qadimgi turkiy til sintaksisi: fe’l so‘z turkumi

DOC 28 стр. 762,5 КБ Бесплатная загрузка

28 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 762,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 28

Обновлено Июн 2026

Предварительный просмотр (6 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 28

1 3-maâruza: feâl soâz turkumi. ravish va yordamchi soâzlar. qadimgi turkiy til sintaksisi: soâz birikmasi va gap reja: 1. qadimgi turkiy tilda feâl soâz turkumi 2. feâlning vazifa uchu xoslangan shakllari 3. qadimgi turkiy tilda ravish soâz turkumi 4. qadimgi turkiy tilda koâmakchil, bogâlovchi va yuklamalar 5. qadimgi turkiy til sintaksisi. gap va uning turlari asosiy tushunchalar: zamon kategoriyasi, shaxs-son kategoriyasi, mayl kategoriyasi, tuslanish, boâlishli-boâlishsizlik, nisbat kategoriyasi, feâlning vazifaviy shakllari, harakat tarzi shakllari, koâmakchi fe'llar, feâl yasalishi, sodda feâllar, qoâshma feâllar, harakat belgisi, holat belgisi, holat ravishlari, payt ravishlari, oârin ravishlari, daraja-miqdor ravishlari, grammatik maâno, grammatik vazifa, koâmakchi, ot koâmakchi, ravish koâmakchi, feâl koâmakchi, bogâlovchi, yuklama, sintaksis, teng bogâlanish, tobe bogâlanish, soâz birikmasi, otli birikma, feâlli birikma, bitishuv, boshqaruv, kelishikli boshqaruv, koâmakchili boshqaruv, moslashuv, koâmakchili boshqaruv, kelishikli boshqaruv, izofa, darak gap, soâroq gap, ritorik soâroq gap, his-hayajon va undov gaplar, koâchirma va oâzlashtirma gaplar. feâl boshqa soâz turkumlariga nisbatan eng …

2 / 28

l feâllar va koâmakchi feâllarga boâlish mumkin. mustaqil feâllar gapda biror soâzni boshqarib keladi. yordamchi feâllarda bunday xususiyat boâlmaydi. bu feâllar mustaqil feâllar bilan kelib, mustaqil feâlning maânosiga qoâshimcha maâno berishga xizmat qiladi. qadimgi turkiy tilda alqã¯ntã¯ (tugadi), ã¶lti (oâldi), boltã¯ (boâldi), berti (berdi) kelti (keldi) kabilar eng faol qoâllangan mustaqil feâllardir. biroq mustaqil feâllar qoâmakchi feâllar vazifasida ham ishlatilgan. koâmakchi feâllar sifatida erti (edi), ermish (emish), ã¤rinch (ekan), ersã¤ (esa) kabilarni koârsatish mumki: qaäan ermiå¡ âxoqon ekanâ, alp qaäan ermiå¡ âbahodir xoqon ekanâ (bx). feâl turkumiga mansub soâzlar shaxs-sonda tuslanishi, mayl, boâlishli, boâlishsizlik, feâl nisbatlari, zamon kategoriyasiga ega boâlishi, funksional shakllarga egaligi singari xususiyatlari bilan boshqa soâz turkumlaridan farq qiladi. mustaqil feâllar. mustaqil feâllar gapda sodda kesim vazifasida ishlatiladi va oâziga mansub boâlgan soâzni boshqarib keladi: tonyuquqqa, bã¤åã¤ aydã¯ âtoânyuquqqa, menga aytdiâ (toân). tã¤gdimiz, yaydã¯mã¯z âhujum qildik, tor-mor etdikâ (toân). mustaqil feâllarni harakatning obyektga boâlgan munosabatiga qarab, obyektli feâllar …

