falsafiy madaniyat va ma’naviy kamolot

DOCX 5 pages 19.6 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.6 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

3-mavzu. tilshunoslikning falsafa bilan munosabati reja 1. falsafa fani, falsafiy tafakkur, falsafaning o‘rganish ob'ekti. 2. dialektik kategoriyalar va tilshunoslik. 3. borliqdagi narsa va hodisalar o‘rtasidagi aloqadorlik. adabiyotlar: 1. tulenov j. falsafiy madaniyat va ma’naviy kamolot. – t.: mehnat, 2000, 25–57-betlar. 2. rustamova m. yoshlarda yangicha tafakkur madaniyatini shakllantirishning falsafiy jihatlari. – t.: mehnat, 2000, 3–17-betlar. tayanch tushunchalar: falsafiy kategoriyalarning xususiyatlari, kategoriyalarning tizimi (sistemasi) va ularning turkumi, kategoriyalarning ixchamligi, egiluvchanligi, harakatchanligi, qonun va kategoriyalarning umumiyligi va ular o’rtasidagi farq. iii.1. falsafa fani, falsafiy tafakkur, falsafaning o‘rganish ob'ekti har qanday fan amaliy bilish ustiga qo‘yilgan nazariy bilishga asoslanadi. bilish esa falsafa fanining asosi sanaladi. nazariy falsafa asoschisi kant uning o‘rganish predmeti narsalar (tabiat va jamiyat) emas, balki insonning bilish faoliyatini ilmiy tekshirishdan, inson aqliy faoliyatini aniqlashdan iborat ekanligini ta'kidlagan edi. falsafa insonning o‘z mohiyatini anglashi, borliqning turli sohalariga oid bo‘lgan hodisa va voqyealar haqida, ularning tub mohiyatini ifodalaydigan umumiy xulosalar chiqarishi demakdir. …

2 / 5

n ham bir tilshunos muayyan falsafiy yo‘nalishga asoslanmog‘i lozim. masalan, g‘arbiy ovro‘pada umumiy tilshunoslikning otasi hisoblanuvchi vilgelm humboldt tadqiqotlari uchun i.kant va hyegel falsafasi metologik asos bo‘lib xizmat qildi. i.kantning falsafiy qarashlari «sof aql tanqidi», «amaliy aql tanqidi» va «hukm qobiliyati tanqidi» kabi asarlarida o‘z ifodasini topgan. i.kantning ta'kidlashicha, bizning ongimizdan tashqarida, unga bog‘liq bo‘lmagan holda «narsalar olami» mavjud. bunday narsalarni u «narsa o‘zida» deb nomlaydi. bilish ana shu «narsa o‘zida»ning sezgi organlarimizga ta'siri natijasida hosil bo‘ladi. uning fikricha, sezgi organlarimizga ta'sir qiladigan «narsa o‘zida»ning sir-asrorlarini bilish mumkin emas. u «transsentdent» xususiyatga ega. v.humboldtning lingvistik ta'limotida i.kantning ana shu qarashi markaziy o‘rinni egallaydi. u tildagi u yoki bu hodisalar to‘g‘risida bilib bo‘lmasligi haqida takror-takror fikr bildiradi. tilning «xalq ruhi» bilan aloqadorligi va hatto tengligini ta'kidlagan holda, bu aloqadorlik tushuntirib bo‘lmaydigan sir ekanligini ko‘rsatadi. i.kantning falsafa tarixidagi katta xizmati shundaki, u ob'ektiv olamdagi narsa va hodisalarni o‘zaro aloqadorlikda ekanligini ta'kidlaydi va …

3 / 5

ya'ni insoniyat, insoniyat tarixi sanaladi. hyegelning bu g‘oyasi ta'sirida v.humboldt tilning «xalq ruhi» ekanligi haqidagi fikrlari dunyoga keldi. hyegel tarixiy jarayonning dialektik harakterini tadqiq qilar ekan, til taraqqiyotiga alohida ahamiyat beradi. u tilni nazariy aqlning yaratuvchisi hisoblaydi. chunki til uning tashqi ifodasi sanaladi. shu bois hyegel til taraqqiyotini ikki bosqichga bo‘ladi: 1. hali til rivojlanmagan holatida bo‘lganda, bu tilda gaplashuvchi etnik guruhlar taraqqiyotning yuqori bosqichiga erishdilar; 2. jamiyat va davlat madaniy taraqqiyotga erishuvi natijasida uning tili kambag‘alroq bo‘ladi. hyegelning til taraqqiyotini bunday ikki davrga ajratish v.humboldtga katta ta'sir etdi. v.humbold hyegelning yuqoridagi g‘oyasi asosida tillarni ikki guruhga – takomillashgan va takomillashmagan tillarga bo‘ladi. v.humboldtning e'tirof etishicha, takomillashmagan tillarda gaplashuvchi xalqlarda tilning ichki shakli bilan moddiy tomoni o‘rtasida sintezlashish darajasi yoki tabiatan kuchsiz, yoki ma'lum holat ta'sirida buziladi. til qurilishi oliy darajada takomillashgan tillarda esa til va tafakkur harakatining to‘liq qo‘shiluvi kuzatiladi. ana shunday qarash asosida, v.humbolt flektiv tillarni takomillashgan, agglyutinativ …

