kepler qonunlari

DOCX 16 pages 268.5 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 268.5 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mavzu: kepler qonunlari r e j a : 1. osmon jismlarining massalarini xisoblash. 2. sutkalik parallaks 3. quyosh sistemasi jismlarigacha masofalarni xisoblash. xvi asrda planetalarning harakatlarini kuzatib, ularning o'rinlarini aniq belgilashda daniyalik olim tixo brage (1546-1601) katta yutuqlarni qo'lga kiritdi. u o'zining astronomik aniq kuzatish asboblari yordamida yoritgichlarning osmon dagi o'rinlarini juda katta aniqlikda belgilashga erishdi. bu aniqlik ±2' ni tashkil etib, 17 metr masofada 1 sm uzunlikdagi jism shunday burchak ostida ko'rinadi. umrining oxirgi yillarini pragada o'tkazayotgan brage shogirdlikka talantli nemis astronomi keplerni taklif etdi. kepler taklifni qabul qilib, pragaga ko'chib keldi. biroq ko'p o'tmay brage vafot qildi va uning qimmatli kuzatish materiallari keplerning qo'lida qoldi. kepler o'z ustoziga sodiq qolib, yer va marsning quyoshdan uzoqligini aniqlash bo'yicha katta hisoblash ishlarini bajardi. ko'p yillik hisoblashlar natijasida u yerning quyoshdan uzoqligi va mars bilan quyosh orasidagi masofalarni hisoblab, marsning quyosh atrofidagi harakat trayektoriyasini aniqladi. bu trayektoriya ellips bo'lib chiqdi. ellips …

2 / 16

a) teng vaqtlar ichida teng yuzalar chizadi 3.ixtiyoriy ikki pianetaning quyosh atrofida aylanish siderik (haqiqiy) davrlari kvadratlarining nisbati ularning orbitalari katta yarim o'qlarining kublari nisbatiga teng bo'ladi, ya'ni bu yerda: a}, t} — 1- planetaning katta yarim o'qi va davri, a2, t2 - 2- planetaning katta yarim o'qi va davri. bu ifoda, kuzatishdan aniqlangan planetaning davriga (t) ko'ra, ungacha bo'lgan o'rtacha masofani (a) topishda, astronom-larga juda qo'l keldi, ya'ni t2 (yil) = a3 (a.b.). 1. quyosh sistemasiga kiruvchi jismlargacha (planetalar, oy, mayda planetalar va hokazo) masofalar trigonometrik yo'l bilan sutkalik parallaks deyiluvchi metod yordamida topiladi. biz geometriya kursida borib bo'lmaydigan nuqtalargacha masofani aniqlash bo'yicha qo'llagan metodimizni esga olaylik. в nuqtadan turib, daryoning narigi qirg'og'ida joy-lashgan a daraxtgacha masofani topish kerak bo'lsin. buning uchun daryoning biz turgan tomonida biror с nuqtani olib, bc ning uzunligini katta aniqlik bilan o'lchaymiz. bu kes-maning uchlaridan a daraxtga qarasak, unga tomon yo'nalishlar-ning(abvaac) kuzatuvchining 5 dan …

3 / 16

$adi^ biror planetaning sutkalik gorizon-tal parallaks burchagini topish uchun bir vaqtda, yerni ma'lum meridianining ikki nuqtasidan (k va q uni kuzatish kerak bo'ladi. bunda planeta, uzoqdagi yulduzlarning fonida parallaktik siljigan holda ikki (m{ va m2) nuqtada ko'rinadi. planetaning parallaktik siljishi asosida pi burchak topilib, unga tayangan holda, l — planetagacha masofa, m^ok •- to'g'ri burchakli uchburchakdan quyidagicha topiladi: bundan l - 6- rasm. yoritgichning sutkalik (p) va sutkalik-go rizontal (p0) да = 206265 sin pq />0chunki sin pi = pq • sin г, sin г - ^06265 yer radiusini ifodalaydi. bu yerda r 2. ayni paytda quyosh sistemasi jismlarigacha masofalar radio-lokatsion metod yordamida ham juda katta aniqlik bilan topiladi. bunda yerdan birorta planetagacha yuborilgan signalning (elektromagnit to'lqin), unga borib qaytib kelishi uchun ketgan vaqt bo'lsa, u holda uning o'tgan yo'li 2l ekanini hamda radioto'lqinning tarqalish tezligi yorug'lik tezligi с bilan bir xilligini e'tiborga olib, с = ^ deb yozish mumkin. …$

