hujayra tuzilishi

PPTX 58 стр. 3,6 МБ Бесплатная загрузка

58 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 3,6 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 58

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 58

2-mavzu: sitologiya faniga кirish. hujayraning tuzilishi, organoidlari va ularning vazifasi 2-mavzu: hujayra tuzilishi. hujayra organoidlari va ularda boradigan jarayonlar reja: hujayra haqida tushuncha. hujayraning tuzilishi. protoplast tuzilishi. 1. hujayra xaqida tushuncha. hujayra haqidagi ta’limotlar hujayraning kashf yetilishi mikroskopning yaratilishi bilan bog‘liqdir. mikroskop so‘zi grekchadan olingan bo‘lib, “mikro” kichik, “skopeo” ko‘raman degan ma’noni anglatadi. 1609 yili birinchi bo‘lib mikroskopni galiley yaratdi. uning mikroskopi juda sodda tuzilgan linza va qo‘rg‘oshin turubkadan iborat edi. 1665 yili ingiliz olimi robert guk birinchi bo‘lib mikroskopdan ob’ektlarni tekshirish maqsadida foydalandi. u mikroskop yordamida ukrop, buzina, qamish, po’kak hamda boshqa o‘simlik to‘qimalarida juda mayda tutash bo‘laklarni topdi va ularni kletkalar deb atadi. (“кletka” grekcha “кletos”) so‘zidan olingan bo‘lib, bo‘shliq degan ma’noni anglatadi. hujayraning kattaligi mikron (mk) millimetrning mingdan bir bo‘lagini tashkil yetadigan kattalik bilan o‘lchanadi. zamonaviy linzalar bilan jihozlangan qudratli yorug‘lik mikroskoplari buyumini 2000 martagachan katta qilib ko‘rsatib bera oladi (0.2 mk) elektron mikroskop mikroob’ektlarni 200000 marta …

2 / 58

imon va cho‘ziq bo‘lishi mumkin. yuksak o‘simliklar hujayralari ikki xil marfologik toifaga: parenximali va prozenximali hujayralarga bo‘linadi. parenximali hujayralar sharsimon, to‘g‘ri burchakli yoki ustinsimon, umuman bo‘yi eniga tengroq bo‘ladi. prozenximali hujayralarni esa, bo‘yi enidan bir necha marta ortiq bo‘ladi. masalan: kanop tolasi, paxta tolasi hujayrasi. juda ko‘p hujayralar oddiy ko‘zga ko‘rinmaydi. faqat mikroskop orqali ko‘rinadi. ayrim gigant hujayralarni mikroskopsiz ko‘rsa bo‘ladi. masalan: tarvuz, olma, pomidor mevalarining hujayralari, ba’zan bularning o‘lchami 1 mmgacha yetadi. кanop, zig‘irning prozenximali hujayralari 20- 40 mm gacha, paxta tolasining uzunligi 60 mm gacha yetadi. o‘simlik hujayrasi to‘xtovsiz rivojlanadi. shuning uchun yoshiga qarab shakli o‘zgarishi mumkin. o‘simliklar tanasidagi hujayralarning soni ham har xildir. bir hujayrali organizmlar bakteriya, ayrim suv o‘tlari va zamburug‘larda bitta, ko‘p hujayrali organizmlarda bir necha miliardgacha bo‘ladi. йўсин баргидаги хужайралар. 1- паренхима; 2- произенхима; 3- хлоропластлар; 4- хужайра пўсти. 2. hujayraning tuzilishi. hujayrani oddiy yorug‘lik mikroskopda va elektron mikroskoplarida ko‘rish mumkin. oddiy yorug‘lik mikroskopda …

3 / 58

aning har bir tirik qismi organoid deb ataladi va ma’lum bir hayotiy funksiyani bajaradi. hujayraning o‘lik qismlari ham tegishli rol o‘ynaydi. hujayraning barcha organoidlari o‘zaro bog‘langan juda murakkab biologik sistemadir. 3. sitoplazma. o‘simliklar tirik hujayrasining sitoplazmasi (protoplazmasi) tashqi ko‘rinishdan tuxum oqiga o‘xshaydigan shilimshiqsimon rangsiz suyuqlikdir. uning solishtirma og‘irligi 1,01- 1,06 bo‘lib, tarkibida 90 % gacha suv bo‘ladi. bu suv erkin holda yoki oqsil molekulalari bilan bog‘langan bo‘ladi. u quyosh nurini nisbatan ko‘proq sindiradi, shu sababli mikroskop ostida yaxshi ko‘rinadi. sitoplazma yorug‘lik mikroskopi yordamida gialoplazma deb ataluvchi bir xil tarkibli, suyuq modda va unga yopishgan mayda donachali zarrachalar granulalarga ajratiladi. gialoplazma- sitoplazmaning matiriksi bo‘lib hisoblanadi. gialoplazma elektron mikroskop orqali ko‘rilsa, endoplazmatik to‘r, goldji apparati, ribosoma, sferosoma, mitoxondriy, mikrotrubka kabi organellardan tashkil topganini ko‘ramiz. sitoplazmaning kimiyoviy tarkibi juda murakkab. unda anorganik moddalardan: co2 o2 n hamda kaltsiy, fosfor, kaliy mikroelement- lardan esa temir, margenets, natriy, xlor, magniy, brom, yod(suvo‘tlarida), mis, kobalt, sink …

