лизиметрик тажрибалар усули

DOCX 7 pages 598.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 598.0 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

5-мавзу. лизиметрик тажрибалар усули 10-маъруза: лизиметр, уни қўллашнинг асосий мақсади, вазифалари. лизиметр турлари. уни қуриш техникаси . тупроқнинг сув сингдирувчанлик имконияти ҳам турлича бўлади. яъни, тупроқнинг сув сингдирувчанлиги тупроқнинг ғоваклиги, структураси ва органик моддалар миқдорига боғлиқ. тупроқнинг сув режимини аниқлашнинг энг мақбул , ҳақиқатга яқин усулларидан бири ҳисобида кўпчилик олимлар тўонидан лизиметрик тажрибалар тан олинган . лизиметр- юнонча l у s о n сўздан олинган бўлиб, эрувчан деган маънони билдиради. таниқли инглиз кимёгар олими , шунингдек метерология билан ҳам шуғулланган джон делтон (1766-1844) биринчи бўлиб лизиметрик илмий тадқиқотлар олиб борган ва лизиметрик тажрибаларга асос солган. лизиметрик тажрибалар биринчи бўлиб таниқли инглиз олими жон далтон тўонидан 18-асрнинг охири 19-асрнинг бошларида атмосфера ёғин-сочинларининг сизот сувларни тўйинтиришдаги аҳамиятини ўрганиш мақсадида амалга оширилган. кейинчалик шунга ўхшаш тадқиқотлар кўплаб олимлар тўонидан олиб борилди. лиземетрик тадқиқотларда тупроқнинг сув ҳоссалари, милиоратив ҳусусиятлари билан паралел ҳолатда агрокимё ва тупроқшуносликка ҳос бўлган кўплаб бошқа вазифалари ўрганиш имкониятлари мавжуд. бу …

2 / 7

рар экан, “агар илмий тадқиқот институтларида лизиметрлар бўлмаса бундай ташкилотлами тўлиқ жихозланган деб бўлмайди” деб таъкидлади. лизиметрик тадқиқотлар табиий шароитга нисбатан яқинроқ бўлиб , бундай тажрибаларга дала ва вегетацион тажрибалар ўртасидаги оралиқ шаклдаги тажрибалар сифатида қарашимиз мумкин. шунингдек лизиметрлар турли тупроқ иқлим шароимттидаги ҳар хил тупроқлар билан тўлдирилиб, бир вақтнинг ўзида киёсий ўрганилади. лизиметрларнинг асосий конструксияларига тўхталадиган бўсак ,б унда энг аввал сув ва унда эриган моддаларнинг тупроқнинг белгиланган қатламидан сизиб ўтишини аниқлаш имконини берувчи жихозларнинг мавжудлигидир. аммо, лизиметрик тадқиқотлар ўз хусусиятларига кўра кўпинча сунъий лабаратория шароитида ҳам олиб борилади. лизиметрлар констуксияси катор кўшимча деталлар билан жихозланганда тупроқдаги газ қатламини ҳолатини ҳам ўрганиш имконияти бўлади. лизиметрик тадқиқотлар агрокимёда ҳам кенг кўламда қўлланилади. ундан тупроқдаги, шунингдек, ўғитлар билан киритиладиган озиқ элементларнинг ювилишини ўрганишда кенг фойдаланилади. лизиметрик тадқиқотлар тупроқ ва ундаги озиқ элементлар, ўғитлар ва ўсимлик ўртасидаги муносабатларни аниқлашда ўзига хос ўринни эгаллайди. тупроққа киритиладиган ва ҳосил билан олиб чиқиладиган озиқ моддалар …

3 / 7

қатламшшнг қалинлиги 20-25 см дан бир неча м гача бўлиши мумкин. амалда 1 м қалинликдаги тупроқ қатламига эга бўлган лизиметрлар кўп ишлатилади. лизиметрлар олдига қуйидаги талаблар қўйилади: 1. лизиметрик тадқиқотлардаги шароит имкон қадар табиий шароитга яқин бўлиши лозим. бунинг учун улар тупроқ ўрасига жойлаштирилади ва уларнинг сатҳи теварак-атроф билан тенглаштирилади. 2. турли ўиллар таъсирини қиёслаб ўрганиш мақсадида лизиметр мосламаларининг сони 10 тадан кам бўлмаслиги ва улар қатор-қатор қилиб жойлаштирилиши керак. лизиметрлар ёнига ёгин- сочин миқдорини ўлчаш мосламаси ўрнатилса, янада яхши бўлади. 3. тупроқ қатламидан шимилиб ўтадиган сувларни тўплаш учун лизиметр мосламаларининг пастки қисмига дренаж жойланади, ундан ўтадиган сув махсус қабул қилгичларда тўпланади. улар табиий ва сунъий ёритиладиган ер ости даҳлизларига ўрнатилади (...расм). ер ости даҳлизлари ёғин-сочин ва ҳаво ҳароратининг кескин ўзгаришидан ҳимояланган бўлиши лозим. 4. лизиметрлар тадқиқот мавзусига кўра ўсимлик билан банд бўлиши ёки тоза шудгор ҳолатида бўлиши мумкин. камдан-кам ҳолларда лизиметрларга мевали ёки манзарали дарахтлар ўгқазилади (вильямс лизиметри). шу …