4 / 16

kkinchi kosmik tezlik ga teng bo’lib, kosmik jism vk1 dan katta, ammo vk2 dan kichik tezlikka ega bo’lsa, uning harakati ellips bo’yicha amalga oshadi. jism tezligi vk2 ga teng bo’lsa, u parabola bo’yicha harakatlanadi. jism vk2 dan katta tezlik bilan harakatlanganda uning orbitasi giperboladan iborat bo’ladi. yana uchinchi kosmik tezlik ham mavjud, u quyidagiga teng: . iogann kepler ajoyib ichki hissiy anglash, intuitsiya egasi bo‘lgan. u butun umri davomida, quyosh sistemasining qandaydir ajoyib sirli san’at asari ekanligini isbotlashga tirishgan. avvaliga u quyosh sistemasi tuzilishini qadimgi yunon geometriyasidan buyon saqlanib kelayotgan besh xil to‘g‘ri ko‘pyoqlar bilan bog‘lab izohlashga urindi. (to‘g‘ri ko‘pyoqlar bu – barcha yoqlari teng yonli muntazam ko‘pburchaklardan iborat bo‘lgan uch o‘lchamli jism bo‘ladi). kepler zamonasida astronomlar faqat oltita sayyorani bilishar edi va tasavvurga ko‘ra ular, «shaffof sferalar» ichida joylashib harakatlanadi deb qaralardi. kepler o‘z ilmiy kuzatish va tekshirishlarini, ushbu sferalarning o‘zaro joylashuvi bir-birining ichiga ichki chizilgan (to‘g‘rirog‘i, ichki joylashgan) …

5 / 16

voqe’lik deyarli hech qachon o‘zaro mos tushmaydi. keplerning xayoloti bo‘lgan to‘g‘ri ko‘pyoqlar ko‘rinishidagi shaffof sferalarda harakatlanadigan sayyoralar orbitasi haqidagi tasavvuri, olimning sayyoralarni real hayotda, o‘zi ko‘zi bilan yaqqol ko‘rib kuzatib turgan holatdagi harakat orbitasi bilan mutlaqo mos tushmasdi. bu haqida olimlardan biri quyidagicha ta’rif bergandi: «kepler tasavvuridagi mukammal, go‘zal manzara, real hayotdagi badbashara faktlar bilan buzib tashlangan...». kepler u paytlar yosh edi va uning o‘sha paytdagi ilmiy tasavvurlarining xotirasi o‘laroq, u o‘z qo‘llari bilan yasagan va gersog frederik fon vyurtemburgga sovg‘a qilgan quyosh sistemasi modeli saqlanib qolgan. ushbu, qunt bilan ishlangan metall konstruksiyada yosh kepler sayyoralarni aynan platon jismlaridan iborat sferalar ichida joylashgan tarzda ifodalagan. kepler yasagan ushbu modeldagi sferalar bir-biriga tutashmagan ichi bo‘sh hajmlar bo‘lgan va ularning har birining ichiga turli ichimliklar quyish mumkin bo‘lgan. gersog turli ziyofatlar paytida «osmon modeli»dan quyilgan ichimliklar bilan o‘z mehmonlariga iltifot ko‘rsatgan. kepler praga shahriga, o‘sha zamonning eng yetuk astronomi tixo brage (1546-1601) …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kepler qonunlari"

mavzu: kepler qonunlari r e j a : 1. osmon jismlarining massalarini xisoblash. 2. sutkalik parallaks 3. quyosh sistemasi jismlarigacha masofalarni xisoblash. xvi asrda planetalarning harakatlarini kuzatib, ularning o'rinlarini aniq belgilashda daniyalik olim tixo brage (1546-1601) katta yutuqlarni qo'lga kiritdi. u o'zining astronomik aniq kuzatish asboblari yordamida yoritgichlarning osmon dagi o'rinlarini juda katta aniqlikda belgilashga erishdi. bu aniqlik ±2' ni tashkil etib, 17 metr masofada 1 sm uzunlikdagi jism shunday burchak ostida ko'rinadi. umrining oxirgi yillarini pragada o'tkazayotgan brage shogirdlikka talantli nemis astronomi keplerni taklif etdi. kepler taklifni qabul qilib, pragaga ko'chib keldi. biroq ko'p o'tmay brage vafot qildi va uning qimmatli kuzatish materiallari ...

This file contains 16 pages in DOCX format (268.5 KB). To download "kepler qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: kepler qonunlari DOCX 16 pages Free download Telegram