xiva xonligining me’moriy yodgorliklari

DOC 12 sahifa 159,0 KB Bepul yuklash

12 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 159,0 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 12

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 12

mavzu: xiva xonligining me’moriy yodgorliklari. reja: 1. xiva xonligida hunarmandchilik 2. xonlikda me’morchilik rivoji. 3. mussavirlik va tasviriy san’at ma’lumki, xiv-xv asrlarda o’rta osiyo halqlari madaniyati dunyoda eng oldingi o’rinlarning birini egallagan edi. madaniy hayotda bunday taraqqiyot darajasiga eng avvalo markazlashgan qudratli temuriylar davlati barpo etilganligi tufayli erishilgandi. xvi asrda boshlab esa o’rta osiyo halqlari madaniy hayotidan avvalgi erishilgan yutuqlarni saqlab qolish imkoni bo’lmadi. aksincha, madaniy hayotining orqaga ketishi kuzatildi, uzoq davom etgan turg’unlik davri boshlandi. bunga, birinchi navbatda kechagi markazlashgan davlatning parchalanib ketishi, o’rta osiyoda hukmron bo’lish niyatida uchala xonlik o’rtasida muttasil davom etgan ijtimoiy-iqtisodiy hayotni larzaga soluvchi qirg’inbarot urushlar, o’zaro ichki nizolar sabab bo’lgan edi. ikkinchi sabab-ijtimoiy-madaniy hayotda diniy muttasiblik, johillikning kuchli mavqyega ega bo’lib qolganligi ei. shu sabab shayboniylar temuriylar yaratgan boy madaniyatga munosib voris bo’la olmadilar. yevropada katolik cherkovining mutaassibligiga qarshi kurash yetilib kelayotgan sanoatchilar va ularni qo’llab-quvvatlagan shahar va qishloq kambag’allarining birgalikdagi kurashi oqibatida g’alabaga …

2 / 12

davlatlari tarixini yaratgan hukmdorlar ham bo’lgan. masalan, buxoro hukmdorlari shayboniyxon, ubaydullaxon, abdullaxon ii, subhonqulixonlar xiva xoni abdulazizxon qo’qon xoni umarxon shular jumlasidandir. uchala xonlik ma’naviy hayotda birlashtirib turgan kuch o’zbek tili bo’ldi. ayni paytda davlat idora ishlarida fors tili ham qo’llanilgan. ijtimoiy hayotda o’zbek va fors tillari qo’llanilgan. an’anaga ko’ra esa fanda va maktabda arab tili muhim o’rin tutgan. madrasalar uch (boshlang’ich, o’rta va yuqori) bosqichli bo’lib, ularda arab, fors va o’zbek tili mukammal o’rgatilgan. shuningdek, fiqh, xisob, xandasa, astranomiya, axloq, falsafa, mantiq, adabiyot, geografiya, tarix, tabobat o’qitilgan. mamlakatdagi siyosiy parokandalik va o’zaro urushlar, jung’orlar xuruji salbiy ta’sir ko’rsatdi. shuning uchun ham bu davr madaniyati shukuhi ancha past darajada bo’ldi. chorminor nomi bilan mashhur halifa niyozquli madrasasi binosi (1807 y qurib tamomlagan) halifa xudoydod imoratlari silsilasi, ya’ni madrasa, masjid, maqbara va sardobasi (1777-1855 yil) me’moriy uslubining soddaligi va kamharj qurilgani bilan ajralib turadi. 1796 yilda bunyod etilgan ernazar elchi madrasasi, …

3 / 12

t yorlig’i beriladi. 1774 yili ernazar ma’sud o’g’li buxoro amirligining rasmiy elchisi sifatida 40 tonnadan ziyod mol bilan xojitarxon (astraxan) ga keladi. shahar bojxonasi undan 2000 so’m boj talab qiladi. ernazar rossiya malikasiga atalgan sovg’a va buyurtma mollar bilan o’zining yaqin odamlarini peterburgga jo’natadi. peterburgdan malikaning undan boj olmasliklari haqidagi yorlig’i yetib keladi. 1775 yilning 27 martida rossiya hukumati boshlig’i kansler n.panin ernazarni qabul qiladi. 5 aprelda esa ernazar yekatirina ii (1762-1796) ning qabulida bo’ladi. ernazar mas’ud o’g’liga rossiya hukumati kaspiy dengizdan bir kemani tuhfa qiladi, unga imperiya hududida 5 yil mobaynida erkin savdo qilishi va 10.000 so’mgacha miqdordagi mollaridan boj olmaslik yorlig’ini berdi. shuningdek, unga 15.000 pud po’lat, 3000 pud mis sotib olib buxoroga jo’natishga ijozat beriladi. 1780 yilning aprelida ernazar rossiyaga yana elchi bo’lib boradi. elchi va uning hamroxlarini yekatirina ii qabul qiladi va elchining aql zakovati va saxovatiga qoyil qolib, unga minnatdorlik yuzasidan o’z mablag’iga buxoroda madrasa …

