gatda raqamlikartografiyaasoslari

PPTX 31 pages 1.4 MB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

презентация powerpoint 10-mavzu: gatda raqamli kartografiya asoslari ma’ruzachi: muxtorov o’zbekxon burxonovich 1. 2. 3. kartalarning geodezik asosi reja: pozitsirlash mohiyati. yer shakli va o‘lchamlari to‘g‘risida ma’lumotlar geodeziyada va kartografiyada qo‘llaniladigan koordinatalar tizimlari pozitsirlash mohiyati. yer shakli va o‘lchamlari to‘g‘risida ma’lumotlar pozitsirlash – kuzatilayotgan ob’ektlarning fazoviy-vaqt holati parametrlarini aniqlash demakdir. ob’ektning koordinatalari (nuqtalar orasidagi koordinatalar orttirmalari), kuzatish vaqti va boshqalar bunday parametrlar bo‘lib hisoblanadi. pozitsirlashning asosiy maqsadi yer sirtida o‘lchab topilgan nuqtalar va ob’ektlarning planli o‘rnini qog‘ozda (yoki dekart koordinatalar sistemasida) minimal o‘zgarishlar bilan tasvirlashdan iborat. pozitsirlash sxemasi qo‘yilgan maqsadga va yer sirtini minimal o‘zgarishlar bilan tasvirlash talabiga binoan yer shakli matematik modelga to‘g‘ri keladigan shar yoki ellipsoid deb qabul qilinadi. so‘ng matematik qonunlarga asoslangan kartografik proeksiya tanlanib, yer sirtida bajarilgan o‘lchashlar natijalari bo‘yicha nuqtalar va ob’ektlar karta va planlarda tasvirlanadi. masalaning tarixi. olimlar qadimdan o‘zlari yashayotgan sayyora – yerning shakli va o‘lchamlarini aniqlash va bilishga intilganlar. miloddan 6 asr ilgari …

2 / 31

qi atrofida ma’lum tezlikda aylanishi tufayli u shar shaklida bo‘lmay, balki ikki qutblari bo‘yicha siqilgan sferoid (ellipsoid) shaklida ekanligini ma’lum qildi. yer shakli nazariyasining keyinchalik rivojlanishini gyukens, kassini, maklaren, delambr, lagranj, laplas, lejandr, bessel, klark, listing, gelmert, xeyford, krasovskiy va boshqalarning ishlarida ko‘rish mumkin. yer shaklini pifagor va boshqa olimlarning fikrlariga asosan matematik nuqtai nazardan hisoblashlarni osonlashtiruvchi oddiy geometrik shakl –shar deb qabul qilish mumkin. yer sirtini ifodalovchi bunday shakldan ko‘pincha astronomik va navigatsion hisoblashlarda foydalaniladi. shar yerning haqiqiy shakliga yaqin bo‘lib, bir qator maqsadlarni qanoatlantirsa ham, qit’alar va okeanlarni qamrab oladigan katta masofalarni o‘lchashlar bilan bog‘liq geodezik maqsadlar uchun aniqroq shakl va o‘lchamlar zarur. o‘z ta’rifiga binoan, geoid bu barcha nuqtalarida og‘irlik kuchiga normal sirt hisoblanadi. agar yer butunlay okean suvlari bilan qoplanib, fazodagi boshqa jinslarning tortilish ta’siriga duch kelmaganida, u to‘la-to‘kis shar shakliga ega bo‘lar edi. amalda esa turli joylarda yer sirti geoiddan ancha farq qilishi mumkin. bunga …

3 / 31

berilgan; yer yuzining ba’zi nuktalarida geoid bilan ellipsoidning farki 150 m dan oshmaydi. shuning uchun geodeziyada yer aylanma ellipsoid shaklida deb kabul kilinadi. xar bir davlatda geodezik ishlar uchun ma’lum kattalikdagi yer ellipsoidi kabul kilingan bulib, bunga referens-ellipsoid deyiladi. referens-ellipsoid –o‘lchamlari aniqlangan va yer sirtida ma’lum holatda orientirlangan (joylashtirilgan) ellipsoiddir. boshqacha qilib aytganda, bunday ellipsoidning sirti geoid sirti bilan faqat yerning qaysidir bir qismida eng mos keladi, ya’ni referens-ellipsoidning shakli alohida davlat yoki bir qancha davlatlarning hududlari uchun mos keladigansirt hisoblanadi. odatda, referens-ellipsoidlar mamlakat hududida yagona koordinatalar sistemasini joriy etish va geodezik o‘lchashlarni ishlab chiqish uchun qonun bilan rasmiylashtirilgan holda qabul qilinadi. bugungi kunga qadar ayrim mustaqil davlatlar hamdo‘stligi (mdh) mamlakatlarida, jumladan o‘zbekistondakrasovskiy referens-ellipsoidi qabul qilingan. krasovskiy referens-ellipsoidi kartografiyada koordinatalarning vertikal o‘qini x bilan, u bilan esa – koordinatalarning gorizontal o‘qini belgilash qabul qilingan a = 6 378 245 m; b = 6 356 863 m; α = 1/298,3; pulkovo …