4 / 58

a’zida kengayib o‘zaro kanalchalar bilan bog‘langan pufakchalar shaklida ham bo‘lishi mumkin. endoplazmatik to‘rning bajaradigan vazifalari har xildir. endoplazmatik to‘r bo‘shliqlarining hujayrada joylashuvi va shakli shuni ko‘rsatadiki, bu sistema hujayra ichida moddalarning harakati va taqsimotida hamda hujayrada sodir bo‘ladigan modda almashinish jarayonida muhim rol o‘ynaydi. moddalarning sarflanishi uyg‘unlashgan joylarda. masalan: hujayra qobig‘i sintez qilinadigan qismlarda endoplazmatik to‘r kapillyarlari iste’mol zonalariga parallel ravishda o‘tadi. endoplazmatik to‘r assimiliyatsiya mahsulotlarini o‘simlik bo‘ylab harakatida qatnashadi. bulardan tashqari endoplazmatik to‘r birinchi navbatda assimiliyatorlar sintezida ishtirok yetadi, oqsillar va fermentlar sintezida ham qatnashadi. goldji apparati. buni birinchi marta 1898 - yilda italiyalik sitolog olim goldji aniqlagan va diktiosoma nomi bilan yuritilgan. bu organoid ham endoplazmatik to‘r bilan fuknksional bog‘langan. ular ancha murakkab tuzilgan bo‘lib, go‘yo devorlari plazmatik membranalardan tuzilgan yassi sisternalar paketiga o‘xshaydi. diktiosomalarda organik moddalar vaqtincha to‘planadi va hujayraning boshqa, qismlariga tarqaladi. goldji apparatini hujayradan suyuqlikni chiqarishda, suv balansini tartibga solishda, hujayradagi chiqindi va zaharli moddalarni …

5 / 58

0,5- 0,1 mk ga teng. 1953-yili (perner)“mikrosoma” terminini “sferosoma” bilan almashtirdi. sferosomalar endoplazmatik to‘r tortmalaridan ajralib chiqadi. bir qavat membrana bilan qoplangan sferosomalar yog‘ sintezida ishtirok yetadi. mitoxondriylar. mitoxondriy so‘zi grekcha, “mitos” - ip, “xondrion”- granula, ipsimon granula degan ma’noni bildiradi. birinchi marta mitoxondriylar o‘simliklarda, (xondriosoma nomi bilan) 1904 - yilda meves tomonidan ko‘zasimon changdon- topetum hujayrasida topilgan. hozirgi vaqtda mitoxondriylar o‘simliklarning barcha sistematik guruhlarida uchrashligi aniqlangan. hujayraning xili va uning bajaradigan fuknsiyasiga ko‘ra mitoxondriylar soni 50 tadan 5000 tagacha bo‘ladi. hozirgi vaqtda mitoxondriylar uglevodlarni, qator aminokislotalarni, yog‘ va uch karbonat siklidagi kislotalarni parchalashi hamda nafas olish jarayonini boshqarishi uzil- kesil aniqlangan. mitoxondriylarning asosiy vazifasi energiyaning bosh manbai bo‘lgan atf ishlab chiqarilishida ishtirok etish. bulardan tashqari ularda fosfolipidlar va oqsil sintezi ham boradi. plastidalar. plastidalar yashil o‘simliklarda uchraydi. zamburug‘lar, bakteriyalar, shilimshiqlarda plastidalar bo‘lmaydi. 1676 - yili levenguk spirogira suvo‘tlari hujayralarida plastidalar borligini birinchi bo‘lib topdi. plastidalarni keyinchalik 1882- yili shimper …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 58 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "hujayra tuzilishi"

2-mavzu: sitologiya faniga кirish. hujayraning tuzilishi, organoidlari va ularning vazifasi 2-mavzu: hujayra tuzilishi. hujayra organoidlari va ularda boradigan jarayonlar reja: hujayra haqida tushuncha. hujayraning tuzilishi. protoplast tuzilishi. 1. hujayra xaqida tushuncha. hujayra haqidagi ta’limotlar hujayraning kashf yetilishi mikroskopning yaratilishi bilan bog‘liqdir. mikroskop so‘zi grekchadan olingan bo‘lib, “mikro” kichik, “skopeo” ko‘raman degan ma’noni anglatadi. 1609 yili birinchi bo‘lib mikroskopni galiley yaratdi. uning mikroskopi juda sodda tuzilgan linza va qo‘rg‘oshin turubkadan iborat edi. 1665 yili ingiliz olimi robert guk birinchi bo‘lib mikroskopdan ob’ektlarni tekshirish maqsadida foydalandi. u mikroskop yordamida ukrop, buzina, qamish, po’kak hamda boshqa o‘simlik ...

Этот файл содержит 58 стр. в формате PPTX (3,6 МБ). Чтобы скачать "hujayra tuzilishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: hujayra tuzilishi PPTX 58 стр. Бесплатная загрузка Telegram