embriologiya va hayot fanida "embrion varaqlari to'g'risidagi nazariyalar"

DOC 10 pages 104.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 104.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

11-mavzu «embrion varaqlari to’g’risidagi nazariyalar» reja: 1. embrion varaqlarning hayvonlar ontogenezi va filogenezini o’rganishdagi roli. 2. embrion varaqlarning hosil bo’lishi va rivojlanishi xususidagi ayrim olimlar olib borgan ishlar va ularning fikrlari. 3. xordapning kelib chiqishi to’g’risida d.j.geksli va g.de.ber ishlari. 4. xordaning hosil bo’lishi xususida l.v.belousov, s.tayvonen va m.zusman ishlari. 5. ektodermaning hosilalari. 6. entodermaning hosilalari. 7. mezodermaning hosilalari. tayanch iboralar: hayvonlar tarixi va ularning filogenetik aloqalarini o’rganishda embrion varaqalarining roli, a.kovalevskiyning kashfiyoti, bu borada k.volfning ilk fikrlari, k.pander, i.i.mechnikov, e.gekkelning embrion varaqlari xususidagi fikrlari, xordaning hosil bo’lishi xususidagi n.g.naumov, n.n.kartashev, l.v.belousov, s. tayvonen fikrlari, m.zusmanning umurtqali hayvonlar embrion varaqlaridan organlarning hosil bo’lish sxemasi. ma’ruza uslubi: bayon, savol-javob, kompyuter texnologiyasidan foydalanish. ko’rgazmali jihozlar: elektron darslik, elektron animasiyalar, rangli jadvallar, fiksasiyalangan jigar qurtlari, videoproyektor, ekran. ma’ruza matni: hayvonlarning tarixini va ularnning filogenetik aloqalarini aniqlashda embrion varaqalarini o’rganish katta ahamiyatga ega bo’lgan. bu sohada izlanishlar olib borgan a.kovalevskiyning kashfiyotlari aynisa diqqatga sazovordir. …

2 / 10

ib ta’riflab bergan. o.a.kovalevskiy (1840-1901) o’z zamondoshlari i.i.mechnikov (1845-1916) va e.gekkel (1834-1919) bilan embrion varaqlariga evolyusion yo’nalish berdilar. gekkel gastreya nazariyasini yaratgan. bu nazariyaga binoan u “ko’p hujayrali hayvonlarda embrion varaqalari invaginasiya, ya’ni botib kirish yo’li bilan ikki qavatli organizmni yaratadi va shu bilan birgalikda gastrulyasiyaning botib kirish eng oddiy usuldir” degan. mechnikov gekkelning nazariyasini noto’g’ri deb topadi va bu xatoni ikki dalil bilan isbotlashga harakat qiladi. birinchisi shundan iboratki, oddiy ko’p hujayrali hayvonlarda invaginasiya usuli bilan organizm yaratilganda gastrosel paydo bo’ladi va oziqlanish oshqozon orqali amalga oshadi. lekin oddiy hayvonlarda birlamchi ovqat hazm qilish yo’li hujayraviy, keyinchalik esa oziqlanish oshqozon orqali bo’lgan. gekkel birlamchi deb hisoblagan oshqozon orqali oziqlanish keyinchalik paydo bo’lgan. oziqlanishning birlamchi usuli esa hujayraviy ovqatlanish deb hisoblanadi. rey-lenkester (1887) gastrulyasiyaning oddiy usulini delyaminasiya deydi. delyaminasiya paytida hujayralar ektoderma va entodermaga qavatlanib ajraladi. tashqaridagi, ya’ni ektoderma qatlami oziq moddani ushlash vazifasini, ichkari qavatli esa oziq moddalarini hazm …

3 / 10

lar ektoderma, ichki hujayralar esa fagositoblast yoki entoderma hujayralari bo’lib qoladilar. koloniya kattalashishi natijasida ko’p oziq modda talab qilganligi uchun uning ichiga oziq modda o’tishi uchun kirish teshigi paydo bo’ladi. keyinchalik bu teshik og’iz bo’lib qoladi. n.g.naumov va n.n. kartashev (1978) xordaning ektodermadan hosil bo’lishini tushuntirib, umurtqa pog’onasi xordadan kelib chiqqanligini aytganlar. umurtqali hayvonlarning skelet va muskul to’qimalari esa mezodermadan hosil bo’ladi. d.j.geksli va g.de.ber (1936) xordani gastrulyasiya paytida belgilash usuli bilan tekshirgan edilar. xorda va mezoderma blastoporga kirib ichakning ustki tomoniga joylashgan hujayralardan hosil bo’lganini aniqlangan. xorda va mezoderma gastrulyasiya paytida hujayralari biralikda ichkariga botib kiradi. shuning uchun bu hujayralarni ajratish qiyin bo’lgan uchun bu to’qimani barcha olimlar kitoblarda xordomezoderma deb birgalikda yozadi. l.v.belousov (1980) embrionning o’rta qismida xordomezodemra to’qima to’plamidan xorda paydo bo’lishi va uning yonida somitlar joylashishi haqida aytgan. belousov xorda to’g’risida i.gofmesterning eksperimental ishlarini misol qilib xorda va mezoderma to’qimalari organizmni boshqa yorlariga eksplantasiya qilinsa, to’qimaning …

