dunyoqаrаsh tushunchаsi

DOCX 23 pages 133.9 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 133.9 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

1.dunyoqаrаsh tushunchаsi. tayanch atamalar:fаlsаfа vа dunyoqаrаsh. dunyoqаrаsh tushunchаsi. аfsоnаviy dunyoqаrаsh. diniy dunyoqаrаsh. fаlsаfiy dunyoqаrаsh. fаlsаfаdа dunyoqаrаsh pаydо bo’lishi mаsаlаlаri. ҳар бир кишининг дунёга нисбатан ўз қараши, ўзи ва ўзгалар, ҳаёт ва олам тўғрисидаги тасаввурлари, хулосалари бўлади. ана шу тасаввурлар, тушунчалар, қараш ва хулосалар муайян кишининг бошқа одамларга муносабати ва кундалик фаолиятининг мазмунини белгилайди. шу маънода, дунёқараш - инсоннинг теварак атрофини қуршаб турган воқелик тўғрисидаги, оламнинг моҳияти, тузилиши, ўзининг ундаги ўрни ҳақидаги қарашлар, тасаввурлар, билимлар тизимидир. дунёқараш - оламни энг умумий тарзда тасаввур қилиш, идрок этиш ва билишдир. фалсафий дунёқараш. бу тушунчанинг мазмуни инсоннинг оламга, воқеа ва ҳодисаларга, ўзгаларга ва уларнинг фаолиятига, ўз умри ва унинг мазмуни каби кўпдан-кўп тушунчаларга муносабати, уларни англаши, тушуниши, қадрлашида намоён бўлади. мифологик дунёқараш қадимги замон кишиларининг ўзларига муносиб ҳаёт шароитларини яратиш эҳтиёжларидан келиб чиққан. эзгулик ва ҳақиқат учун кураш ғояларининг ифодаси бўлган афсона ва ривоятларда миллатнинг муайян руҳий ҳолати, келажакка ишончи, ватанга муҳаббати, инсоний камолотга …

2 / 23

да икки хил жараённи кўриш мумкин: 1. хиристианликнинг шаклланиб давлат дини ва мафкурасига айланиши; 2. ўрта асрларга келиб инквизициянинг устивор йўналишга айланиши. гностика, апологетика, патристика, реализм, номинализм ва бошқа оқимлар ўша давр фалсафасининг қиёфасини белгилайди фома аквинский (1224-1292) мўътадил реализмнинг яна бир йирик вакили бўлиб ҳисобланади. фома ўша давр учун арасту натур фалсафасини илоҳиёт билан бирлаштиришга ҳаракат қилган аквинский таълимотича, дунё иерархик нарвондан иборатдир. унинг энг қуйи қисмида ер ва 4 элементдан иборат бўлган ҳамма нарсалар мавжуддир. одам руҳи худо ва моддий дунё ўртасидаги жойни эгаллайди2. уйғониш даври фалсафаси. бу инсоният тарихида юз берган энг буюк илғор тараққиёт даврларидан бири эди. уйғониш даврида ҳаётнинг ҳамма тармоғида муҳим, илғор, ҳатто айтиш мумкинки, инқилобий ўзгаришлар юз бераётган эди. 3.insоnni fаlsаfiy tахlil qilishning mоhiyati. инсон объектив воқеликни акс эттириш билан бир қаторда ўзи ҳақида фикр юритиш, руҳида кечаётган жараёнларни таҳлил қилиш, хатти-ҳаракатларини назарий таҳлил қилишдек қобилиятга ҳам эга. ўзини ўзгалардан ажрата билиш, ўзига …

3 / 23

м айрича олиб қаралиши мумкин эмас. айнан мана шу жиҳатдан олганда, онгнинг шаклланишини космик ҳодиса сифатида қараш ҳам мумкин. 5. dunyoqаrаshning tаriхiy tiplаri дунёқараш муайян даврда шаклланади. шу маънода, ҳар қандай дунёқараш ижтимоий-тарихий моҳиятга эга бўлиб, кишиларнинг умри, амалий фаолияти, ҳаёти, табиатга таъсири ва меҳнати жараёнида вужудга келади. ҳар бир даврда ижтимоий гуруҳ, жамият ва авлоднинг ўз дунёқараши мавжудлиги ҳам бу тушунчанинг тарихий моҳиятга эга эканини кўрсатади. дунёқарашнинг тарихийлиги яна шундаки, у маълум диалектик жараёнда такомиллашиб боради. унинг шакллари ўзгаради, тарихий кўринишлари муттасил янгиланиб туради. маълумки, инсоният тараққиётининг илк босқичларида дунёқараш ниҳоятда оддий бўлган. агар шундай бўлмаганида, ҳар қандай жисм ўз ҳажмига тенг суюқлик миқдорини сиқиб чиқариш хоссасига эга эканини кашф этган қадимги замоннинг буюк олими архимед ҳаммомдан ялонғоч ҳолда чиқиб, «эврика!», яъни «топдим!», дея қичқирмаган бўлар эди dunyoqarawning 6.g’аrb uyg'оnish dаvri fаlsаfаsi. уйғониш даврида европада фалсафанинг ривожланишига катта ҳисса қўшганлардан бири немис николай кузанскийдир (1401-1464). кузанский таълимотича, худо ҳамма …