4 / 31

o‘lchashlar natijalarini matematik asos sirtida ishlab chiqishda ushbu sirt mahalliy ellipsoidning egri sirtiga to‘g‘ri kelishi kerak. aks holda katta chetlanishlar yuz berishi mumkin. umumer va mahalliy ellipsoidlar orasidagi bog‘lanish aytish joizki, ilgari umumer ellipsoidining parametrlari an’anaviy yer ustidagi o‘lchashlar bilan o‘rganilgan bo‘lsa, hozirgi kunda yerning sun’iy yo‘ldosh geodeziyasi orqali yerning shakli va o‘lchamlari aniqlanib, o‘rnatilgan parametrlarga aniqlik kiritildi. ma’lumki, umumer ellipsoidi yerning tanasiga quyidagi shartlarni qanoatlantirgan holda orientirlanishi lozim: kichik yarim o‘q yerning aylanish o‘qiga to‘g‘ri kelishi; ellipsoid markazi yer og‘irlik markaziga to‘g‘ri kelishi; ellipsoid hajmi geoid hajmiga teng bo‘lishi. zamonaviy umumyer ellipsoidlari va ularning parametrlari nomlanishi o‘rnatil- gan yili mamlakat/ tashkilot katta yarim o‘q,a, m aniqligi,ma, m siqilish, 1/α aniqligi,ma izoh grs-80 1980 iugg) 6 378137 ±2 298,257222 ±0,001 (ingl.geodetic referenssystem, 1980– geodezik referens sistema)xalqaro geodeziya va geofizika ittifoqi (xggi) tomonidan ishlab chiqilgan va geodezik ishlar uchun tavsiya etilgan(ingl. international union of geodesy and geophysics) wgs-84 1984 aqsh 6 …

5 / 31

fan va texnikaning turli sozalarida xilma-xil koordinata sistemalari kullaniladi. geodeziyada asosan geografik koordinata, tugri burchakli koordinata va kutbiy koordinata sistemalaridan foydalaniladi. geografik koordinata katta territoriyalarda geodezik tayanch shoxobchalari utkazish natijalarini ishlab chikishda, yerning shakli va kattaligini aniklashda, yer sun’iy yuldoshlarini kuzatishda, kosmik triangulyatsiya utkazishda va boshka masalalarni yechishda kullaniladi. yer sun’iy yuldoshlarini kuzatishda va boshka maxsus masalalarni yechishda fazoviy tugri burchakli koordinata sistemasidan foydalaniladi. 2. kartalarning geodezik asosi yerning tabiiy yuzasi balandlik va chukurlik, toglik va tekislik, tizma tog‘ va vodiylardan iborat. utkazilgan geodezik ulchashdan foydalanib yer yuzidagi nuktalarning koordinatalari yea balandliklarini disoblab chikarishda yerning umumiy shakliga uxshash va uni ifodalay oladigan ma’lum bir yuza boshlangich deb kabul kilinadi. geodeziyada boshlangich yuza kilib yerning asosiy sathiy yuzasi olingan. yer yuzidagi har bir nuktadan sathiy yuza utkazish mumkin. sathiy yuza uziga xos xususiyatga ega bulib, uning barcha nuktalarida shovun chiziri (ipga osilgan yuk yunalishi) perpendikulyar yunalgan buladi, ya’ni sathiy yuza yer …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gatda raqamlikartografiyaasoslari"

презентация powerpoint 10-mavzu: gatda raqamli kartografiya asoslari ma’ruzachi: muxtorov o’zbekxon burxonovich 1. 2. 3. kartalarning geodezik asosi reja: pozitsirlash mohiyati. yer shakli va o‘lchamlari to‘g‘risida ma’lumotlar geodeziyada va kartografiyada qo‘llaniladigan koordinatalar tizimlari pozitsirlash mohiyati. yer shakli va o‘lchamlari to‘g‘risida ma’lumotlar pozitsirlash – kuzatilayotgan ob’ektlarning fazoviy-vaqt holati parametrlarini aniqlash demakdir. ob’ektning koordinatalari (nuqtalar orasidagi koordinatalar orttirmalari), kuzatish vaqti va boshqalar bunday parametrlar bo‘lib hisoblanadi. pozitsirlashning asosiy maqsadi yer sirtida o‘lchab topilgan nuqtalar va ob’ektlarning planli o‘rnini qog‘ozda (yoki dekart koordinatalar sistemasida) minimal o‘zgarishlar bilan tasvirlashd...

This file contains 31 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "gatda raqamlikartografiyaasoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: gatda raqamlikartografiyaasosla… PPTX 31 pages Free download Telegram