4 / 10

smga bo’linadi: o’rta qism, xorda, ikkita yon to’qima. shunday qilib, xordaning kelib chiqishi to’g’risida aniq ma’lumot yo’q. hozircha ko’p darsliklarda xordaning kelib chiqishini entodermaga bog’lanmoqda, ya’ni bu organ birlamchi ichakning ustki tomonidan ayrilib chiqadi deyilmoqda. eksperimental embriologiya hozirgi davrda shuni isbot etdiki, embrion varaqalari nazariyasi va gastrulyasiya bir biridan farq qiladi. gastrulyasiya bu rivojlanishning bir prosessi bo’lib, embrion varaqalari esa organizmning organlarini hosil qiladigan birlamchi qismidir. embrion varaqlari nazariyasi bo’yicha ichak entodermadan, nerv sistemasi esa ektodermadan hosil bo’ladi va h.k. ba’zan boshqa hujayralardan ham nerv sistemasi yoki ichak hosil bo’lishi mumkin. masalan, assidiyalarda aniq bir gruppa blastomerlar xordani va nerv sistemani hosil qiladi. boshqa blastomerlar esa ichakni, uchinchi tip hujayralar tashqi qatlamni, to’rtinchi tip hujayralar esa muskul to’qimalarni hosil qiladi. knore (1963) va boshqa olimlarning fikricha, rivojlanishning bunday o’zgarishi hayvonlarning avlodlarida har xil yo’l bilan organlar hosil bo’lganligidadir. umurtqali hayvonlarning embrion varaqalaridan organlarning hosil bo’lishi sxemasi (m.zusman kitobidan). takrorlash uchun …

5 / 10

orqa ichak, kloaka, siydik yo’li, volfov kanali, xorda, somitlar, sklerotom, sariqlik xalta, qon orolchalari, jinsiy organlarning rivojlanishi, gonositlar, buyrak, tuxumlar, follikula, myuller kanali, embrion varaqlaridan organlarning hosil bo’lish mohiyati. ma’ruzani o’tish uslubi: o’tgan mavzuni mustahkamlash: yangi materialni bayon qilish: savol-javob: materialni jadvallar bo’yicha tushuntirish. ma’ruza o’tish uchun jihozlar: rangli jadvallar: elektron animasiyalar: elektron darslik: fiksasiyalangan ko’rgazmali eksponantlar. ma’ruza matni: uchta varaqlar hosil qilgan embrion hujayralar rivojlanayotgan organizmning barcha organ va to’qimalari uchun asos bo’lib hisoblanadi. varaqlardan o’q organlari gastrulyauiya jarayonida paydo bo’ladi. ontogenezda birinchi bo’lib nerv sistemasi ektoderma hujayralaridan vujudga keladi. shu nerv plastinkasi qalinlashadi va embrion tanasi orqa tomonida boshidan to dumigacha o’q organi sifatida tarqaladi. chetlari bo’lib yuqoriga yo’nalgan bo’rmalarni hosil qiladi. plastinkaning o’rtasi esa pastga botadi. nerv nayining embrion tanasiga chuqurlashib kirishi bilan uning ustki teri ektodermasi bilan qpolanadi. nerv nayi orqa va bosh miyani tashkil qiladi. nayning oldingi qismi birmuncha kengaygan bo’ladi. keyinchalik bu yerda uchta …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "embriologiya va hayot fanida "embrion varaqlari to'g'risidagi nazariyalar""

11-mavzu «embrion varaqlari to’g’risidagi nazariyalar» reja: 1. embrion varaqlarning hayvonlar ontogenezi va filogenezini o’rganishdagi roli. 2. embrion varaqlarning hosil bo’lishi va rivojlanishi xususidagi ayrim olimlar olib borgan ishlar va ularning fikrlari. 3. xordapning kelib chiqishi to’g’risida d.j.geksli va g.de.ber ishlari. 4. xordaning hosil bo’lishi xususida l.v.belousov, s.tayvonen va m.zusman ishlari. 5. ektodermaning hosilalari. 6. entodermaning hosilalari. 7. mezodermaning hosilalari. tayanch iboralar: hayvonlar tarixi va ularning filogenetik aloqalarini o’rganishda embrion varaqalarining roli, a.kovalevskiyning kashfiyoti, bu borada k.volfning ilk fikrlari, k.pander, i.i.mechnikov, e.gekkelning embrion varaqlari xususidagi fikrlari, xordaning hosil bo’lishi xususidagi n.g....

This file contains 10 pages in DOC format (104.5 KB). To download "embriologiya va hayot fanida "embrion varaqlari to'g'risidagi nazariyalar"", click the Telegram button on the left.

Tags: embriologiya va hayot fanida "e… DOC 10 pages Free download Telegram