maydalanish

DOC 6 pages 55.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

8-mavzu «maydalanish.» reja: 1. maydalanishning umumiy xarakteristikasi. 2. hujayra sitoplazmasidagi sariqlik miqdoriga qarab maydalaishning tiplari. 3. maydalanish xususida gertvig qoidasi. poliembrioniya. 4. blastula va morula. tayanch iboralar: maydalanishning ta’rifi, mohiyati, maydalanish egatlari, sitoplazmada sariqlik miqdoriga ko’ra maydalanish xillari: to’la, teng va maydalanish, asinxrom maydalanish, to’la teng bo’linish, to’la teng bo’lmagan bo’linishlar, diskoidal bo’linish, blastomerlarning joylashishiga ko’ra: radial spiral va ikki tomonlama simmetriyali bo’linish, gertvich qoidasi, poliembrionid, blastula va morula, ularning tuzishidagi farqi, blastula turlari. ma’ruzani o’tish uslubi: bayon qilish, savol-javob, suhbat. ko’rgazmali jihozlar: elektron darslik, rangli jadvallar, elektron animasiyalar, trixoplaksning rangli jadvali. ma’ruza matni: otalangandan so’ng zigotaning intensiv mitoz yo’li bilan bo’linishi maydalanish deyiladi. u ko’p hujayrali embrion hosil bo’lishiga sabab bo’ladi. urug’lanishdan keyinroq zigota iki hujayraga bo’linadi, bular yana bo’linadi: hosil bo’lgan to’rtta hujayra sakkiztaga bo’linadi va hokazo. bo’linish biridan so’ng ikkinchisi shundan tez boshlanadiki, hujayralar o’sishga ulg’ura olmaydi va borgan sari maydalashib qoladi. bo’linishda hujayralar blastomerlar deb, ularning …

2 / 6

siyatlariga, eng avval ulardagi sariqlik miqdori va tarqalishiga bog’liq bo’ladi. sariqlik bo’lmaganda uning miqdori oz yoki hatto o’rtacha bo’lganda urug’langan tuxum hujayra to’liq bo’linadi. unda sariqlik qanchalik ko’p bo’lsa, bo’linish egatlarining o’tishi shuncha ko’proq qiyinlashadi. sariqlik miqdori anchagina bo’lganda zigotaning faqat undan holi bo’lgan qismigina bo’linadi. yuqorida aytilganlarga ko’ra, to’la va to’la bo’lmagan bo’linishlar farq qilinadi. shunga binoan tuxumlar: to’la bo’linuvchi goloblastik va qisman bo’linuvchi meroblastiklarga bo’linadi. to’la bo’linish teng va teng bo’lmagan bo’lishi mumkin. bunga ham tuxum hujayrasidagi sariqlikning miqdori va joylanishi sabab bo’ladi. agar u oz va tuxumning hammma etiga tarqalgan bo’lsa, bo’linish egatlari hujayraning butun uzunligi bo’ylab bir xil tekislikda o’tadi va tuxumni o’zaro teng blastomerlarga bo’ladi. agar sariqlik tuxum hujayrasida notekis joylashgan bo’lsa, tuxumning sariqlik ko’p bo’lgan joylari, oz bo’lgan joylariga nisbatan sekinroq bo’linadi. natijada o’zaro teng bo’lmagan blastomerlar: animal yarim sharda maydalari va vegetativida - yiriqlari hosil bo’ladi. birinchilari mikromerlar deb, ikkinchilari makromerlar deyiladi. bunday …

