rasmiy – idoraviy uslub va uning uslubiy xususiyatlari

DOCX 21 pages 37.0 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.0 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

mavzu: rasmiy – idoraviy uslub va uning uslubiy xususiyatlari. reja: 1.hujjatchilik va adabiy til me‟yorlari. 2.hujjat va uning turlari. 3.hujjatlarning zaruriy qismlari. 4.sohaga oid hujjatlar va ularning rasmiylashtirilishi. tayanch so‘zlar:majmua, kitob, asar, qo‘llanma, badiiy, ilmiy, mutolaa, tarix, komediya, drama, nasr, roman, hikoya, qissa, janr, nashr, ahdlashuvchi oliy tomonlar, elchi, elchixona, muxtor elchi, muxtor vakil, ishonchli vakil, nota, ratifikasiya, shartnoma, bayonot, qo‘shma bayonot, deklaratsiya, tashri mavzuning qisqacha bayoni adabiy tilning yozma rasmiy shakliga xos bo‘lib, muayyan nutqiy qolip, qat’iy odat tusiga kirib qolgan shakllarga ega bo‘lgan nutq uslubi rasmiy uslub sanaladi. barcha qonunlar, prezident farmonlari va hukumat qarorlari, turli hujjatlar, ish qog‘ozlari, idoralararo yozishmalar va shu kabilar rasmiy-idoraviy uslubda yoziladi. rasmiy-idoraviy uslubda gaplar ixcham va aniq bo‘ladi. bu uslubda qaror qilindi, inobatga olinsin, ijro uchun qabul qilinsin, tasdiqlanadi kabi qoliplashgan so‘zlar va so‘z birikmalari keng qo‘llaniladi. bu uslub muayyan nutqiy qolip, qat’iy odat tusiga kirib qolgan shakllarga ega bo‘lgan nutq uslubidir. …

2 / 21

g har birining alohida so‘z va turg‘un birikmalari ham mavjud bo‘ladi. masalan, huquqiy hujjatlar matniga ko‘z yugurtirsak, ularda boshqa vazifaviy uslublarda deyarli uchramaydigan atamalarga duch kelamiz: ma'muriy javobgarlik, fuqarolik holati, fuqarolik javobgarligi, aybdor, gumondor, jabrlanuvchi, sudlanuvchi, guvoh, jamoat kafilligi, surishtiruv, jabrlanuvchi bilan yarashuv va boshqalar. ish qog‘ozlari va hujjatlarning xilma-xilligiga qarab ularga oid atamalarning me'yorlashuvi va chegaralanuvi ham kuzatiladi. qiyos uchun diplomatik munosabatlar doirasidagi so‘z va iboralar: ahdlashuvchi oliy tomonlar, elchi, elchixona, muxtor elchi, muxtor vakil, ishonchli vakil, nota, ratifikasiya, shartnoma, bayonot, qo‘shma bayonot, deklaratsiya, tashrif, qarorgoh kabilar. rasmiy-diplomatik uslub uchun jargonlar, oddiy so‘zlashuvga xos so‘zlar, emotsional-ekspressiv bo‘yoqqa ega bo‘lgan so‘zlarning ishlatilishi me'yor sanalmaydi va shu jihati bilan boshqa uslublardan keskin farqqiladi. rasmiy-diplomatik uslubning grammatik me'yori ham alohida xususiyatlarga ega. masalan, ot so‘z turkumiga oid so‘zlar ko‘p ishlatiladi. noaniqliklarga yo‘l qo‘yilmaslik maqsadida ular olmoshlar bilan almashtirilmaydi: o‘zbekiston respublikasi o‘z taraqqiyot yo‘lini, o‘z nomini aniqlaydi, o‘z davlat ramzlarini: gerbi, bayrog‘i, madhiyasini …

3 / 21

tasdiqlash, tartibga solish, o‘zgartirish, joriy qilish, komissiyasini tuzish, saylov kunini tayinlash, saylash, ozod etish, ratifikasiya qilish, ta'sis etish, amalga oshirish singari fe'lli birikmalar ishlatilgan. ushbu hujjatda amalga oshiriladi, asos bo‘ladi, tashkil etadi, belgilanadi, asoslanadi, hisoblanadi, himoya qilinadi, amalga oshiradi, tan olinadi, ish ko‘radi, ado etadi, kafolatlanadi, taqiqlanadi, tavsiya etiladi singari fe'llarning faol ishlatilishi ham yuqoridagi fikrning tasdig‘idir. rasmiyuslubfonetikjihatdan hech qandayxususiyatgaegaemas. leksikasidaesafarq qiluvchijihatsohaviyatamalarning, rasmiyiboralarningko‘pligi hisoblanadi. buuslubda ham, xuddiilmiyuslubdabo‘lganikabi, so‘zlarniko‘chmama'nolarda qo‘llash, tasviriyvositalardan unumlifoydalanishxosxususiyatsanalmaydi. sub'yektivemotsionallik, obrazlilik, og‘zakinutq elementlari, umuman g‘ayriadabiyunsurlarumumanishlatilmaydi. mumkin qadarbayonbirxilme'yordaifodaetiladi. shubilanbirga, ayrim holatlarda fikr yurtiilayotganmanba, mavzubilanuyg‘unravishdaba'zanbuuslubda hamobrazli ifodalardan foydalanishistisnoemas. muallif individualligining kam sezilarli bo‘lishi ham rasmiy uslubning o‘ziga xos xususiyatlaridan biridir. hujjatlar tili va uslubi hujjatlarning tili va uslubiga qadimdan e’tibor berishgan. bir qat'iy tartibda qonun-qoidalarga rioya qilingan holda yozilgani ma’lum. turkiy tilida teri, yog‘och, sopol, va pergamentlarga yozilgan hujjatlar talablariga ko‘ra bitilgan. turkiy tilda bitilgan hujjatlar x-xii asrlarda, o‘zbek (turkiy) tilida yozilgan hujjatlar xiv-xvi asrlar amir temur davriga to‘g‘ri keladi. …

