o'simliklar va ularning kimyoviy birikmalar

DOC 11 pages 300.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 300.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

2-амалий машғулот. ўсимлик қолдиғи таркибида учрайдиган кимёвий бирикмалар ўсимиклар ўининг организмини ташки мухитдаги кимёвий элементлардан тузади. ўсимликлар организми сув ва қуруқ моддадан иборат. сув ва қуруқ модда миқдори ўсимликларда, унинг органларида ва тўқималарида турлича бўлади. мойли ўсимликлар уруғида 5-10% ,донли ва дуккакли дон экинлар уруғида 10-15 %, сабзи ва пиёзда 85 90 %, карамда 90 93 %, сабзавот ва полиз экинларида 95 % гача сув бўлади. сув яхши эритувчи бўлиб, унда кўп бирикмалар эрийди, диссоциацияланади, ўсимликлар эса озиқ элементларни ионлар ҳолида узлаштиради. ўсимликлар суври парлатиш жараёнида ўзини иссиқликдан сацлайди. сув фотосинтез жараёнида итирок этади. ўсимлик ҳужайралари, туқималарида сув тупроқ ҳолатини сақлаб, биокимёвий ва физик жараёнларни боришига таъсир этади. сув иштирокида ўсимликларда органик бирикмалар синтезланади ва парчаланади. сув тупроқдаги минерал тузларни эритибгина қолмай, ўсимликларда модда алмашинуви ва ҳаракати учун мухит ҳисобланади. ўсимликларнинг қуруқ моддаси таркибида ҳам органик ва минерал моддалар бўлади. органик моддалар - қуруқ модданинг 90-95 % ини ташкил этади. …

2 / 11

нтез жараёнида углерод, кислород, водородтан иборат азотсиз органик моддалар уосил қилади. асосий органик моддаларга; оқсиллар, азот асослари, ёғлар, крахмал, қандлар, клетчатка ва пектин моддалар киради. донли экинлар ҳосилини сифатини белгилайдиган моддалар оқсил билан крахмалдир. донли элинлар ичида оқсилга бой экинларга бугдой, крахмалга бой экинларга шоли ва арпа киради. дуккакли дон экинлари ўзида кўп миқдорда оқсил тутиб, камроқ углевод тутади, ҳосилнинг сифати оқсил мщдори билан аниқланади. картошка таркибидаги крахмални миқдори билан, қанд лавлаги эса сахароза билан баҳоланади. мойли экинлар ёғ олиш учун етиштирилади. толали экинлар (зиғир, каноп, ғўза) толаси билан баҳоланади. оқсиллар юқори молекулами органик моддалар бўлиб, аминокислоталардан тузилган. оқсил организмлар щётишнг асоси бўлиб, модда алмашинувининг уамма жараёнларида иштирок этади. оқсил ўсимликларнинг вегетатив органларида 5-20 % (массасига нисбатан), донли экинларнинг уруғида 6-20 % дуккакли дон ва мойли экинларнинг уруғида 20-40 % бўлади. ўсимлик оқсиллари таркибида айниқса қимматли аминокислоталар (валин, лейцин, изолейцин, треонин, метионин, гистидин, лизин, триптофан, фенилаланин) бўлади. углеводлар-ўсимликларда моносахарид ва …

3 / 11

нса 70-80 % ни ташкил этади. оқсил билан крахмал ўртасида боғлиқлик бор. дон-дуккакли экинлар уруғида оқсил кўп, крахмал кам, мойли ўсимликларнинг уруғида ундан ҳам кам. крахмал инсон ва хайвон организми осон ўзлаштирадиган углеводдир. ферментлар таъсирида крахмал таъсирида крахмал (амилаза) ва кислотали гидролиз қилинганда глюкозагача парчаланади. клетчатка ёки целлюлоза хужайра деворларининг асосий компонентидир. пахта толасининг 90-95 % и, зигир, каноп толаларининг 80-90 % целлюлозадан иборат дон-дуккакли экинларнинг уруғида 3-5% , пўстли дон экинларда (сули, шоли, тарш) 10-15%, пўстлоғи ён донларда 2-3%, илдиз ва тугунак мевали экинларда 1% ни ташкил этади. ўсимликларнинг вегетатив органларида қуруқ массасига хисоб қилинса 25 дан 40 % гача клетчатка бўлади. клетчатка глюкоза қолдиқларидан тузилган полисахариддир. клетчаткани ҳайвонлар крахмалга қараганда ёмон ҳазм қилади. ёғлар-ўсимлик ҳужайраси цитоплазмасининг структура компонентлари хисобланади, мойли экинларда запас бирикмалар ролини бажаради. канакунжутда 60 %, кунжут ва кўкнорда 45-50 %, ғўзада 25 % ёғ бўлади. ёғлар уч атомли спирт глицеринни ва юқори молекулали ёғ кислоталарни …