3 / 28

kiy tilda koâmakchi feâllarga ã¤t-, baå¡la-, tur-, yur-, bã¤r-, yat-, ol-, qoy- kabilarni koârsatish mumkin. bularning koâmakchi feâl vazifasi kontekstda reallashadi. toâliqsiz feâl. toâliqsiz feâllar mustaqil holda ishlatilmaydigan feâl turidir. hozirgi oâzbek hamda oâzga turkiy tillarda ham ã¤di, ã¤kã¤n, ã¤miå¡, ã¤mã¤s kabi toâliqsiz feâllar mavjud boâlsa, qadimgi turkiy tilda ham ana shu feâllarning turli arxaik koârinishlari koâzga tashlanadi. bular ã¤rmis, ã¤rti, ã¤rsã¤, ã¤rinä kabi shakllardir. ãrinä soâzi baâzi oârinda toâliqsiz feâl (ekan) vazifasida ishlatilgan. bu soâz toâliqsiz feâl vazifasida x asrdan keyin arxaiklashib modal maânoda ishlatila boshlaydi. ãrinä, ã¤rti, ã¤rmiå¡ toâliqsiz feâllari harakat maânosini ifodalamaydi, ammo shaxs-sonda tuslanadi. biroq bu affiks qoâshma feâlning birinchi komponentiga tegishli boâladi. shuningdek, mustaqil va koâmakchi feâlga xos boâlishli-boâlishsizlik, nisbat, zamon kategoriyalariga ham ega emas. masalan: adã¯rã¯lmã¯å¡da saqã¯nur ã¤rtimiz âvafot etganda biz gâam chekdikâ (bx). feâlning boâlishli va boâlishsizlik kategoriyasi. qadimgi turkiy tilda feâllar boâlishli va boâlishsiz shaklda boâladi. boâlishli shaklda hech qanday qoâshimcha qoâshilmaydi: …

4 / 28

¡,- miå¡, -b ( -ub,-ã¼b, -ib, -ã¯b),- a, -ã¤,- r(-ar, -ã¤r,- ur,- ã¼r), -taäã¯, -tã¤äi, -daäã¯, dã¤äi kabi zamon formalarini olgan feâllarga qoâshiladi: baramã¯å¡man âborganmanâ, turabã¯z âturamizâ, turarsiz âturarsizâ, qaltaäã¯bã¯z âqolganmizâ kabi. ii guruh paradigmasi egalik affikslari ishtirokida tuziladi: birlik koâplik shaxs âm - mã¯z, - miz, -muz, mã¼z, -maz,-mã¤z shaxs â å - åã¯z/lar/,-åiz/lã¤r shaxs âã¯, -i baâzan ol, turur masalan, kelã¼rtã¼m âkelturdimâ, bartum âbordimâ, basdã¯mã¯z âbosdikâ, sã¼åã¼å¡tã¼mã¼z âurushdikâ. shaxs-son affiksining qisqargan formalari âdã¯, -di, -tã¯, -ti affiksi bilan tugagan feâllarga qoâshiladi. masalan: sanädã¯m, kã¶rã¼åiz. feâl mayllari. feâl mayllarining quyidagi turlari bor: 1) buyruq mayli; 2) istak mayli; 3) shart mayli; 4) aniqlik mayli. qadimgi turkiy tilda feâlning buyruq mayli formasi turli shaxslarda turlicha boâlgan. bu mayl oâzak-negizga âäã¯l, -gil, -qã¯l, -kil, -ã¯å, -iå (lar) kabi qushimchalarni qoâshish bilan hosil boâladi: qã¯läã¯l, eå¡idiå, biliå. buyruq shaklining ikkinchi shaxs birligi feâlning boâlishli va boâlishsiz negizi bilan bir xildir, koâpligi esa …