4 / 7

ан лизиметрларда кўп йиллик тадқиқотлар олиб борилади. одатда уларнинг юзаси 1-2, баъзи ҳолларда 4 м2 ни ташкил қилади. улар кўп йиллар давўида хизмат қилади. масалан, москва қишлоқ хўжалик академиясида в.р.вильямс тўонидан 1900 йилда қурилган ва янги александрия қишлоқ хўжалик институтида п.ф.бараков тўғонидан 1903 йилда қурилган лизиметрлар 30-40 йил давомида фаолият кўрсатган. бетонли лизиметрларга кўпинча келтирилган тупроқлар тўлдирилади. уларда дунёнинг турли мамлакатларида ўсимлик, ўғит ва тупроқлар устида стационар тажрибалар олиб борилмоқда. янги александрия қишлоқ хўжалик институтининг лизиметрлари. бу турдаги лизиметрлар дастлаб 1903 йили п.ф.бараков лойихасига кўра қурилган. дастлаб узунлиги 20 метр, кенглиги 4 метр, чуқурлиги 2 метр бўлган хажмда тупроқ сиғимига эга бўлган чуқурлик тайёрлаб қўйилади. сўнгра унинг тубига 0.6 метр қалинликда бетон ёткизилган, узунлиги 1.5 метр, эни 1 метр ўлчамдаги икки қатор массив ҳолатда бўлади. ҳар бир бундай массивда хажми 1 м3 (1х1х1) ўлчамдаги 12 тадан бетон лизиметрлар бўлади. лизиметрламинг таги ва ён деворларининг қалинлиги 0,1 метр. ёмиғир сувлари лизиметрга …

5 / 7

етрлар жойлаштирилади. к.а. тимирязев қишлоқ хо„жалик академиясининг лизиметрлари бу лизиметрлар дастлаб 1900 йили академик в.р. вилямс лойихаси бўйича қурилган. бу лизиметрлар юқоридаги лизиметрлардан хажмининг катталиги билан фарқланади. лизиметрламиннг юзаси 4 м2 га, чуқурлиги 1 метрга тенг. шунингдек бу лизиметрларнинг дренажи бошқача тартибда қурилади. бу лизиметрларнинг туби ғарб томондан марказга томон озроқ (5 см) киялик мавжуд. марказда чикиндиларни чиқариб ташлаш учун махсус туйнук мавжуд. туйнук трубанинг узунлиги 10 см, диаметри 2 см га тенг. карнил университети қошидаги қишлоқ хўжалик тажриба станцияси лизиметрлари. марказда туйнук устида фильтратлар оқими учун махсус дренажлар мавжуд. бу дренажлар кўплаб майда ва тўртта ён томонлама нисбатан йирикроқ сувларни ўтказувчи шиша тмбалари бўлган рух ликобча жойлаштирилади. шундай қилиб , бу курилмада шағал ва қумдан иборат сувни кўчирувчи қатлам йўқ, унинг ўрнини шишасимон трубалар эгаллайди. бу қурилмада лизиметрлар сони 10 донани ташкил этади. карнил лизиметрлари суғориш ва мелиорация билан боғлиқ илмий тадқиқотлар олиб бориш учун жуда қулай. бу тажрибаларда …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "лизиметрик тажрибалар усули"

5-мавзу. лизиметрик тажрибалар усули 10-маъруза: лизиметр, уни қўллашнинг асосий мақсади, вазифалари. лизиметр турлари. уни қуриш техникаси . тупроқнинг сув сингдирувчанлик имконияти ҳам турлича бўлади. яъни, тупроқнинг сув сингдирувчанлиги тупроқнинг ғоваклиги, структураси ва органик моддалар миқдорига боғлиқ. тупроқнинг сув режимини аниқлашнинг энг мақбул , ҳақиқатга яқин усулларидан бири ҳисобида кўпчилик олимлар тўонидан лизиметрик тажрибалар тан олинган . лизиметр- юнонча l у s о n сўздан олинган бўлиб, эрувчан деган маънони билдиради. таниқли инглиз кимёгар олими , шунингдек метерология билан ҳам шуғулланган джон делтон (1766-1844) биринчи бўлиб лизиметрик илмий тадқиқотлар олиб борган ва лизиметрик тажрибаларга асос солган. лизиметрик тажрибалар биринчи бўлиб таниқли инглиз олими жо...

This file contains 7 pages in DOCX format (598.0 KB). To download "лизиметрик тажрибалар усули", click the Telegram button on the left.

Tags: лизиметрик тажрибалар усули DOCX 7 pages Free download Telegram