narshaxiyning "buxoro tarixi" asarida yer-suv munosabatlari

PPTX 39 pages 635.3 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 635.3 KB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida yer- suv munosabatlari narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida yer- suv munosabatlari reja: 1. asarni o‘rganilishi 2. buxoroda yer suv-munosabatlari 3. zarafshon daryosi haqida xulosa аbu bakr muhammad ibn jaʼfar an-narshaxiy buxoro tаrixi buxoro tаrixi «tarixi buxoro» («buxoro tarixi») «аxbori buxoro» («buxoro haqida xabarlar») «tarixi narshaxiy» («narshaxiy tarixi») «tahqiq ul-viloyat» («viloyat haqiqatini aniqlash» narshaxiyning “buxoro tarixi”asarida quyidagicha ma`lumot keltiriladi: samarqand tomonida bir katta daryo borki, uni «rudi mosaf»— «mosaf daryosi»1 deb ataydilar. bu daryoga ko‘p suv yig‘ilgan, u bir talay yerlarni yuvib-o‘pirib, ko‘p loyqalarni surib kelgan va, natijada, bu botqoqliklar to‘lib qolgan 1rudi mosaf-hozirgi zarafshon daryosi ko‘zda tutiladi buning sababi shuki, samarqand tomonidagi viloyatlarda togʼlarda qor erib, suvi (oqib kelib) oʼsha joyga yigʼilib yotar edi. hozirda buxoro (o‘rnashgan) bu mavze, (ilgari) botqoqlik boʼlib, uning baʼzi yerlarini to‘qayzor, daraxtzor va ko‘kalamzorlar tashkil etgan, ayrim joylari esa shunday bo‘lganki, biron hayvon ham oyoq qoʼyishga joy topa olmagan. suv ko‘p oqib …

2 / 39

bekiston tojiliston zarafshon daryosi dunyo ham jamiyatida ilk sivilizatsiyalar daryo va suv havzalari bo'yida vujudga keladi. masalan qadimgi misrda nil havzasi bo'yida, mesopatamiyada dajla va frot daryolari oralig’ida, hindistonda hind va ganga daryolari bo'yida qadimgi aholi manzilgohlari, shahar-davlatlar vujudga kelgan. shu o'rinda buxoro vohasining shakllanishi, qadimgi aholi manzilgolari, qishloq va shaharlarning taraqqiy etishida zarafshon daryosining o'rni beqiyos hisoblanadi. shu sabali tarixchilar “buxoro-zarafshon daryosining tuhfasi” deb takidlaydi. sababi, qadimdan buxoro vohasining asosiy suv manbai zarafshon daryosi hisoblangan. shuning uchun ham buxoro vohasi uchun haqiqiy zar manbai bu – zarafshon daryosi edi. uning hozirgi nomi «zar», ya’ni oltin, «afshon» — oquvchi, tarqatuvchi degan ma’noni anglatadi. daryoning bunday atalishi oltin bilan bog‘liq bo‘lmay, u oqib o‘tayotgan hudud uchun suv oltinga teng hayot manbai, degan yondashuvdan olingani haqiqatga yaqin. markaziy osiyo tarixini o‘rgangan yirik olim s.tolstovning fikricha, bu daryoning nomi hind va eron xalqlariga mansub bo‘lgan, hozirda osetinlarning ajdodlari bo‘lmish «alay» deb atalgan skif …

3 / 39

an mayda chang zarrachalaridan tortib, to ulkanligi uydek harsanglargacha egallab oladi. ularni morenalar deb atashadi. morenalar muzlik bilan birgalikda, go‘yoki uni minib olgandek quyi tomon harakatlana boshlaydi. fasllar almashgan sari ustma-ust yoqqan qor va yangi qor ustiga qo‘ngan yangi morenalarni ko‘rish mumkin. bu jarayon shu tarzda davom etib, morenalar muzlikning badaniga tobora singib boraveradi. nihoyat, erish chegarasiga yetgach, suvga aylana boshlayotgan muz biz o‘ylagandek tarnovdagi sumalak kabi tiniq emas, balki o‘sha loyqa oqimga aylanadi. zarafshon suvida amudaryo va sirdaryoga nisbatan fosfor miqdori 1,5-2 marotaba ko‘p uchraydi. zarafshonning delta qismida tadqiqot olib borgan arxeologlar (akademik a.muhammadjonov rahbarligida) besh ming yil muqaddam u o‘z suvini amudaryoga quygan, degan xulosaga keldilar. besh ming yil muqaddam emas, besh yuz yil muqaddam yashab o‘tgan samarqandlik tarixchi olim hofizu obro‘ ham, ko‘hak suvi sernam yillari to jayhunga qadar yetar edi, deya dalolat beradi. zarafshon daryosiga qadimda qashqadaryo o‘z suvini quygan, ya'ni qashqadaryo zarafshonning eng yirik va …

