sonso‘zturkumi

PPTX 16 pages 72.4 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 72.4 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

слайд 1 mavzu: son so‘z turkumi yuzasidan amaliy mashg‘ulot. o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. son so`z turkumi. 2. sonning ma’no va grammatik belgilari. 3. sonning ma’no turlari. 4.sonning tuzilish jihatdan turlari. 5. mavzuga oid mashqlar, testlar. 6. sonni morfologik tahlil qilish. sonlarning ma’no va grammatik belgilari bir xildagi predmetning (ba’zan ish-harakatning) miqdorini, sanog‘ini yoki tartibini ifodalaydigan so‘z turkumi son deyiladi. son, odatda, otga bog‘lanib, ot ifodalagan predmetning miqdoriy belgisini ko‘rsatadi: o‘nta (lola), ikkita (qalam). biroq u otga bog‘lanmagan holda ham ishlatilishi mumkin. arifmetik amallarda miqdor aniq predmetga bog‘lab ifodalanmaydi. masalan: uchga beshni qo‘shsak, sakkiz bo‘ladi. hozirgi o‘zbek tilida nutqimizda tez-tez ishlatiladigan 23 ta tub son bo‘lib, boshqa sonlar shularning qo‘shilishidan hosil bo‘ladi: nol, bir, ikki, uch, to‘rt, besh, olti, yetti, sakkiz, to‘qqiz, o‘n, yigirma, o‘ttiz, qirq, ellik, oltmish, yetmish, sakson, to‘qson, yuz, ming, million, milliard. qadimgi o‘zbek tilida lak (hindcha – yuz ming), tuman (mo`g‘ilcha-o‘n ming) sonlari ham bo‘lgan. …

2 / 16

yaxlit bir bo‘lak vazifasini bajaradi. darsga ikki o‘quvchi kelmadi; 4) son va sifat aniqlovchi bo‘lib kelganda oldin son, keyin sifat keladi: uchta chiroyli ko‘ylak; 5) sonlar gapda ko‘pincha aniqlovchi vazifasini bajaradi: sinfimizda 33 ta o‘quvchi bor; 6) sonlar gapda kesim vazifasini bajaradi: o‘nning yarmi – besh yoki maqsadimiz bitta. son otlashganda ega: ikkimiz birga ketdik; to‘ldiruvchi: birni kessang, o‘nni ek; qaratqichli aniqlovchi: uchovimizning fikrimiz bir joydan chiqdi. fe’l oldidan kelgan son hol vazifasini bajaradi: ilmsiz bir yashar, ilmli ming yashar. sonlarda quyidagi xususiyatlar mavjud: 1) omonimlik: yuz (son) – yuz (chehra); uch(son) – uch (harakat); qirq (son) – qirq (harakat); yigirma (son) – yigirma (harakat); 2) sinonimlik: bir-yakka, ikki - juft; 3) paronimlik: yetti-yetdi. sonlarning ma’no turlari sonlar ma’no va grammatik jihatdan dastlab ikki turga bo‘linadi. 1. miqdor son. 2. tartib son. 1. miqdor son shaxs, narsa-buyumlarning yoki ish-harakatning sonini, miqdorini anglatadi: besh bola, uch kitob, bir kes kabi. miqdor …

3 / 16

olmoshi sanaladi. dona son narsa-buyumning donalab, yakkalab sanaladigan umumiy miqdorini anglatadi. u sanoq songa -ta qo‘shimchasini qo‘shish bilan hosil qilinadi: yettita (kitob), o‘n beshta (odam). dona son donalikni ifodalaydigan dona, nafar, bosh, bet, nusxa, tup, tonna, pud kabi so‘zlarni keltirish yo‘li bilan hosil qilinadi: ming bosh qo‘y, yuz tup gilos, ellik betlik kitob kabi. chama son narsa-buyumlarning taxminiy miqdorini anglatadi va quyidagicha hosil bo‘ladi: 1) sanoq songa –tacha (beshtacha, yuztacha); – lar, -larcha (yuzlarcha); -lab(minglab) qo‘shimchalarini qo‘shish orqali. masalan: soat beshlar edi. yuzlarcha odam yig‘ildi; 2) ikki sonni juftlash yo‘li bilan: oradan besh-o‘n yil o‘tdi. jamlovchi son narsa-buyumlarning donalab sanalishidan kelib chiqqan sonini, miqdorini bir guruhga birlashtirish, jamlash, orqali anglatadi va sanoq songa quyidagi qo‘shimchalarni qo‘shish orqali hosil qilinadi: -ov (ikkov, uchov); -ovlon (uchovlon, ikkovlon); -ala (uchala, ikkala). ikki, olti, yetti sanoq sonlaridan jamlovchi son hosil qilinganda o‘zakdagi i tovushi tushib qoladi: oltovlon, yettovi, ikkalasi. jamlovchi sonlar ko‘pincha 1 dan …

