bo'ztuproqlar

PPTX 21 pages 1.9 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

10-mavzu. bo’z tuproqlar -mavzu. bo’z tuproqlar reja zona chegarasi, maydoni va tuproq paydo qiluvchi tabiiy sharoitlari. bo’z tuproqlarning genezisi, morfologik tuzilishi va klassifikatsiyasi. mexanik va mineralogik tarkibi. zona tuproqlari unumdorligini oshirishning asosiy tadbirlari. zona chegarasi, maydoni va tuproq paydo qiluvchi tabiiy sharoitlari. zonaning asosiy territoriyasi o’rta osiyo va qozog’istonning tog’ oldi va shuningdek, uncha katta bo’lmagan maydonlarida joylashgan. o’tloq-bo’z tuproqlar va o’tloq tuproqlar bilan birga hisoblaganda bo’z tuproqlar zonasining umumiy maydoni 41,3 mln.gektar. iqlimi kontinental, quruq va issiq bo’lib, qishi ancha yumshoq va iliq. 100c dan yuqori haroratli davr davomiyligi 170-245 kun bo’lib, harorat yig’indisi 3400-5400 0c ni tashkil etadi. zonaning relyefi ko’plab daryo va daryo-soylar bilan bo’linib ketgan nihoyatda katta tog’ oldi qiya tekisliklardan iborat. tog’larga yaqinlashgan sari tog’oldi tekisliklari adirlarga o’tadi. bo’z tuproqlarning anchagina maydoni daryolarning yuqori terrasalarida joylashib, asosan lyoss va lyossimon jinslar bilan qoplangan bo’lib, uning tagida qatlamli qum-shag’al, qumli mayda zarralar keltirilmalari yotadi. mirzacho’l, tyanshanning …

2 / 21

sag’on, lola, itgunafsha, lolaqizg’aldoq, yovvoyi arpa va boshqalar o’sadi. tog’ oralig’i vodiylarning sohil qismida chakalakzorlar uchrab, unda terak, tol, jiyda kabilar o’sadi. bo’z tuproqlarning genezisi, morfologik tuzilishi va klassifikasiyasi. bo’z tuproqlarning kelib chiqishi (genezisi)ga doir ko’plab tadqiqotlar v.v.dokuchayev, n.m.sibirsev, k.d.glinka, p.s.kossovich, n.a.dimo, l.i.prasolov, a.i.bessonov va boshqalarning faoliyati bilan bog’liq. keyinchalik bo’z tuproqlarning genezisi sohasidagi ancha to’liq va mukammal tadqiqotlar mashhur tuproqshunos n.a.rozanov tomonidan olib borildi hamda uning «o’rta osiyo bo’z tuproqlari» (1951)monografiyasida batafsil bayon etildi. o’zbekiston olimlarining ko’plab ishlari ham bo’z tuproqlarni o’rganishga qaratilgan (m.bahodirov, m.umarov, a.rasulov va b.). bo’z tuproqlar zonasida tuproq paydo bo’lish jarayoni o’ziga xos gidrotermik rejim sharoitida rivojlanadi. qishi iliq, ya’ni tuproq ko’pincha muzlamaydi, ba’zan qisqa muddatda muzlaydigan, bahorda juda qulay nam va issiqlik rejimi mavjud, yozda esa issiq va quruq sharoit kuzatiladi. tuproq muzlamaganligi va qulay qovushmaga ega bo’lganligi sababli chuqur namlanadi (qish va bahorda): och tuslilari – 1 m, va ko’proq, tipiklari – 1,5 …

3 / 21

ti. moddalar biologik aylanishining muhim xususiyati – har yili efemer – cho’l o’simliklari biomassasining ko’p qismi (75% gacha) yerga tushishi (60-100 s/ga), ularning 80-90% kul elementlari va azotni ko’p saqlaydigan ildiz sistemalardan tashkil topishidir. bo’z tuproqlar zonasidagi moddalar biologik aylanishining asosiy xususiyati – o’simlik qoldiqlarining jadal parchalanishidir. bahorda o’simliklar juda kuchli rivojlanadi, jadal gumus hosil bo’ladi va shu bilan birga turli organizmlar ta’sirida organik moddalarning kuchli minerallashish jarayoni sodir bo’ladi. bo’z tuproqlar mikroorganizmlarga boy (nitrat hosil qiluvchi, azot to’plovchi bakteriyalar), protozoa, chuvalchanglar, qurt-qumursqalar, sudralib yuruvchilar ko’pligi tufayli tuproq tuzilishi va organik moddalar parchalanishiga katta ta’sir etadi. bo’z tuproqlar o’ziga xos tuzilishga ega. odatda tuproq profilining yuqori qismida gumus kam bo’lganidan uning rangi och va ona jinslar tusidan uncha farq qilmaydi. a1-gumusli gorizont, qalinligi 12-17 sm, usti chimlangan, bo’z yoki och-bo’zg’ish tusli, ko’pincha changsimon-qumoq, tangasimon-mayda uvoqli strukturali; ab-o’tuvchi gorizont, 15-25 sm; sarg’ish malla bo’z, asosan changli qumoq, tez uvalanib ketadigan chidamsiz …

