adabiyot nazariyasi xx asrda
Page preview (5 pages)
Scroll down 👇
![и йўлдан кетишини истаган о.уоррен, р.уэллек сингари ғарб олимларининг хайрихоҳлигига ва ёки рус формал мактаби (в.шкловский, б.эйхенбаум, б.жирмунский, б.томашевский ва бошқалар) танлаган поэтика йўлига қарши ўлароқ вульгар социологизм (в.фриче, в.келтуяла, в.переверзев)ни 1930-йиллардан бошлаб тараққиёт назарияси сифатида қабул қилди. бадиий асарга нисбатан, аввало, синфий “психоидеология” етакчи сифат деб қабул қилинди, натижада санъат асарининг фалсафий ва эстетик мазмуни саёзлашиб кетди[footnoteref:1]. социалистик реализм метод сифатида бадиий адабиётга муносабатдагина эмас, балки адабий-назарий жараёнга нисбатан асосий мезон сифатида қаралиши натижасида собиқ иттифоқда адабиёт назарияси кейинроқ вульгар социологизмдан узоқлашган бўлса ҳам санъатнинг (адабиётнинг ҳам) туб масалалалрини ҳал этишда ижтимоий концепцияни бирламчи ва доминант деб қабул қилди. гарчи йиллар ва ўн йилликлар давомида бу қараш таъмирланиб, “соҳилсиз реализм”, “очиқ система”, “социал танқид” каби таъмирлаш “ускуналари” қўлланилган бўлса-да, моҳият эътиборан социологик-ғоявий позициядан тамомила воз кечиб, эстетик асосга тўла равишда ўта олмади. бу йўлда рус олимлари а.н.шалигин, и.виноградов, л.тимофеев, н.гуляев, г.н.поспелов, в.е.хализев, н.д.тамарченко ва бошқалар томонидан ёзилган “адабиёт назариялари”ўз …](/media/previews/pages/preview_7W9HuYO.webp "adabiyot nazariyasi xx asrda - Page 2")
![тературы. м.: просвещение, 1971.] [3: сорокин в.и. теория литературы. м., 1960] 1978 йили собиқ иттифоқда назарий тадқиқотлар йили бўлди. ягона таълимотни кенгайтириш мақсадида г.н.поспелов ва н.гуляевнинг “адабиёт назарияси”лари баравар нашр этилди[footnoteref:4]. ҳатто америкалик олимлар о.уоррен, р.уэллекнинг асари рус тилига таржима этилиб, эълонқилинди[footnoteref:5]. бу назарий дарсликларда максистик дунёқарашдан чекинилмаган бўлса ҳам адабиёт назарияси асосига санъатнинг эстетик моҳиятинингқўйилиши ва адабий жараён масалаларининг ўрганилишида бир мунча кенгликка йўл берилди. айни дарслик ва қўлланмалар собиқ иттифоқнинг йиқилишга қадар фаол қўлланишда бўлди. постсоветҳудудда бирдан янги адабиёт назариялари яратилишга жиддий киришилмай туриб, аввалгиларини бир оз таъмирлаб, уларни имкон қадар янги тамойиллар бойитиш натижасида адабиёт назариясининг мундарижасига инсон руҳий дунёсининг ифода шакли сифатида бадиий адабиёт спецификаси ва адабий ижоднинг ижтимоий моҳияти (1); адабиёт тарихий тараққиётининг умумий қонуниятлари – адабий тур ва жанрлар, оқим ва йўналишлар, ҳаётни акс эттириш тамойиллари, бадиий услуб, шакл ва мазмун ҳамда унинг компонентлари (2); адабиётшунослик терминологияси ва уларнинг идентификацияси (3) каби масалаларқўйилди вп …](/media/previews/pages/preview_p6zVamE.webp "adabiyot nazariyasi xx asrda - Page 3")
