endokrin bezlar va ularning funksiyalari

DOCX 12 pages 26.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.5 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

asosiy endokrin bezlari va ularning funksiyalari o`zining sekretor mahsulotini qonga ajratadigan bezlarga endokrin bezlar deb ataladi. bu mahsulotlar yoki gormonlar turli a’zolardagi ma’lum hujayralarga tanlab ta’sir o`tkazadi, bu hujayralar gormonlar uchun maxsus retseptorlarga ega. masalan, adrenalin turli a’zolardagi silliq mushak to`qimasiga turlicha ta’sir o`tkazadi. u teri qon-tomirlarini qisqartirsa, bronx tomirlarini kengaytiradi. shunga o`xshash turli effektlarning bo`lishi ikki xil retseptorlarning borligi bilan tushuntiriladi: alfa va betta, ular adrenalinning ta’sirini qarama-qarshi qabul qiladi. ko`plab gormonlar nishon hujayralarga bilvosita ta’sir ko`rsatadi, ya’ni shu hujayralardagi atfdan hosil bo`lgan siklik amf orqali. u gormonga javoban reaksiyani stimullaydi. gormonlarning ortiqcha yoki etarli bo`lmagan sekretsiyasi har bir gormon uchun xos bo`lgan simptomatikani chaqiradi: o`sishning orqada qolishi, jinsiy balog`atning kechikishi yoki aksincha infantilizim, moddalar almashinuvining buzilishi, diabet. bunaqa holatlarda davolash etishmagan gormonlarni ekzogen kiritishga asoslanadi, hamda uning sintezini stimullash yoki ingibirlash yordamida amalga oshiriladi. gormonlarning sekretsiyasi teskari manfiy bog`liqlik prinsipiga asoslanib boshqariladi, ya’ni qondagi gormonlarning miqdorining oshishi yoki …

2 / 12

temaga taalluqli ichki a’zolarda joylashgan yakka endokrin hujayralari kiradi. endokrin tizimining markaziy a’zolari. endokrin sistemasining markaziy a’zolariga gipofiz, epifiz va gipotalamus kiradi. gipofiz boshqa endokrin bezlarning faoliyatini boshqaradi. gipotalamus hamma endokrin sistema boshqaruvida oliy markaz hisoblanadi. gipofiz. bu 1,5 x 1,0 sm hajmda, turk egarchasida joylashib qattiq miya pardasi bilan o`ralgan va tashqi muhit ta’sirlaridan mustahkam himoyalangan. gipofiz turli manbalardan paydo bo`lgan ikkita qismdan iborat: endokrin qismga taalluqli adenogipofiz va oraliq miya o`sig`i hisoblangan neyrogipofiz. adenogipofiz oldingi, oraliq va tuberal qismlarga bo`linadi. taraqqiyoti. adenogipofizning kurtagi birlamchi og`iz bo`shlig`i tomidan epiteliyning botib kirishi natijasida paydo bo`ladi, ya’ni kelib chiqishi bo`yicha ektodermaning hosilasi hisoblanadi. orqa bo`lak-neyrogipofiz esa oraliq miya voronkasi tubidan, neyrogliyadan hosil bo`ladi. ebriogenez ikkinchi oylari oxirida epiteliy cho`ntak og`iz bo`shlig`idan ajraladi, hamma tomonidan mezinxema bilan o`raladi, faqat miyaning pastki tomonidan o`ralmaydi. cho`ntakning oldingi qismidagi hujayralardan oldingi bo`lak hosil bo`lsa, tepaga ko`tarilgan o`simtadan – pars tuberalis – oraliq qism hosil bo`ladi. …

3 / 12

ataladi. xromofob hujayralar funksional faol bo`lmagan yoki kam differensiallashgan hujayralar deb hisoblanadi, sekret to`plana boshlagandan so`ng ular xromofil hujayralarga alanadi. xromofil hujayralar o`z navbatida atsidofil va bazofillarga bo`linadi. atsidofil hujayralar: 1) samatotrop hujayralar, o`sish gormonini ishlaydi (samatotrop gormoni – stg). bu gormonning bo`lmasligi yoshlarda o`sishni to`xtatadi, uning ortiqcha sekretsiyasi esa (o`smalarda) – gigantizmni keltirib chiqaradi. agar o`sma inson o`sishini to`xtagandan so`ng yuzaga kelsa unda suyaklar qalinlashishi kuzatiladi, ayniqsa qo`l barmoqlarida, tovonda, pastki jag`da, burunda (akromegaliya). bu hujayralar uchun xos: silliq endoplazmatik to`r, golji aparati yaxshi rivojlangan, kam miqdorda mitoxondriyalar ko`plab 300-400 nm o`lchamdagi donachalar. bolalarning o`sishi jarayonida stg ta’sir etadigan asosiy joy epifizar plastinka hisoblanadi, ya’ni u epifiz va diafiz orasidagi tog`ayning o`sishini stimullaydi va natijada suyak uzunlashadi. bunga qarama-qarshi stgning bo`lmasligi epifizar plastinkaning yupqalashishiga olib keladi, erta suyaklanadi va suyakning o`sishi to`xtaydi. stg juft a’zolar birortasi olib tashlangandan so`ng rivojlanadigan kompensator gipertrofiya mexanizmida ishtirok etadi, oqsillar sintezini stimullaydi va …

