biologik aktiv moddalar ishlab chiqarishda biotexnologik usullar

DOCX 6 pages 19.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.5 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

8-ma’ruza: biologik aktiv moddalar ishlab chiqarishda biotexnologik usullardan foydalanish. birlamchi va ikkilamchi metobilitlar. biologik faol moddalarga — fermentlar, gormonlar, vitaminlar, antibiotiklar, oʻsish stimulyatorlari (oksinlar, gibberellinlar, kininlar), gerbitsidlar, insektitsidlar, biogen stimulyatorlar (tarkibida baʼzi dikarboksilik va gumuz kislotalar, arginin, ammiak, prostatinlar, mikroelementlar), pirogenlar va boshqalar . fermentlar (lotincha: fermentum — achitqi), enzimlar — hayvon, oʻsimlik va bakteriyalarning tirik hujayralaridagi oqsilli katalizatorlar. fermentlar maxsus xususiyatlari va kimyoviy reaksiyalarni tezlashtirishi bilan odatdagi katalizatorlardan farqlanadi. ular katalizatorlar kabi kimyoviy reaksiyalarning faollanish energiyasini pasaytiradi (qarang kataliz). 1914-yil rus-nemis kimyogari g.s.kirxgof undirilgan arpa donidan olingan ekstrakt taʼsirida kraxmalni qandgacha parchaladi. 1933-yilda fransuz kimyogarlari a.payen va j.perso birinchi marta arpa donidan amilaza fermentini ajratib oldilar. xix asr oʻrtalarida mikrobiologiyanint asoschisi l. paster achish jarayonini tirik mikroorganizmlar (achitqilar) koʻzgʻatadi va bu jarayon ularning hayoti bilan bogʻliq deb koʻrsatdi. 1897-yilda nemis kimyogari e. buxner achitqidan spirtli achish jarayonini chaqiruvchi fermentni ajratib oldi. xx asr boshlariga kelib nemis kimyogari r. vilshtetter …

2 / 6

n rentgen struktura taxlili yordamida bir qancha fermentlarning ikkilamchi va uchlamchi strukturalari aniqlandi. koʻp fermentlar toʻrtlamchi strukturaga ega ekanligi, yaʼni molekulalari tarkibi va strukturasi jihatidan turlicha boʻlgan bir qancha oqsil subbirliklar (biopolimerlar)dan iboratligi koʻrsatildi. fermentlar barcha oqsillar kabi oddiy va murakkab boʻladi. murakkab fermentlarning molekulalari ikki komponentdan: oqsil (apoferment) va oqsil boʻlmagan — prostetik guruh komponentidan iborat. prostetik guruh apofermentdan oson ajraladigan hollarda kofaktor yoki koferment deb ataladi. uglevodlar, nukleotidlar, turli metallarning ionlari va boshqa birikmalar, vitaminlar hamda ularning hosilalari (vitaminlari kofermentlardan iborat 150 dan ortiq fermentlar maʼlum) kofermentlar boʻlishi mumkin. avitaminoz va gipovitaminozlarda koʻpgina ferment tizimining funksiyasi izdan chiqadi, bu butun organizm normal hayot faoliyatining buzilishiga sabab boʻladi. koʻpchilik fermentlar aʼzo va toʻqimalarda shu darajada kamki, hatto ularning absolyut miqdorini (mas, milligrammlarda) bilish qiyin. shu sababli fermentlarning istalgan aʼzodagi miqdorini, ularning faolligiga qarab aniqlanadi. fermentlarning faollik birligi uchun bir minutda maʼlum miqdordagi substratning oʻzgarishini katalizlashga ketgan fermentlar miqdori qabul …

3 / 6

olligini yoʻqotadi. kislotali muhitda faol boʻlgan pepsin va baʼzi toʻqima proteolitik fermentlar (mas, katepsin d) hamda ishqorli muhitda (rn — 8,0 da) faol boʻlgan tripsin bulardan mustasno. tra va muhit rn ning kattaligidan tashqari, fermentlar faolligiga turli moddalar kuchaytiruvchi (aktivatorlar) yoki toʻxtatuvchi (ingibitorlar) tazyiq koʻrsatadi. turli anorganik ionlar, xususan, turli xil metall ionlari fermentlar aktivatorlari hisoblanadi. fermentlar faolligini susaytiruvchi birikmalar — ingibitorlar fermentlar bilan qoʻshilib, fermentativ faollikni yoʻqotadigan kompleks hosil qiladi. fermentlarning biosintezi genetik kod tomonidan nazorat etiladi. ular ichki va tashqi omillar: mutatsiyalar, ionlovchi radiatsiya, ovqatlanish sharoiti va boshqa taʼsirida oʻzgarishi mumkin. katalitik taʼsiri bir xil boʻlib, fizikkimyoviy xossasi bilan farqlanadigan fermentlar izofermentlar deyiladi. hujayrada fermentlar faolligini boshqarishda hujayra tarkibiy qismini tashkil etuvchi strukturalar — mitoxondriyalar, mikrosomalar va boshqa katta rol oʻynaydi. enzimopatiya yoki fermentopatiya deb ataluvchi turli fermentlar tizimi funksiyalarining buzilishi kishida koʻpchilik kasalliklarning kelib chiqishiga sabab boʻladi. turli omillar (radiatsiya, kimyoviy moddalar, viruslar, bakteriyalar va boshqalar) tufayli …