![ияга “адиб махорати” бўлими орттирилди[footnoteref:7]. бироқ унинг асосий жиҳати, ўзак-негизи поэтика масалалари бўлиб, унга замонавий дарслик ва қўлланмаларда назарий ва тарихийпоэтика таснифида қаралди[footnoteref:8]. назарий поэтика бадиий матн, унинг таркиби, вазифаси, адабий тур ва жанрлар, тил ва услуб жиҳатларини тадқиқ қилса[footnoteref:9], тарихий поэтика айни шу адабий ҳодисаларнинг тарихан шаклланган ҳолати, мумтоз адабиётшуносликдаги жиҳатлари билан шуғулланади[footnoteref:10]. бироқҳар икки поэтиканинг турли аспект ва йўналишлари орқали илгари сурилаётган ғоялар доимий амал қилинадиган қонунлар деб қаралмаслиги керак. чунки ўзгараётган дунёда адабиёт ҳам ўзгаради, унинг имкониятлари кенгайиб, ифода воситалари ранг-баранглашиши натижасида айрим назарий қоидалар тор келиши, айримлари эса истеъмолдан чиқиши мумкин. шунинг учун янги адабиёт назарияси тарафдорлари назарий поэтика масалаларини жиддиян замонавий асосда қайта ишлаб чиқиш билан бирга ундан аввал “бадиий дискурс назарияси”ни ўзлаштиришни таклиф этдилар[footnoteref:11]. тарихий поэтикани ҳам айнан қабул қилмай, унга “синкретизм даври поэтикаси” тарзида ёндашиб, уни эйдетик ва бадиий модаллик поэтикаси томон тортдилар.[footnoteref:12] [7: давыдова т.т., пронин в.а. теория литературы. м.: логос, 2003.] …](/media/previews/pages/preview_Pf95ZIp.webp "adabiyot nazariyasi xx asrda - Page 4")
![илинган[footnoteref:13]. гарчи тасниф анъанавий бўлишига қарамасдан унинг муаллифи адабиётшуносликдаги нисбатан кейинги қарашларни адабиёт назариясига бирлаштирган. [13: эсалнек а.я. теория литературы. учебное пособие. м.: флинта-наука, 2010.] адабиёт назариясини бутунлай янги замонавий қараш ва концепциялар асосига қуриш ирланд олими терри иглтоннинг “адабиёт назарияси. кириш” китобида кузатилади[footnoteref:14]. унда муаллиф хх аср жаҳон адабиётшунослигида из қолдирган феноменология, герменевтика, рецептив назария, структурализм, семиотика, постструктурализм ва психоанализ каби илмий мактаблар асосига қўйилган назарий муаммолар таҳлили орқалиянги типдаги адабтёт назарияси учун йўналиш берди. [14: иглтон т. теория литературы. введение. м.: территория будущего, 2010. ] шундай қилиб,адабиёт назариясини ягона методология асосига қуриш, бир методни етакчи билиб, қолганларини инкор қилиш тенденциясидан воз кечилди. шу билан бирга турли муаллифлар томонидан турлича аспектлар асосига қурилган назариялар тавсия этилиши давом этмоқда. ўзбек адабиётшунослиги адабиёт назариясига ўзининг бой шарқона илмий тизимларини марксистик установкага алмаштириш орқали назарий стандартизация даврига кириб келди ва ўзининг тахминан 80-90 йиллик умрини мана шу тор қобиқлар доирасида ўтказди. ўзбекистонда …](/media/previews/pages/preview_LzSzXp2.webp "adabiyot nazariyasi xx asrda - Page 5")
About "adabiyot nazariyasi xx asrda"
2-мавзу. адабиёт назарияси хх асрда. хх аср адабиётшунослигида санъат назарияси режа: 1. xx asr boshlarida nazariy muammolarning qo‘yilishi. 2.“адабиёт назарияси” номи остида тавсия этилган адабиётлар таснифи. adabiyotshunoslikka oid darslik va qo‘llanmalar. 3. sho‘ro davrida nazariy fanlarning mafkuraviy asosga qo‘yilishi. xx asrning adabiyot nazariyalari. 4. jahon miqyosidagi fan va unga munosabat. адабиёт назариясига оид дарслик ёки ўқув қўлланма яратишда учинчи минг йиллик остонасида ҳали минг йилликлар бошланмай туриб, кашф этилган мимесис ва катарсис, шарқ мумтоз поэтикасида устувор бўлган илми адаб таркибидаги фанлар тизими (аруз, қофия, бадиий санъатлар ва бошқалар), жонли акс эттириш санъати (леонардо да винчи), классицизм эстетикаси, романтизм ва реализм унсурлари биланчекланиш к...
This file contains 8 pages in DOCX format (33.3 KB). To download "adabiyot nazariyasi xx asrda", click the Telegram button on the left.
DOCX
DOC
DOC
DOC
DOC
DOC
DOC
DOC
DOC
DOC
DOC
DOC