4 / 12

zofil hujayralar: 3) gonadotrop hujayralar – ularning gormonlari glikoproteid tabiatiga ega. bu yumaloq hujayralarda donador ept nisbatan yaxshi rivojlangan, markazda golji kompleksi, yumaloq mayda (200-250 nm) donachalar joylashgan. donachalar bilan bir qatorda yirik zich glikoproteid tomchilari ko`rinadi. taxminan bu hujayralarning bir turi follikulostimullovchi gormon (fsg), boshqasi esa – lyuteinlovchi gormon (lg) sekretsiya qiladi. ular erkaklarda ham, ayollarda ham ishlab chiqariladi, faqat ayollarda ular siklik ajralib turadi. bu gormonlar jinsiy hujayralarning rivojlanishi va etilishini, jinsiy gormonlarning sekretsiyasini, ikkilamchi jinsiy belgilarni rivojlanishini stimullaydi. jinsiy bezlar olib tashlanganda gonodotrop hujayralar kattalashadi, donador ept hajmi nisbatan oshadi, ular keskin kengayadi, golji kompleksi kattalashadi, donachalarning soni oshadi. ba’zida sekret butun hujayralarni deyarli egallagan bitta yirik vakuolaga quyiladi. bu hujayralar “kastratsiya hujayralari” deb ataladi. 4) tireotrop hujayralar – tireotrop gormoni (ttg) sekretsiya qiladi, bu gormon qalqonsimon bezning faoliyatini boshqaradi. bu hujayralar poligonal shaklda, ularning donachalari eng mayda (150-200 nm). qalqonsimon bez olib tashlangandan so`ng bu hujayralar …

5 / 12

g moddada juft yadroni saqlaydi: supraoptik va paraventrikulyar yadrolar deyiladi. ular neyrosekretor hujayralardan hosil bo`ladi, aksonlari esa oyoqcha orqali gipofizning orqa bo`lagiga kiradi va kapillyarlarda kengaymalar (xerring tanachalari) hosil qilib yakunlanadi. shu erda ularning sekreti – vazopressin va oksitotsin to`planadi, keyin esa ular qonga ajraladi. adenogipofiz gipotolamusning mediobazal qismi bilan bog`langan. unda infundibulyar, arkuat, ventromedial, dorsomedial yadrolar joylashgan. ularning seyrosekretor hujayralaridagi kalta aksonlar shu erning o`zida birlamchi kapillyarlar to`riga etib boradi, ularning gormonlari qon orqali adenogipofizdagi ikkilamchi kapillyarlar to`riga kelib tushadi va adenogipofizning stimullovchi (liberinlar) va pasaytiruvchi (statinlar) faoliyatiga ta’sir ko`rsatadi. birlamchi kapillyarlar normal venalarda yig`iladi, gipofiz oyoqchasi orqali oldingi bo`lakka o`tadi va yana kapillyarlarga tarmoqlanadi, so`ng olib ketuvchi venalar gormonlarni umumiy sirkulyasiya uchun olib ketadi. liberinlar – rilizing omillar bo`lib gipofizdagi o`ziga mos gormonlarga ta’sir ko`rsatadi va xuddi shunday nomlanadi: 1. somatokrinin (samotoliberin) yoki o`g (o`sish gormoni) – rilizing gormoni, o`b ning sekretsiyasi va sintezini stimullaydi, somatotrop hujayralaridagi samfni …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "endokrin bezlar va ularning funksiyalari"

asosiy endokrin bezlari va ularning funksiyalari o`zining sekretor mahsulotini qonga ajratadigan bezlarga endokrin bezlar deb ataladi. bu mahsulotlar yoki gormonlar turli a’zolardagi ma’lum hujayralarga tanlab ta’sir o`tkazadi, bu hujayralar gormonlar uchun maxsus retseptorlarga ega. masalan, adrenalin turli a’zolardagi silliq mushak to`qimasiga turlicha ta’sir o`tkazadi. u teri qon-tomirlarini qisqartirsa, bronx tomirlarini kengaytiradi. shunga o`xshash turli effektlarning bo`lishi ikki xil retseptorlarning borligi bilan tushuntiriladi: alfa va betta, ular adrenalinning ta’sirini qarama-qarshi qabul qiladi. ko`plab gormonlar nishon hujayralarga bilvosita ta’sir ko`rsatadi, ya’ni shu hujayralardagi atfdan hosil bo`lgan siklik amf orqali. u gormonga javoban reaksiyani stimullaydi. gormonlar...

This file contains 12 pages in DOCX format (26.5 KB). To download "endokrin bezlar va ularning funksiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: endokrin bezlar va ularning fun… DOCX 12 pages Free download Telegram