4 / 16

qo‘yilmaydi: xxi asr, iii chorak. tartib sonlar ba’zan predmetning sifatini, qandayligini anglatadi: birinchi nav, qirqinchi ip, yuzinchi lampochka. eslatma: umumxalq bayramlarini ifodalovchi tartib raqamli so`z birikmalarida kunning tartib raqami harflar bilan yozilsa, bosh harf bilan, oy nomi esa kichik harf bilan yoziladi: sakkizinchi dekabr, yigirma birinchi mart kabi. agar tartib sonlar arab raqamlari bilan berilsa, oyning nomi bosh harf bilan yoziladi: 9-may, 21-mart kabi. rim raqamlari quyidagilardan iborat (qavslarda ularning arab raqamlar bilan ifodasi berilgan): birliklar – i(1), ii(2), iii(3), iv(4), v(5), vi(6), vii(7), viii(8), ix(9). o`nliklar – x(10), xx(20), xxx(30), xl(40), l(50), lx(60), lxx(70), lxxx(80), xc(90). yuzliklar – c(100), cc(200), ccc(300), cd(400), d(500), dc(600), dcc(700), dccc(800), cm(900). mingliklar – m(1000). sonlar butun va kasr son shaklida ham qo‘llanadi. butun son narsa-buyumning miqdorini, son-sanog`ini uning butunligini saqlagan holda ifodalaydi: 1, 16. 20, 21, 105. kasr son butunning qismini ifodalaydi. kasr son so‘z va raqamlar vositasida ifodalanishi mumkin: yarim, ikkidan bir …

5 / 16

ladi. tilshunos olimlar sakson va to‘qson sonlarning sakkiz va o‘n, to‘qqiz va o‘n so‘zlaridan tuzilganligini aniqlashgan. son tahlili namunasi 1. so‘rog‘i. 2. butun yoki kasrligi. 3. ma’no turi. 4. hisob so‘zlar bor-yo‘qligi. 5. otlashgan yoki otlashmaganligi. 6. tuzilish turi. 7. gapdagi vazifasi. quyidagi gaplardagi sonlarni morfologik tahlil qiling. 1. yuzlarcha odam yig‘ildi. 2. darsga besh o‘quvchi kelmadi. 3. birni kessang, o‘nni ek. 4. uchovimizning fikrimiz bir joydan chiqdi. 5. ikkimiz birga keldik. 6. ularning maqsadi – bir. e’tiboringiz uchun rahmat! /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sonso‘zturkumi"

слайд 1 mavzu: son so‘z turkumi yuzasidan amaliy mashg‘ulot. o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. son so`z turkumi. 2. sonning ma’no va grammatik belgilari. 3. sonning ma’no turlari. 4.sonning tuzilish jihatdan turlari. 5. mavzuga oid mashqlar, testlar. 6. sonni morfologik tahlil qilish. sonlarning ma’no va grammatik belgilari bir xildagi predmetning (ba’zan ish-harakatning) miqdorini, sanog‘ini yoki tartibini ifodalaydigan so‘z turkumi son deyiladi. son, odatda, otga bog‘lanib, ot ifodalagan predmetning miqdoriy belgisini ko‘rsatadi: o‘nta (lola), ikkita (qalam). biroq u otga bog‘lanmagan holda ham ishlatilishi mumkin. arifmetik amallarda miqdor aniq predmetga bog‘lab ifodalanmaydi. masalan: uchga beshni qo‘shsak, sakkiz bo‘ladi. hozirgi o‘zbek tilida nutqimizda tez-tez ishlatil...

This file contains 16 pages in PPTX format (72.4 KB). To download "sonso‘zturkumi", click the Telegram button on the left.

Tags: sonso‘zturkumi PPTX 16 pages Free download Telegram