4 / 6

a va toʻqima suyuqligiga oʻtadigan biologik faol moddalar. ular butun organizmga tarqalib, turli aʼzo hamda toʻqimalarning faoliyatini boshqaradi. baʼzilari muayyan aʼzolarga, masalan: tireotrop gormon — asosan qalqonsimon bezda, adrenokortikotrop gormon (aktg) — buyrak usti bezlarining poʻstloq qavatiga, estrogenlar bachadonga taʼsir etadi va hokazo. boshqalari (qalqonsimon bez gormonlari, kortikosteroidlar, oʻsish gormoni va boshqalar) organizmning hamma toʻqimalariga (umumiy) taʼsir koʻrsatadi. gormonlarning oʻziga xos taʼsir etishi turlicha kimyoviy tuzilganligiga bogʻliq, masalan: insulin, uglevodlar almashinuviga taʼsir etadi. testosteron va boshqa androgenlar assimilyatsiya jarayonlarini kuchaytiradi, organizmda azot toʻplanishiga sabab boʻladi, glyukokortikoidlar moddalar almashinuvini oʻzgartirib, jigarda glikogen hosil boʻlishini, ayniqsa biriktiruvchi va limfoid toʻqimada oqsillarning parchalanishini, estrogenlar bachadonda fosfolipidlar bilan oqsil sintez boʻlishini kuchaytiradi, oʻsish gormoni (somatotrop gormonlar) yogʻ, fosfor va kalsiy almashinuviga taʼsir etadi. gormonlar hujayraning genetik apparatini stimullash, fermentlarni faollashtirish va fermentativ reaksiyalar tezligini oʻzgartirish yoʻli bilan moddalar almashinuviga taʼsir koʻrsatadi. ular oqsilning tuzilishini belgilab beradigan informatsion ribonuklein kislotasining hosil boʻlishini kuchaytirib, oqsillar biosinteziga …

5 / 6

yordam beradi. baʼzan nerv sistemasi ichki sekretksiya bezlari bilan bevosita bogʻlanadi. qorin nervi taʼsirlanganda buyrak usti bezlarining magʻiz qavatidan adrenalinning koʻplab chiqishi shundan dalolat beradi. baʼzan qoʻzgʻalish nerv tolalari orqali gipotalamusga boradi, bu yerda rilizing gormonlar (gipofiz gormonlarni ajratuvchi omillar) degan moddalar hosil boʻladi, shu moddalar gipofizga kirib, gipofizar (trop) gormonlarning qoʻshimcha chiqishiga sabab boʻladi, bular esa periferiyadagi ichki sekretksiya bezidan gormonlar chiqishini kuchaytiradi. organizmda qandaydir biror sabab bilan gormonlar koʻpayib ketsa, gipotalamusdan rilizing gormon chiqishi toʻxtaydi, natijada gipofiz tegishli trop gormonlarni kamroq chiqaradi, shundan keyin periferiyadagi ichki sekretsiya bezidan gormonlar chiqishi ham kamayadi. qonda biror gormonlar kamayib ketsa (masalan toʻqimalarda gormonlar tez parchalanganda) rilizing gormonlar chiqishi kuchayadi, gipofiz trop gormonlarni koʻproq ishlaydi, shundan keyin periferik bez gormonlarni ortiqroq ishlab chiqaradi. gipotalamusda gipofizning baʼzi gormonlarini ingibirlovchi neyrogormonlar (prolaktostatin, melanostatin, samotostatin) ham ishlab chiqariladi. ular taʼsirida tegishli gipofiz gormonlarining hosil boʻlishi kamayadi. qondagi gormonlar miqdori oʻz-oʻzidan ham boshqariladi. masalan glyukoza koʻpayib …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologik aktiv moddalar ishlab chiqarishda biotexnologik usullar"

8-ma’ruza: biologik aktiv moddalar ishlab chiqarishda biotexnologik usullardan foydalanish. birlamchi va ikkilamchi metobilitlar. biologik faol moddalarga — fermentlar, gormonlar, vitaminlar, antibiotiklar, oʻsish stimulyatorlari (oksinlar, gibberellinlar, kininlar), gerbitsidlar, insektitsidlar, biogen stimulyatorlar (tarkibida baʼzi dikarboksilik va gumuz kislotalar, arginin, ammiak, prostatinlar, mikroelementlar), pirogenlar va boshqalar . fermentlar (lotincha: fermentum — achitqi), enzimlar — hayvon, oʻsimlik va bakteriyalarning tirik hujayralaridagi oqsilli katalizatorlar. fermentlar maxsus xususiyatlari va kimyoviy reaksiyalarni tezlashtirishi bilan odatdagi katalizatorlardan farqlanadi. ular katalizatorlar kabi kimyoviy reaksiyalarning faollanish energiyasini pasaytiradi (qarang kat...

This file contains 6 pages in DOCX format (19.5 KB). To download "biologik aktiv moddalar ishlab chiqarishda biotexnologik usullar", click the Telegram button on the left.

Tags: biologik aktiv moddalar ishlab … DOCX 6 pages Free download Telegram