4 / 21

ri jumlasiga kiradi. bo’z tuproqlar bilan bir qatorda, bu yerda, sizot suvlari ancha yuqori joylashgan sharoitda shakllanadigan o’tloq-bo’z tuproqlar tipi va shuningdek sug’oriladigan bo’z (madaniy voha) tuproqlarning bir necha tip va tipchalari ajratiladi. ana shu tuproq tiplaridan tashqari zonada gidromorf tuproqlardan: sho’rxoklar, o’tloq tuproqlar, o’tloq-botqoq va botqoq tuproqlar hamda ular bilan birga uchraydigan turli tuproqlar tarqalgan. och tusli bo’z tuproqlar kam gumusli (chirindili) goriznot (a+b) ning qalinligi 40-50 sm dan oshmaydi. a- gorizonti 6-12 sm bo’lib, och-bo’zg’ish tusli, qo’riq yerda chimlangan, b1 gorizonti biroz malla tusli, bo’zg’ish, bu gorizont ancha zichlangan va rangi och, karbonatlarning oq ko’zanakli dog’lari bo’lgan bk gorizonti bilan almashinadi. 1 m chuqurlikka qadar tuproqda nam to’planishi mumkin. tuproqning 150-180 sm chuqurligida gips va suvda oson eruvchan tuzlar uchraydi. to’q tusli bo’z tuproqlar zonaning eng yuqori mintaqasini tashkil etib, baland tog’ qiyaliklari va past tog’larda daryo vodiylarining tog’ oraliqlaridagi tekisliklarida dengiz sathidan 700-1000 m dan 1400-1600 m …

5 / 21

a shakllanadi. o’tloq-bo’z tuproqlari avtomorf bo’z tuproqlardan o’zining ayrim xususiyatlari jumladan, moddalar biologik aylanishining kuchliroq bo’lishi, gumusli qatlamining qalinligi va chirindining ancha ko’pligi bilan farqlanadi. o’tloq bo’z tuproqlarning aksariyat maydoni sug’orilib, dehqonchilikda foydalaniladi. sug’orish natijasida o’zgargan o’tloq-bo’z tuproqlar alohida tipga – sug’oriladigan o’tloq-bo’z tuproqlarga ajratiladi. mexanik va mineralogik tarkibi. yirik fraksiyalarning mineralogik tarkibi asosan kvars, dala shpatlari, gidroslyudalar va kalsitdan iborat. bu tuproqlarning tarkibi og’ir fraksiyali minerallarning ko’pligi (2 dan 10 foizgacha va undan ortiq) bilan ajralib turadi. sug’orib dehqonchilik qilinadigan sharoitda slyudalarning parchalanishi tezlashadi va o’simliklar uchun zarur oziq elementlar (ayniqsa kaliy) ajralib, tuproqda to’planadi. kimyoviy tarkibi va fizik-kimyoviy xossalari. bo’z tuproqlar kimyoviy tarkibining o’ziga xos muhim xususiyati, tarkibi karbonatning ko’p bo’lishi va gumusning kamligidir. tuproqlarda karbonatlar (сaсo3) miqdori 10-20 dan 20-22 foizgacha o’zgarib turadi. och tusli bo’z tuproqlarda gumus miqdori juda kam va a-gorizontida 1,2-1,4 foiz chamasida, pastki qatlamlarda kamayib boradi. oziq moddalar miqdori jihatidan kam ta’minlangan tuproqlar …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bo'ztuproqlar"

10-mavzu. bo’z tuproqlar -mavzu. bo’z tuproqlar reja zona chegarasi, maydoni va tuproq paydo qiluvchi tabiiy sharoitlari. bo’z tuproqlarning genezisi, morfologik tuzilishi va klassifikatsiyasi. mexanik va mineralogik tarkibi. zona tuproqlari unumdorligini oshirishning asosiy tadbirlari. zona chegarasi, maydoni va tuproq paydo qiluvchi tabiiy sharoitlari. zonaning asosiy territoriyasi o’rta osiyo va qozog’istonning tog’ oldi va shuningdek, uncha katta bo’lmagan maydonlarida joylashgan. o’tloq-bo’z tuproqlar va o’tloq tuproqlar bilan birga hisoblaganda bo’z tuproqlar zonasining umumiy maydoni 41,3 mln.gektar. iqlimi kontinental, quruq va issiq bo’lib, qishi ancha yumshoq va iliq. 100c dan yuqori haroratli davr davomiyligi 170-245 kun bo’lib, harorat yig’indisi 3400-5400 0c ni tashkil etadi. ...

This file contains 21 pages in PPTX format (1.9 MB). To download "bo'ztuproqlar", click the Telegram button on the left.

Tags: bo'ztuproqlar PPTX 21 pages Free download Telegram