4 / 12

oqulixon madrasasi (1832), muhammad aminxon madrasasi ham qoshinlar bilan bezatilgan. bu madrasa yonidagi kaltaminor ham moviy tusdagi qoshin bilan qoplangan. bundan tashqari olloqulixon karvonsaroyi va bozor (1835) hamda polvon darvoza (muhammad rahimxon davrida 1806 y qurilgan) o’sha davr me’morchiligining yorqin namunasidir. xiva shahridagi bu ajoyib binolar ko’xna urganch me’morchiligi an’analarining vorislari tomonidan yaratiladi va bu vorislar avlodning zaminga bo’lgan mehru-muhabbatlari, o’tmish merosga bo’lgan ihlosining yorqin namunasidir. hiva xoni anushaxon (asl ismi abulmuzaffar muhammad, abulg’oziy bahodirxonning o’g’li) hukmronligi davrida (xvii asr) me’moriy binolardan kot va shohobod qal’alari qurilgan. qoraqalpog’istondagi sulton vays bobo va xivadagi pahlavon mahmud maqbaralari, oq masjid ta’mirlangan. «shajarai turk» asari oxiriga yetkazilgan. anushaxon hammomi - 1657 yilda xivada bunyod etilgan me’moriy yodgorlik. ichan qal’adagi oq masjid yonida abulg’oziy bahodirxon tomonidan o’g’li anushaxonning karmanadagi g’alabasi sharafiga qurilgan. ichki tomoni suvalgan bo’lib, hyech qanday bezak yo’q. 1984 yilda ta’mirlanib, ishga tushirilgan. muzrobshoh xorazmiy maqbarasi (xvi-xviii asrlar). xorazm viloyatida. maqbara rivoyatga …

5 / 12

masjid, haram, oq shayx bobo ko’shki, mulozimlar xonalari, omborxona va otxonalar bo’lgan. mozori sharif madrasasi (1882). xivada. muhammad rahimxon ii feruz buyrug’i bilan usta qalandar ko’chim qurgan. madrasa bir qavatli. koshinlar bilan bezatilgan. hovli atrofida hujralar joylashgan. imoratbobo majmuasi (xviii - xix asrlar). xorazm viloyatidagi said shapoat aziz maqbarasi. mirmuhammad aziz maqbarasi va yana bir nomsiz maqbara hamda qabriston shimolidagi masjiddan iborat. maqbaralar ikki xonali, go’rxona va ziyoratxonadan tashkil topgan. ichan qal’a (ichkari qal’a, asosi miloddan avvalgi v asr, tashqarisi xviii-xix asrlar). xivaning ichkari qismi. 26 gektarga yaqin maydon devor bilan o’ralgan va 4 ta darvozasi (bog’cha, tosh, polvon ota, dasht) bor. qal’ada asrlar mobaynida qurilgan ansambllar bo’lib, saroylar, ma’muriy binolar, turar joylar, madrasalardan iborat. kalta minor - ko’k minor (1852). xivada. eng katta va baland qilib qurishga mo’ljallangan (taxminan 70-80 m.) inshoot. afsuski, xonning vafoti bilan chala qolgan. hozirgi holatida balandligi 26 metr, asosining diametri 14,2 metr. oq, yashil, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 12 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xiva xonligining me’moriy yodgorliklari" haqida

mavzu: xiva xonligining me’moriy yodgorliklari. reja: 1. xiva xonligida hunarmandchilik 2. xonlikda me’morchilik rivoji. 3. mussavirlik va tasviriy san’at ma’lumki, xiv-xv asrlarda o’rta osiyo halqlari madaniyati dunyoda eng oldingi o’rinlarning birini egallagan edi. madaniy hayotda bunday taraqqiyot darajasiga eng avvalo markazlashgan qudratli temuriylar davlati barpo etilganligi tufayli erishilgandi. xvi asrda boshlab esa o’rta osiyo halqlari madaniy hayotidan avvalgi erishilgan yutuqlarni saqlab qolish imkoni bo’lmadi. aksincha, madaniy hayotining orqaga ketishi kuzatildi, uzoq davom etgan turg’unlik davri boshlandi. bunga, birinchi navbatda kechagi markazlashgan davlatning parchalanib ketishi, o’rta osiyoda hukmron bo’lish niyatida uchala xonlik o’rtasida muttasil davom etgan ijtimoiy-...

Bu fayl DOC formatida 12 sahifadan iborat (159,0 KB). "xiva xonligining me’moriy yodgorliklari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xiva xonligining me’moriy yodgo… DOC 12 sahifa Bepul yuklash Telegram