaharga abu rayhon beruniyning tashrifi va uzoq vaqt ishlagani bilan bog‘lashadi. 0(panalytic, netherland) в институте ядерной физики ан руз. образцы можно моделировать как сильно компактированный порошок и также измерять в режиме вращения предметного столика 30 об./мин. в дифрактометре использовано cukα-излучение (β-фильтр, ni, ток и напряжение трубки 30 ma и 30 kv), детектор перемещается по дуге гониометра с постоянной скоростью 4 град/мин с шагом 0,02 град. спектры сканировали в интервале углов 2θ от 4 до 800. xuddi shu paytda bu yerda о‘rta osiyoning buyuk …

4 / 16

ham bor. bu asar о‘z davrida tibbiyot fani darajasini juda yuqori kо‘tardi, ibn sino vafotidan yuz yil о‘tgach g‘arbiy yevropa mamlakatlarida keng tan olindi. xii asrda “tib ilmi qonunlari” lotin tiliga tarjima qilindi va qо‘lyozmadayoq tarqalib ketdi. bu asar 1493-yilda venetsiyada lotincha tarjimada nashr qilindi va yuz yil mobaynida 16 marta chop etildi. osiyo va yevropaning barcha mashhur о‘quv yurtlarida 500 yil tibbiyot mana shu asar asosida о‘qitildi. ushbu bebaho tib qonunlari hozirgi kunda ham о‘z ilmiy ahamiyatini yо‘qotmagan. matematik va astronom qozizoda rumiy (salohiddin muso ibn muhammad ibn mahmud, taxminan 1360-1437) mirzo ulug‘bekning ustozi edi. ulug‘bek maktabi shakllanishiga uning qо‘shgan salmoqli hissasini inkor etish mumkin emas. ilmdagi muvaffaqiyatlari uchun uni “aflotuni zamon (о‘z davrining platoni) deb atashgan. mashhur matematik va astronom al-koshiy (g‘iyosiddin jamshid koshiy) birinchi bо‘lib matematikaga pozitsion asosda о‘nli kasrlarni kiritdi va buni nazariy jihatdan isbotladi, sin ni 1 gradus aniqlikkacha, п ni 17 raqamgacha hisoblab chiqdi. …

5 / 16

i. u yil fasllarining о‘zgarishini yerning quyoshga yaqinlashishi natijasida quyosh nurlarining yer sathiga ta’siri bilan bog‘liq deb hisoblagan, quyoshning tutilishi jarayonini ilmiy nuqtai nazardan aniqlagan. ali qushchining asarlari xvi-xvii о‘rta va yaqin sharqda astronomiya va matematika rivojiga salmoqli ta’sir qilgan. mirzo ulug‘bek, al-koshiy, ali qushchi sonlar nazariyasi ravnaqiga salmoqli hissa qо‘shishdi va astronomik kuzatuv bilimlarini yanada yuqori darajada kо‘tarishdi. 1428-1429-yillarda ulug‘bek radiusi 40 metr kvadrant bosh uskunasi bо‘lgan, о‘lchamlari tengsiz, noyob astronomik rasadxona qurgan. samarqandda 30 yillik kuzatishlar asosida tuzilgan 1018 yulduz katalogi uzoq yillar dunyoda tengsiz bo‘lib qoldi. ulug‘bek astronomiya maktabi yutuqlari sharq va g‘arb fani yuksalishiga katta ta’sir kо‘rsatdi. uning ilmiy asarlari dunyoning kо‘p tillariga tarjima qilindi, yevropa va amerikada keng tarqaldi. mirzo ulug‘bek jahon fani tarixida tixo brage, iogann kepper, nikolay kopernik va galileo galiley bilan bir qatorda turadi. m.v. lomonosov nomidagi mdu katta zalida barcha davrlar olimlariga bag‘ishlangan tarixiy xotira galereyasida о‘rta asrlarning mashhur olimi mirzo …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o`zbekiston ilm-fan tarixi"

министрество высшего образования, науки и инновации республики узбекистан самаркандский государственный университет имени шарофа рашидова o`zbekistonda ilm-fan taraqqiyoti о‘zbekiston hududida qadim zamonlardan beri fan va madaniyat rivojlanib kelayotgan davlatdir. xususan, astronomiya, matematika, tibbiyot, kimyo, tarix, falsafa, tilshunoslik, adabiyotshunoslik kabi fanlar va haykaltaroshlik, tо‘qimachilik, kulolchilik, shishasozlik va boshqa kasblar keng rivojlangan. hozir о‘zbekiston olimlari uzoq о‘tmish mutafakkirlari qoldirgan ilmiy merosni faol о‘rganib, о‘zlarining yangi kashfiyotlari bilan fanni boyitgan holda jahon fani rivojiga munosib hissa qо‘shmoqdalar. ix-x asrlarda о‘rta osiyo (butun markaziy osiyo) zamonaviy akademiyalarga о‘xshash ilk ilmiy muassasa va jamiyatlar tashkil ...

This file contains 16 pages in PPTX format (137.9 KB). To download "o`zbekiston ilm-fan tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o`zbekiston ilm-fan tarixi PPTX 16 pages Free download Telegram