mantiq ilmi

DOCX 20 pages 51.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 51.5 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

10-mavzu mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. tushuncha tafakkur shakli sifatida reja 1. tafakkur - mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti. 2. mantiqning asosiy qonunlari 3. tushunchaning mohiyati va uning ifodalanishi. tayanch so’zlar mantiq, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari; formal, dialektik va matematik mantiq. predmet belgisi, termin , tushuncha, tushuncha mazmuni, tushuncha hajmi, tushunchalarni umumlashtirish, tushunchalarni chegaralash, tushunchani bo'lish, klassifikatsiya, sub'ekt (s), predikat (p). tafakkur - mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti «mantiq» («logika») eng qadimgi fanlardan biri bo‘lib, uning asoschisi yunon faylasufi aristoteldir. logos atamasi grek tilida «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarni ifodalaydi. “mantiq” atamasi logika terminiga ekvivalent xisoblanadi. mantiq (logika) atamasi quyidagi ma’nolarda qo‘llanadi: birinchidan, ob’ektiv olam qonuniyatlarini ifodalashda (masalan, «ob’ektiv mantiq», «narsalar mantig‘i» kabi iboralarda); ikkinchidan, har bir insonning o‘ziga xos tafakkurlash usulini, fikrlar o‘rtasidagi aloqadorlikni anglatishda (masalan, «sub’ektiv mantiq» iborasida) va uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fan ma’nosida. mantiq ilmining o‘rganish ob’ektini tafakkur tashkil …

2 / 20

amida predmet va hodisalarning tashqi xususiyatlari va munosabatlari haqida ma’lumotlarni oladi. sezgi, idrok va tasavvur hissiy bilish shakllari xisoblanadi. hissiy bilishga xos bo‘lgan umumiy xususiyatlar quyidagilardan iborat: 1. hissiy bilishda ob’ekt (voqelik) sub’ektga (insonning sezgi organlariga) bevosita ta’sir etadi. 2. hissiy bilish shakllari: sezgi, idrok va tasavvur predmetning tashqi xususiyatlari va munosabatlarini aks ettiradi. 3. hissiy bilish shakli predmetning yaqqol obrazini xosil qiladi. 4. hissiy bilish xar bir konkret insonning sezish qobiliyati bilan bog‘liq tarzda o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘ladi. 5. hissiy bilish bilishning dastlabki va zaruriy bosqichi hisoblanadi, usiz bilish mavjud bo‘la olmaydi. chunki, inson tashqi olam bilan sezgi organlari orqali bog‘langan bo‘lib, bilishning keyingi bosqichida sezgilari bergan ma’lumotlarga tayanadi. hissiy bilish imkoniyatlari chegaralangan bo‘lib, unda mavjud predmetlar o‘rtasidagi aloqadorlik o‘rganilmaydi, predmetlarning umumiy va yakka, muhim va nomuhim, zaruriy va tasodifiy xususiyatlari farq qilinmaydi, mohiyati aniqlanmaydi. hissiy bilish tafakkur (aqliy bilish) bilan uzviy bog‘liq. tafakkur shakli va tafakkur qonuni …

3 / 20

nayotgan muhim belgilarni, ya’ni fikrlash elementlarini a, v, s,..., n bilan belgilasak, tushunchaning mantiqiy strukturasini a (a, v, s,..., n) shaklida simvolik tarzda ifodalash mumkin. hukm (mulohaza)larda predmet bilan uning xossasi, predmetlar o‘rtasidagi munosabatlar, predmetning mavjudligi haqidagi fikrlar tasdiq yoki inkor shaklda ifoda etiladi. masalan, “hunarli kishi – xor bo‘lmas” degan hukmda predmet (hunarli kishi) bilan uning xossasi (xor bo‘lmas) o‘rtasidagi munosabat qayd etilgan. “adxam karimning ukasi”degan hukmda ikkita predmet (adxam va karim) o‘rtasidagi munosabat qayd etilgan. mazmun jihatdan turli xil bo‘lgan bu hukmlar tuzilishiga ko‘ra bir xildir: ularda predmet haqidagi tushuncha (s) bilan predmet belgisi haqidagi tushuncha (p) o‘rtasidagi munosabat qayd etilgan, ya’ni r ning s ga xosligi tasdiqlangan. umumiy holda hukmning mantiqiy tuzilishini s—r formulasi yordamida ifoda etish mumkin. tushuncha va hukmni farqlashda ularning shakli e’tiborga olinadi. masalan: a’lochi o‘quvchi(tushuncha) va o‘quvchi a’lochidir (hukm). yuqoridagi misollar tafakkur shakli fikrning konkret mazmuniga nisbatan mustaqil holda mavjud bo‘lishini va o‘ziga …