4 / 39

t tumani (tojikiston r.) ham bir qancha maydonlarni zarafshon suvi bilan sug‘orishadi. bularning barchasi daryo suvining me'yoriy jihatdan kamayishiga katta ta'sir o‘tkazadi. shahar «qalʼayi dabusiy»4— «dabusiy qalʼasi» boʼlib, shahar deb shuni atar edilar «hamuk» deb, buxoro tilida gavharga aytiladi, «ket» esa — shahar, yaʼni hamuket «hamuk — gavharning shahari» demakdir. buxoro tilida katta odamni «hamuk», yaʼni falonchi gavhar deydilar. 4qalʼayi dabusiy-o‘zbekistondagi hozirgi ziyouddin temir yo‘l stansiyasi yonida joylashgan bir qancha muddat oʼtgandan keyin аbruy (hukmdorlikda) ulgʼayib, shu viloyat (xalqi)ga zulm qilishga tutundi; xalq ortiq chiday olmadi, dehqonlar va boylar bu viloyatdan qochdilar hamda turkiston va taroz (yaqinida) bir shahar bino qilib uni hamuket deb atadilar, chunki buxorodan qochib ketgan toifaning raisi boʼlmish bir katta dehqonning nomi hamuk edi; soʼngra buxoroda qolgan kishilar oʼzlarining (qochib ketgan) sarkardalariga odam yuborib, аbruyning jabr-zulmidan qutqarishni soʼradilar. shunda sarkardalar va dehqonlar turklar podshohining oldiga bordilar,— u podshohning nomi qarojurin turk boʼlib, ulugʼligi sababli unga biyogʼu …

5 / 39

on bo‘lgan bo‘lsa buxorodan qochib ketgan, kambag‘al va bechoralar esa buxoroda qolgan edilar. qochib ketgan kishilar qaytib kelgach, chorasiz (buxoroda) qolgan (kambag‘al)lar ularga xizmatkor bo‘ldilar buxoroga qaytib kelgan guruh orasida bir katta dehqon bor edi, u qadimiy dehqonzoda va koʼproq daromadli yerlar uniki boʼlganligidan uni «buxorxudot» der edilar va (buxoroda qolganlarning) koʼplari uning kadivarlari22 va xizmatkorlari edilar. 5mamostin-buxoro shahrining g‘arbida joylashgan qishloq 6saqmatin –kiyinroq sumiton deb atalgan. bu qishloq shaharrud kanalining bo‘yida sheri qishvar buxoro shahristonini qurdi hamda mamostin5, saqmatin6 va farab qishloqlarini bino qildi. u yigirma yil podshoh boʼlib turdi. undan keyin boʼlgan boshqa podshoh iskajkat, shargʼ va romtin qishloqlarini bino qildi, soʼngra faraxshiy qishlogʼiga asos soldi. xitoy podshohining qizini kelin qilib buxoroga olib kelganlarida uning jihozlari orasida xitoydan bir butxona ham olib keldilar va uni romtinga oʼrnatdilar. nur katta joy. unda masjidi jome bor; u koʼpgina rabotlarga ega. buxoro va boshqa joylarning odamlari har yili ziyorat uchun u …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "narshaxiyning "buxoro tarixi" asarida yer-suv munosabatlari"

narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida yer- suv munosabatlari narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida yer- suv munosabatlari reja: 1. asarni o‘rganilishi 2. buxoroda yer suv-munosabatlari 3. zarafshon daryosi haqida xulosa аbu bakr muhammad ibn jaʼfar an-narshaxiy buxoro tаrixi buxoro tаrixi «tarixi buxoro» («buxoro tarixi») «аxbori buxoro» («buxoro haqida xabarlar») «tarixi narshaxiy» («narshaxiy tarixi») «tahqiq ul-viloyat» («viloyat haqiqatini aniqlash» narshaxiyning “buxoro tarixi”asarida quyidagicha ma`lumot keltiriladi: samarqand tomonida bir katta daryo borki, uni «rudi mosaf»— «mosaf daryosi»1 deb ataydilar. bu daryoga ko‘p suv yig‘ilgan, u bir talay yerlarni yuvib-o‘pirib, ko‘p loyqalarni surib kelgan va, natijada, bu botqoqliklar to‘lib qolgan 1rudi mosaf-hozirgi zarafshon daryosi k...

This file contains 39 pages in PPTX format (635.3 KB). To download "narshaxiyning "buxoro tarixi" asarida yer-suv munosabatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: narshaxiyning "buxoro tarixi" a… PPTX 39 pages Free download Telegram