4 / 11

ан с, о, н дан. оқсил таркибига ҳам киради. с, о, н, ва n органоген элементлар деб аталади. ўсимликлар қуруқ моддасининг ўртача 95 % шу моддалардан ташкил топган. 1-жадвал ғалла ва дуккакли дон экинлар уруғининг ўртача кимёвий таркиби, %. экинлар оқсил крахмал ёг клетчатка к,андлар кул бугдой 15 60 1.9 2.8 4.3 2.2 жавдар 12 65 1.7 2.2 5.0 2.0 сули 11 45 5.5. 14.0 2.0 3.8 арпа 9 55 2.0 6.0 4.0 3.5 макка-жухори 9 70 4.6 2.1 3.0 1.3 шоли 7 63 2.3 12.0 3.6 6.0 тариц 12 58 4.6 11.0 3.8 4.0 рус нухати 25 43 1.2 6.0 8.0 3.3 соя 35-40 3 20.0 5.0 10.0 5.8 ловия 20 55 1.8 3.8 5.2 3.3 2-жадвал турли хил қишлоқ хўжалик ўсимликлари таркибидаги муҳим озиқ элементларининг миқдори (% хисобида) ўсимликлар n кул элементлари кул моддаси p2o5 k2o mgo сао бугдой дони: пояси: 2.50 0.50 0.85 0.26 0.60 1.00 0.12 …

5 / 11

иқдори кўп (40-60 %) бўлади. ўсимлик баргларда, поя, илдизда кул элементлари кўп, уруғида кам бўлади. ўсимликларнинг ёшига боғлиқ ҳолда кул молибден, кобальт, ванадий зарурдир. буларни микроэлементлар деб атаймиз. бу элементлардан ҳар бирини ўсимликдаги миқдори % нинг мингдан бир улушинидан тортиб, юз мингдан бир улушига қадар бўлади. шy сабабли улар микроэлементлар дейилади. ўсимлик организмида жуда оз мщдорда учрайдиган элементларга ультрамикроэлементлар дейилади. уларга: кумуш, олтин, радий, уран, торий, актиний ва бошқалар киради. бу элементлар жуда кам ўрганилган. биз айтиб ўтган элементлардан ташқари ўсимликлар тупроқдан боища моддаларни ҳам ўзлаштиради. улар зарур бўлмаса, баъзи ҳолларда ижобий, бошқа пайтда салбий таъсир этиши мумкун. ҳар бир элемент ўсимлик организмида аниқ бир физиологик рол ўйнайди. бир элементнинг етишмаслиги ўсишни тўхтатади, ўсимликлар касалланади, жуда кескин етишмаса ўсимлик халок бўлади. турли иқлим шароитда ўсимликлар етиштирилганда, уларни озиқ элементга бўлган талаби турлича бўлади. ҳамма тупрокларда қишлоқ хўжалик экинларидан юқори ҳосил етиштириш учун азот, фосфор ва калий зарур. кальцийга бўлган зарурият …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'simliklar va ularning kimyoviy birikmalar"

2-амалий машғулот. ўсимлик қолдиғи таркибида учрайдиган кимёвий бирикмалар ўсимиклар ўининг организмини ташки мухитдаги кимёвий элементлардан тузади. ўсимликлар организми сув ва қуруқ моддадан иборат. сув ва қуруқ модда миқдори ўсимликларда, унинг органларида ва тўқималарида турлича бўлади. мойли ўсимликлар уруғида 5-10% ,донли ва дуккакли дон экинлар уруғида 10-15 %, сабзи ва пиёзда 85 90 %, карамда 90 93 %, сабзавот ва полиз экинларида 95 % гача сув бўлади. сув яхши эритувчи бўлиб, унда кўп бирикмалар эрийди, диссоциацияланади, ўсимликлар эса озиқ элементларни ионлар ҳолида узлаштиради. ўсимликлар суври парлатиш жараёнида ўзини иссиқликдан сацлайди. сув фотосинтез жараёнида итирок этади. ўсимлик ҳужайралари, туқималарида сув тупроқ ҳолатини сақлаб, биокимёвий ва физик жараёнларни боришиг...

This file contains 11 pages in DOC format (300.0 KB). To download "o'simliklar va ularning kimyoviy birikmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: o'simliklar va ularning kimyovi… DOC 11 pages Free download Telegram