4 / 20

kin. tafakkur qonuni muhokama yuritish jarayonida qatnashayotgan fikrlash elementlari o‘rtasidagi mavjud zaruriy aloqalardan iborat. fikrni to‘g‘ri qurishga tafakkur qonunlari talablariga rioya qilgandagina erishish mumkin. bu talablarga birinchi navbatda, ularning muayyan prinsiplar, qoidalar tarzida, ya’ni to‘g‘ri tafakkur prinsiplari sifatida amal qilinishi kiradi. to‘g‘ri tafakkur prinsiplarining buzilishi muhokamaning noto‘g‘ri qurilishiga sabab bo‘ladi. bunda, chin fikrlardan xato xulosa chiqishi (masalan, “do‘konga mol keldi. mol – uy xayvoni. demak, do‘konga uy xayvoni keldi.”) yoki xato qurilgan muhokamadan chin xulosa chiqishi mumkin. tafakkur shakli va qonunlarini bilish va ulardan to‘g‘ri foydalanish bilish jarayonining samarali bo‘lishini ta’minlaydi. formal mantiqning predmeti har bir fan kabi mantiq ham o‘zining o‘rganadigan ob’ekti va predmetiga ega. tafakkur mantiq fanining o‘rganish ob’ektidir. tafakkurni mantiq fanidan tashqari falsafa, fiziologiya, psixologiya, dialektika, kibernetika kabi fanlar ham o‘rganadi. grammatika mantiq faniga yaqin bo‘lib, fikrni aniq va bexato ifodalashga yordam beradi. tushuncha va hukmlarning ifodalanish strukturasini aniqlashda ham grammatikaning roli katta. falsafa tafakkurni moddiylik va …

5 / 20

tishga xizmat qiladi. mantiq keng ma’noda olamdagi qonuniy, zaruriy bog‘lanish va aloqalar, tartib va izchillik, tafakkurimizning ichki aloqadorligi, tadrijiy rivojlanishi, turli fikrlar o‘rtasidagi mantiqiy bog‘lanishlarni ifodalaydi. mantiq inson tafakkurining eng umumiy shakllari, qonunlari va fikrlash usullarini o‘rganadi. bu mantiq fanining predmeti xisoblanadi. hozirgi kunda mantiq ilmining ham turli yo‘nalishlari, tarmoqlari mavjud, ular orasida inson tafakkurini eng oddiy qonun-qoidalar bilan qurollantiradigan, uni to‘g‘ri fikrlashning tamoyillari bilan tanishtiradigan muhim tarmog‘i formal mantiq bo‘lib, u tarixiy kelib chiqishini e’tiborga olgan holda an’anaviy mantiq, ommaviyligi nuqtai nazaridan esa, umumiy mantiq deb ham yuritiladi. mantiq fani tafakkurni rivojlantiradi, insonda umumiy tushunchalar, kategoriyalar bilan ish ko‘rish ko‘nikmalarini hosil qiladi. bugungi fan-texnika rivoji jadallashgan globallashuv jarayonida ilmiy tadqiqotlar olib borish hamda ilmiy-nazariy ma’lumotlarni samarali tahlil qilishda mantiq ilmi muhim ahamiyatga ega. mantiq matematika fani bilan uzviy bog‘liqdir. matematika fanining rivojlanishi mantiq ilmining taraqqiyotiga, unda yangi yo‘nalishlarning shakllanishiga katta ta’sir ko‘rsatdi. mantiq jarayonini turli simvollar bilan ifodalashga intilish …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq ilmi"

10-mavzu mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. tushuncha tafakkur shakli sifatida reja 1. tafakkur - mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti. 2. mantiqning asosiy qonunlari 3. tushunchaning mohiyati va uning ifodalanishi. tayanch so’zlar mantiq, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari; formal, dialektik va matematik mantiq. predmet belgisi, termin , tushuncha, tushuncha mazmuni, tushuncha hajmi, tushunchalarni umumlashtirish, tushunchalarni chegaralash, tushunchani bo'lish, klassifikatsiya, sub'ekt (s), predikat (p). tafakkur - mantiq ilmining o‘rganish ob’ekti «mantiq» («logika») eng qadimgi fanlardan biri bo‘lib, uning asoschisi yunon faylasufi aristoteldir. logos atamasi grek tilida «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarni ifodalay...

This file contains 20 pages in DOCX format (51.5 KB). To download "mantiq ilmi", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq ilmi DOCX 20 pages Free download Telegram