4 / 23

иқ худо томонидан одамлар учун яратилганлиги ҳақидаги талимот асоссиз бўлиб қоларди. коперникнинг гелиоцентрик назариясидан чуқур илмий хулосалар чиқарган мутафаккирлардан бири италиялик жордано брунодирбруно гелиоцентрик назарияни ҳимоя қилиш ва тарғиб қилиш билан чекланиб қолмайди. у табиатшунослик тажрибаларини ҳисобга олиб, бир неча муҳим назарий хулосалар қилдики, улар философияни яна ҳам бойитдилар 7.fаlsаfаning bаhs mаvzusi, muаmmоlаri фалсафа асослари баён қилинган аксарият дарсликларда ушбу атама қадимги юнон тилидаги «философия» сўзидан олингани ва у «донишмандликни севиш» («фило» — севаман, «софия» — донолик) деган маънони англатиши таъкидланади«философия» атамаси ва у ифода этадиган билимлар мажмуи қадимги юнонистон ва римда эрамиздан аввалги vii-iii асрларда юз берган буюк юксалиш натижаси сифатида юзага келган эди. ўша даврда эндигина шаклланиб келаётган назарий фикрнинг ифодаси фалсафий тафаккур оламни яхлит ва бир бутун ҳолда тушуниш мужассамига айланган эди. қадимги юнонистонда «философия» атамасини дастлаб, математика фани орқали барчамизга яхши маълум бўлган, буюк аллома пифагор ишлатган. европа маданиятига эса, у буюк юнон файласуфи афлотун асарлари …

5 / 23

деган масалалар ниҳоятда узоқ тарихга эга. қадимги юнонистон ва римда бу масала «субстанция» тушунчаси ва унинг мазмунини қандай тушунилишига қараб ўзига хос ифодаланган. 8.еvrоpаdаgi yangi dаvr fаlsаfаsi. ҳозирги замон фалсафасининг энг асосий тамойиллари умуминсонийликнинг устуворлиги, унинг миллийлик билан уйғунлиги, демократик эркинликлар, инсон қадри, бирор таълимотни мутлақлаштирмасликдир. бағрикенглик ва толерантлик ҳозирги фалсафий таълимотлар ранг-баранглигини таъминлайди. xviii asrning ii yarmi va xix asr boshlarida nemis falsafasi vujudga keldi. nemis falsafasining asoschilaridan biri immanuil kant (1724-1804) faqat mashhur faylasufgina bo‘lib qolmasdan, yirik tabiatshunos olim hamdir. kant ta’limoti bo‘yicha, falsafaning eng muhim muammolari bo‘lmish — borliq, axloq, degan masalalarini tahlil qilish uchun eng avvalo, inson bilimining imkoniyatlari va chegaralarini aniqlamoq kerak. ingliz falsafasi. o‘sha davr falsafasining asosiy vakillaridan biri f. bekon (1561-1626) yuqoridagi masala haqida shunday degan edi: «moddiy dunyo, mamlakatlar, dengizlar, planeta juda keng bo‘lgani holda insonlarning ma’naviy dunyosini eski chegaralar bilan o‘rab qo‘yilishi sharmandalikdan boshqa narsa emas» («yangi organon» kitobi). bekon ingliz …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dunyoqаrаsh tushunchаsi"

1.dunyoqаrаsh tushunchаsi. tayanch atamalar:fаlsаfа vа dunyoqаrаsh. dunyoqаrаsh tushunchаsi. аfsоnаviy dunyoqаrаsh. diniy dunyoqаrаsh. fаlsаfiy dunyoqаrаsh. fаlsаfаdа dunyoqаrаsh pаydо bo’lishi mаsаlаlаri. ҳар бир кишининг дунёга нисбатан ўз қараши, ўзи ва ўзгалар, ҳаёт ва олам тўғрисидаги тасаввурлари, хулосалари бўлади. ана шу тасаввурлар, тушунчалар, қараш ва хулосалар муайян кишининг бошқа одамларга муносабати ва кундалик фаолиятининг мазмунини белгилайди. шу маънода, дунёқараш - инсоннинг теварак атрофини қуршаб турган воқелик тўғрисидаги, оламнинг моҳияти, тузилиши, ўзининг ундаги ўрни ҳақидаги қарашлар, тасаввурлар, билимлар тизимидир. дунёқараш - оламни энг умумий тарзда тасаввур қилиш, идрок этиш ва билишдир. фалсафий дунёқараш. бу тушунчанинг мазмуни инсоннинг оламга, воқеа ва ҳо...

This file contains 23 pages in DOCX format (133.9 KB). To download "dunyoqаrаsh tushunchаsi", click the Telegram button on the left.

Tags: dunyoqаrаsh tushunchаsi DOCX 23 pages Free download Telegram