4 / 21

qilinadi. bu o‘z o‘rnida hujjatlarning axborotlarini rasmiy ravishda xolisligini yuzaga keltiradi. hujjatlar tilining o‘ziga xosligi shundaki, unda (trafaretli) so‘z qolipli va andozali so‘z birikmalari, gaplar qo‘llaniladi. bu jihati bilan ilmiy, matbuot, badiiy uslublardan farq qiladi. mustaqillik qo‘lga kiritilgandan keyingi davrda hujjatlar tilida ishlatilayotgan so‘zlar qatlami ayrim “eskirib qolgan” deb hisoblanadigan atamalar bilan to‘lgani aniq. masalan, bildirgi (bildirish), ma’lumotnoma, tavsifnoma, bayonnoma va boshqalar. hujjatlarning leksik xususiyatlaridan biri, unda trafaret, qolipli bir shaklda qo‘llaniladigan so‘zlar ishlatilishidadir: buyuraman, tasdiqlayman, ma’qullansin, eshitildi va b. hujjat tilida badiiy asarlarda qo‘llaniladigan o‘xshatish jonlantirish, tasviriy so‘zlar, shuningdek so‘zlashuv uslubiga xos shevaga oid hamda dag‘al so‘zlar, kitobiy-tantanavor so‘zlar uchramaydi, ishlatilmaydi. istagan holda so‘zlarni qisqartma shaklda berish qoidaga to‘g‘ri kelmaydi. umumqabul qilingan qisqartma so‘zlardan foydalanish mumkin. morfologik jihatdan ham hujjatlar tili o‘ziga xos, ya’ni unga erkalash-kuchaytirish qo‘shimchalari, subyektiv baho so‘zlari ishlatilmaydi. hujjatlarda 2 shaxs qo‘shimchasi qo‘llanilmaydi, chunki hujjatlar fe’lning 1 yoki 3 shaxs nomidan yoziladi. shu tufayli - man …

5 / 21

ab tartibga rioya qilingan holda yoziladi. ayrim hujjat turlari, masalan, ishonchnoma, tilxat kabilarda sonlar son bilan ham, so‘z bilan ham yozish talab qilinadi. pul, moddiy boylik bilan bog‘liq hollarda qoidaga muvofiq son bilan birga uning yozma ifodasi hujjatda o‘z ifodasini topgan bo‘lishi shart deb qabul qilingan. hujjatlarda qolipga tushgan so‘z birikmalari, sintaktik tuzilmalar ko‘p qo‘llanadi. (masalan, men, mahmudov ozod..., ro‘yxatga olinsin, ... qilish maqsadida, ....qaror qilindi, siz rahbarlik qilayotgan). hujjatlarda turgan frazeologik birikmalar, ya’ni ko‘chma ma’noda qo‘llanuvchilar ishlatilmaydi. gaplar turiga kelganda darak gapning xabar, axborot beruvchi, ta’kidlovchi xarakterdagi turlari keng qo‘llaniladi. odatda so‘roq, undov mazmunidagi gaplar, shuningdek murakkab qo‘shma gaplar ishlatilmaydi. hujjatlarni madaniy tuzilishda, tayyorlashda, imlo va tinish belgilari, xatboshiga alohida e’tibor berish zarur. hujjat nomi- sarlavhalardan keyin o‘zbek tilida qoidalarga muvofiq nuqta qo‘yilmaydi. hujjatlarning tuzilishi hujjatlarga qo’yiladigan talablar: 1.hujjatlarni tuzish, ularni tayyorlashga oddiy, yengil qarash mumkin emas, chunki u huquqiy jihatdan kuchga ega bo’lgani uchun jiddiy munosabatda bo’lishni taqozo …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rasmiy – idoraviy uslub va uning uslubiy xususiyatlari"

mavzu: rasmiy – idoraviy uslub va uning uslubiy xususiyatlari. reja: 1.hujjatchilik va adabiy til me‟yorlari. 2.hujjat va uning turlari. 3.hujjatlarning zaruriy qismlari. 4.sohaga oid hujjatlar va ularning rasmiylashtirilishi. tayanch so‘zlar:majmua, kitob, asar, qo‘llanma, badiiy, ilmiy, mutolaa, tarix, komediya, drama, nasr, roman, hikoya, qissa, janr, nashr, ahdlashuvchi oliy tomonlar, elchi, elchixona, muxtor elchi, muxtor vakil, ishonchli vakil, nota, ratifikasiya, shartnoma, bayonot, qo‘shma bayonot, deklaratsiya, tashri mavzuning qisqacha bayoni adabiy tilning yozma rasmiy shakliga xos bo‘lib, muayyan nutqiy qolip, qat’iy odat tusiga kirib qolgan shakllarga ega bo‘lgan nutq uslubi rasmiy uslub sanaladi. barcha qonunlar, prezident farmonlari va hukumat qarorlari, turli hujjatlar, ish...

This file contains 21 pages in DOCX format (37.0 KB). To download "rasmiy – idoraviy uslub va uning uslubiy xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: rasmiy – idoraviy uslub va unin… DOCX 21 pages Free download Telegram