nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish

PPTX 28 pages 3.0 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

презентация powerpoint nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish toshkent аmaliy fanlar universiteti oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi 1 4-ma’ruza adabiy til – o‘zbek nutq madaniyatining asosi reja 1. adabiy til va sheva 2. lahjalarning shakllanish tarixi va tarqalishi 3. lahjalarning fonetik xususiyatlari 4. lahjalarning morfologik xususiyatari tayanch tushunchalar milliy til, adabiy til, og‘zaki adabiy til, yozma adabiy til, sheva, lahja, dialekt, leksik qatlam adabiy til norma (me’yorlashtirilgan) fonetik-fonematik normalar leksik jihatdan nisbatan barqaror orfografik, orfoepik normalar grammatik normalar tilshunoslar tomonidan qayta, mukammal ishlangan milliy tilning yuqori bosqichi adabiy til biror shevaga teng kelmaydi, u bir til doirasida barchaga birday xizmat qiladi, hech bir sheva adabiy tilga tenglashtirilmaydi. milliy tilning yuqori bosqichi adabiy til milliy tilning quyi bosqichi sheva adabiy til davlat siyosat, fan, san’at tili va unda savodxon shaxslar ish ko‘radi adabiy til yozma va og‘zaki shakllarga va funksional uslublarga ega adabiy til qat’iy amal qilinadigan …

2 / 28

u (turk) qabila birlashmasiga mansub bo‘lib, uzoq o‘tmishda oltoyning g‘arbiy tumanlarida yashaganlar, turk xoqonligining tashkil topishi bilan (552-yilda) g‘arbiy oltoydan chiqib, irtish daryosi sohillarini, jung‘oriyani, mo‘g‘ul tog‘ining janubiy yon bag‘ridan to ile daryosining shimoligacha bo‘lgan hududni egallaydilar. qarluqlarning katta qismi vi asr o‘rtalarida sharqiy turkistonni, farg‘onani, toxaristonning ayrim hududlarini egallagan edilar. x asrda yettisuvni ishg‘ol qilgan va katta hududda hukmronlik qilganlar. viii-x asrlarda ile daryosidan to sirdaryogacha, hozirgi chimkent shahridan to sharqiy turkistongacha bo‘lgan o‘lkada yashagan barcha turkiy qabilalar qarluqlar hukmronligi ostida bo‘lgan. qarluqlarning tili shu o‘lkadagi barcha qabilalar uchun umumiy til bo‘lib qolgan. qarluq toshkent guruhi shevalari farg‘ona guruhi shevalari samarqand-buxoro guruh shevalari turkiston-chimkent-sayram toshkent guruh shevalari (toshkent, piskent, parkent, yangiyo‘l) 13 fonetik xususiyatlar e-i mehnat-mixnat, dedi-didi h-x hurmat-xurmat, hunar-xunar -ni tuzni-tuzzi, temirni-temirri q sariq-saru:, achchiq-achchu: t-ch tushdi-chushdi, tushundim-chundim morfologik xususiyatlar -āt (parkent) bārātmän -lig // lug ädämgilä:ni išligi -gi (toshkent) ädämgilä -yap = vāt kevāmmän -vuz/vuzä, -v/uv bārāvuz, …

3 / 28

elaydim, kelmas ekan - kelmayikan -yap // -āp kelyapman-kelāpman turkiston-chimkent-sayram guruh shevalari i-e. ikki-ekki, siyrak-se:rak e-u. devona-duvana, devor-duval e-ö. belanchak-bölunchak e-ä. kelin-kälin g‘-v. tog‘-tav, bog‘-bav -ning // -ing. bizning ishimiz - bizing ishimis menga – mag‘a(n), senga – sag‘a(n), unga – ug‘a(n) boryapman – bariyappan, ketyapsan - ketiyapsan borsangchi – barsichi, bersangchi – be:sichi qipchoq lahjasi qipchoq qabilalari ham uzoq o‘tmishda oltoy o‘lkasida yashaganlar. vii-viii asrlarda turk xoqonligi tarkibida bo‘lgan. xiii asr o‘rtalarida ular kimak//imak(yimak)lar davlati tarkibida qoladilar. xi asrlarda bu davlat parchalanib ketgach, qipchoqlar siyosiy jihatdan faollashadilar. vii-viii asrlarda qipchoqlar irtish daryosi bo‘yida yashaganlar, ix-xi asrlarda esa volga bo‘ylariga siljib borgan. qipchoqlarning avlodlari hozirgi mongoliya, oltoy, o‘rta osiyo, volga bo‘yi respublikalari hududlarida istiqomat qiladilar. bu lahja vakillari o‘zbekiston respublikasining toshkent viloyati, sirdaryo, samarqand, navoiy, qashqadaryo, surxondaryo, jizzax viloyatlarida yashaydilar g‘,q,k og‘iz-avuz, bog‘-bav y/j yo‘l-jo‘l g/g‘ < y yig‘in-jiyin, sigir-siyir p,k,q gap-gabi, chiqin-chig‘in x - q xotin-qatin, oq-ox k,q sariq-sari, …

4 / 28

manistonning toshhovuz, qozog‘istonning qamoq, iqon, qorabuloq, qoramurt, mankent qishloqlarida istiqomat qiladilar. e-a: kel – gal, dedi – dadi, berdi – bardi -day – diy: shunday – shundiy, bunday – bundiy t-d: til – di:l, ter – da:r, tush – du:sh k-g: ketdi – getti, ko‘z – go‘:z k,q: tilagi – tilaki, sochig‘i – sa:chaqi morfologik xususiyatlari -ning < -ing: otning boshi – a:ting bashi, bizning shahrimiz – bizing sha:rimiz; -ga < -a: ishga – i:sha, otimga – a:tima; juda = dim: dim yaxshi, dim i:ssi; menga – manga, senga – sanga, unga - (v)unga; -lar < -la: gullar – gulla, olinglar – alingla; -inchi < -inji: birinchi – birinji… -maq, -mak: ko‘rmoq – go‘rmak, ishonmoq – i:nanamaq; -yapti < -yatir: kelyapti – galyatir, boryapti – baryatir; -jak/jaq: keladigan – galjak, boradigan – barjaq; -(a)li: kelaylik – galali, boraylik – barali; buyruq-istak fe’li: bersangchi – barsanga, borsangchi – barsanga. foydalanilgan adabiyotlar: …

5 / 28

nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish - Page 5

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish"

презентация powerpoint nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish toshkent аmaliy fanlar universiteti oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi 1 4-ma’ruza adabiy til – o‘zbek nutq madaniyatining asosi reja 1. adabiy til va sheva 2. lahjalarning shakllanish tarixi va tarqalishi 3. lahjalarning fonetik xususiyatlari 4. lahjalarning morfologik xususiyatari tayanch tushunchalar milliy til, adabiy til, og‘zaki adabiy til, yozma adabiy til, sheva, lahja, dialekt, leksik qatlam adabiy til norma (me’yorlashtirilgan) fonetik-fonematik normalar leksik jihatdan nisbatan barqaror orfografik, orfoepik normalar grammatik normalar tilshunoslar tomonidan qayta, mukammal ishlangan milliy tilning yuqori bosqichi adabiy til biror shevaga teng kelmaydi, u bir til doirasida barc...

This file contains 28 pages in PPTX format (3.0 MB). To download "nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq madaniyati va davlat tilid… PPTX 28 pages Free download Telegram