4 / 5

an uzviy bog‘liq bo‘lgan turli ta'limotlar sun'iy ravishda materializm va idealizm oqimlariga bo‘lib yuborildi. insoniyatning ilmiy, ma'naviy, ijtimoiy kamolotiga katta hissa qo‘shgan olimlarning merosi chekkaga uloqtirildi. istiqlol qo‘lga kiritilgandan so‘ng milliy madaniyatimiz, milliy an'analarimiz, boy ma'naviyatimizni tiklashga jiddiy e'tibor berila boshlandi. shunday ekan, ilmiy tadqiqotlarning kompasi vazifasini bajaruvchi metodologik asosni ham qayta ko‘rib chiqish payti keldi. bizning mafkuramiz fikrlar xilma-xilligi, erkin fikrlashga keng yo‘l ochgan mamlakatimiz istiqloliga xizmat qiladigan g‘oyalar tizimidan iborat bo‘lishi kerak. chunki fikrlar xilma-xilligi rivojlanish asosidir. shuning uchun birorta falsafiy sistema bizning yagona mafkuramiz manbai bo‘la olmaydi. ajdodlarimiz uchun ulkan kashfiyotlar qilish imkoniyatini yaratib bergan va g‘arb fanining ravnaqi uchun ham jiddiy ta'sir ko‘rsatgan metodologiyani tiklash va undan o‘rinli foydalanish payti keldi. xususan, abu nasr forobiy, ibn sino, abu rayxon beruniy qo‘llagan tadqiqot metodologiyasi bilan yevropa olimlari tayangan falsafiy asoslarning eng yaxshi jihatlaridan ijodiy foydalanish lozim. ularning umumiy qirralari quyidagilardir: 1. ob'ektga substansional (zotiy) yondashuv. bunda umumiylik-xususiylik, …

5 / 5

) o‘rtasidagi munosabat turlarini yoritish va hokazolar. iii. 2. dialektik kategoriyalar va tilshunoslik borliqdagi barcha narsa va hodisalar o‘zaro aloqadadir. ular bir-biriga ta'sir va aks ta'sir qilib turadi. tabiat va jamiyatdagi hyech bir narsa va hodisa boshqalardan ajralgan holda mavjud bo‘lmaydi. lekin biz olamni bilish jarayonida uni tashkil etgan o‘zaro munosabatdagi alohida narsa va hodisalarni umumiy bog‘lanishlardan ajratamiz. bu jarayonda uning o‘ziga xos tomonlari va xususiyatlarini ochib berish maqsadida bu narsa va hodisalarning boshqa narsa va hodisalar bilan bo‘lgan barcha aloqa va bog‘lanishlarini, hamma aloqadorliklarini bilib boramiz. narsa va hodisalarni ilmiy bilish uchun uning barcha tomonlarini, barcha aloqa va bog‘lanishlarini birga olib o‘rganish lozim bo‘ladi. lekin bunga hyech qachon to‘la erishib bo‘lmasa ham, ularni munosabatlarda namoyon bo‘ladigan xususiyatlar majmuasi sifatida izohlashning o‘zi narsa va hodisalarni bilishda turli xatoliklardan saqlab qoladi. dialektikada narsa va hodisalar o‘rtasidagi o‘zaro aloqadorlikning xilma-xil ko‘rinishlari mavjudki, bunday aloqadorliklar til birliklari uchun ham xosdir. alohidalik, xususiylik va …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy madaniyat va ma’naviy kamolot"

3-mavzu. tilshunoslikning falsafa bilan munosabati reja 1. falsafa fani, falsafiy tafakkur, falsafaning o‘rganish ob'ekti. 2. dialektik kategoriyalar va tilshunoslik. 3. borliqdagi narsa va hodisalar o‘rtasidagi aloqadorlik. adabiyotlar: 1. tulenov j. falsafiy madaniyat va ma’naviy kamolot. – t.: mehnat, 2000, 25–57-betlar. 2. rustamova m. yoshlarda yangicha tafakkur madaniyatini shakllantirishning falsafiy jihatlari. – t.: mehnat, 2000, 3–17-betlar. tayanch tushunchalar: falsafiy kategoriyalarning xususiyatlari, kategoriyalarning tizimi (sistemasi) va ularning turkumi, kategoriyalarning ixchamligi, egiluvchanligi, harakatchanligi, qonun va kategoriyalarning umumiyligi va ular o’rtasidagi farq. iii.1. falsafa fani, falsafiy tafakkur, falsafaning o‘rganish ob'ekti har qanday fan amaliy bili...

This file contains 5 pages in DOCX format (19.6 KB). To download "falsafiy madaniyat va ma’naviy kamolot", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy madaniyat va ma’naviy … DOCX 5 pages Free download Telegram