5 / 28

gi â(a) yã¯n, -(ã¤) yin, koâpligi -alã¯m, -ã¤lim qoâshimchasi bilan yasaladi: bolayã¯n âboâlayinâ, tilã¤yin âtilayinâ, adrã¯lmalã¯m âayrilmaylikâ, ã¶tã¼nã¤lim âoâtinaylikâ, azmalã¯m âadashmaylikâ. shart maylining -sar, - sã¤r shakli runik, uygâur, moniy, brahma yozuv obidalarida ucnraydi. uning qisqargan shakli -sa, -sã¤ turfon matnlarida -sar, - sã¤r bilan parallel qoâllangan. masalan: alsar, oqitsar, iäsã¤r, kelsã¤r, barsa, eå¡idsã¤ va h.k. feâlning shart mayli shakli ish-harakatning bajarilishidagi shartni bildiradi. aniqlik mayli. aniqlik mayli maxsus qoâshimchaga ega emasligi bilan yuqoridagi mayl turlaridan farq qiladi. feâlning oâtgan, hozirgi va kelasi zamon formalari aniqlik maylida boâladi. feâllarda zamon esa âur, -ã¼r, ar, -ã¤r, - ã¯r, -ir, -yur, -yã¼r, - äalã¯r, -gã¤lir, daäã¯, -dã¤äi, -äay, -gã¤y, -äu, -gã¼, -äuluq, -gã¼lã¼k, -tur, -tã¼r, -duq, - dã¼k, -tã¯ä, -tig, -erti, -mã¯å¡, -miå¡, -muå¡ erti, -tã¼äi ermiå¡ va boshqalar orqali yasaladi va aniqlik maylida keladi. masalan: barur, kã¶rã¼r, tilã¤yã¼r, atqalã¯r âotadiâ, qaltaäã¯ âqolganâ, boläay va h.k. feâl zamonlari. qadimgi turkiy tilda ham …

6 / 28

zirgi zamon feâli âur, -ã¼r, -ar, -ã¤r, -yur, -yã¼r, -ã¯r, -ir va shaxs-son affikslarini qoâshish orqali hosil boâladi: birlik koâplik i shaxs barurman barurmã¯z ii shaxs barursan barursã¯z iii shaxs barur barur bu feâl formasi ish-harakatning davom etishi, qanday vaqtda sodir boâlayotganini ifodalaydi: qazäanur âqozonurâ, iå¡lã¤yã¼r, sã¶zlã¤yã¼r, saqã¯nurman âoâylayurmanâ, menglã¤yã¼rmã¤n âxursand boâlurmanâ. kelasi zamon feâli. qadimgi turkiy tilda kelasi zamon feâlini hosil qilish uchun feâl oâzagiga -äu, -gã¼ -qu, -kã¼, -äay, -gã¤y va shaxs-son affikslari qoâshiladi: boläay, kelgã¤y, baräusã¯, baräumã¯z, baräuåã¯z. feâl nisbatlari. maâlumki, feâl nisbatlari ish-harakatning bajaruvchiga boâlgan munosabatini bildiradi. bu munosabat feâl oâzagiga maxsus affikslar qoâshilishi orqali ifodalanadi. feâl nisbatlari aniq nisbat, oâzlik nisbat, majhul nisbat, orttirma nisbat va birgalik nisbatlarga boâlinadi. aniq nisbat. aniq nisbat maxsus affiksga ega emas. harakatning ega bilan ifodalangan shaxs yoki narsa-predmet tomonidan bajarilgani yoki bajarilmaganini koârsatadi. masalan: kã¶gmã¤n yã¯å¡ã¯ä yorã¯p âkoâgman vodiysiga boribâ (kt). oâzlik nisbat feâl oâzaklari unli bilan tugaganda -n, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 28 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qadimgi turkiy til sintaksisi: fe’l so‘z turkumi"

1 3-maâruza: feâl soâz turkumi. ravish va yordamchi soâzlar. qadimgi turkiy til sintaksisi: soâz birikmasi va gap reja: 1. qadimgi turkiy tilda feâl soâz turkumi 2. feâlning vazifa uchu xoslangan shakllari 3. qadimgi turkiy tilda ravish soâz turkumi 4. qadimgi turkiy tilda koâmakchil, bogâlovchi va yuklamalar 5. qadimgi turkiy til sintaksisi. gap va uning turlari asosiy tushunchalar: zamon kategoriyasi, shaxs-son kategoriyasi, mayl kategoriyasi, tuslanish, boâlishli-boâlishsizlik, nisbat kategoriyasi, feâlning vazifaviy shakllari, harakat tarzi shakllari, koâmakchi fe'llar, feâl yasalishi, sodda feâllar, qoâshma feâllar, harakat belgisi, holat belgisi, holat ravishlari, payt ravishlari, oârin ravishlari, daraja-miqdor ravishlari, grammatik maâno, g...

Этот файл содержит 28 стр. в формате DOC (762,5 КБ). Чтобы скачать "qadimgi turkiy til sintaksisi: fe’l so‘z turkumi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qadimgi turkiy til sintaksisi: … DOC 28 стр. Бесплатная загрузка Telegram