3 / 6

yotadi, bo’linish egati esa vertikal o’tadi. hosil bo’luvchi blastomerlarning har birida plazma hamma vaqt gorizontal tekislikda saqlanadi, shu sababli bo’linishning ikkinchi egati yana meriodional o’tadi. ikkinchi bo’linishdan so’ng sitoplazmaning yo’lanishini blastomerlarda o’zgaradi. shunga muofiq bo’linish urug’i vertikal bo’lib qoladi va uchinchi egatcha ekvatorial tekislikda o’tadi. mana endi 4 ta yuqorigi (animal) blastomerlar 4 ta pastki (vetegativ) lardan ajraladi. to’rtinchi bo’linish yana meriodional bo’ladi. shundan so’ng ko’ndalang (eksatorial va latitudinal) bo’linishlar uzunasiga (meridional) bo’linishlar bilan muntazam navbatlashib turadi. blastomerlar soni ikki qarra ko’payadi: birinchi ikki blastomer 4 ga bo’linadi, keyin 2,16,32,64 va hokazo blastomerlar hosil bo’ladi. turli yarim shardagi blastomerlar deyarli bir xildagi kattaligini saqlab qoladi. yuqoridagi ko’rib o’tilgan maydalanish sinxron maydalanish yuz beradi. bularda urug’lanish tuxum yo’li (bachadon nayi)ning proksimal bo’limida boshlanadi. maydalanish hodisasi zigotaning tuxum yo’lida harakat qilishi vaqtida ro’y beradi, bunda blastomirlar soni noto’g’ri tartibda va turli hayvonlarda turlicha oshib boradi (2,3,5,10,13 va hakozo). shunga ko’ra bunday maydalanish …

4 / 6

’lmagan bo’linish sariqligi o’rtacha miqdarda bo’lgan tepolisetal tipga kiruvchi amfibiyalarning tuxumlarda ko’zatiladi. sariqlik tuxumning hamma yeriga tarqalgan, lekin uning ko’p qismi har doim vegetativ yarmiga to’plangan: bu yerda uning donachalari ham yirikroqdir. baqaning urug’langan tuxumida qutbiy defferensiallanish aniq seziladi, bu animal yarmining keskin pigmentlanishda namoyon bo’ladi. bo’linishning birlamchi 2ta egiti meridional o’tadi, uning vegetativ qismida anchagina sekinlashib qolib, animal qismini tezda bo’ladi. 3chi egatcha ekvatorial tekislikka parallel o’tib, blastomerlarni kundalangiga bo’ladi. uanimal qutbga yaqin joylashadi. bo’linish urchugi sariqlikning asosiy qismi to’plangan vegetativ yarim shardan animal tomonga siljib pastdagilarga nisbatan kerak bo’ladi. keyingi bo’linishlarda animal blastomerlar vegetativlariga qaraganda ancha tezroq bo’linadi va shuning uchun ularning kattaligi orasidagi farq borgan sari ravshan bo’lib qoladi. to’la bo’lmagan bo’linish tuxumning faqat sariqlikdan holi bo’lgan qismi bo’linmaydi. bu yo’l bilan telelosital (suyakli baliqlarda, qushlarda, reptiliyalarda) va sentrolisetal hasharotlarda tuxumlar rivojlanadi. bu tuxumlarning tuzilish hususiyatlariga kura diskoidal va yuzaki bo’linishdan farq qiladi. diskodial bo’linish suyakli baliqlarda, …

5 / 6

qoladi va urchuq vertikal bo’linish egatchalari esa tuxum yuzasiga parallel joylashadi. shunga kura embrion diskida yuza hujayralar va sariqlikda joylashgan hujayralar paydo bo’ladi. navbatdagi bo’linishlar juda ham turlicha yunalishlarda o’tadi va embrion diski bir necha qator hujayralardan tuzilgan plastinkalarga aylanadi. disk bilan sariqlik oralig’ida uncha katta bo’lmagan, blastoselga uxshash yoriqchasimon bo’shlik paydo bo’ladi. yuzaki bo’linish o’rtasida ko’p miqdorda sariqligi bo’lgan sentrolisetal tuxumlarda kuzatiladi. bunday tuxumlarda plazma hujayraning chetlarida va markazida, yadro atrofida joylashadi. maydalanish yadroning bo’linishidan va hosil bo’luvchi yadrolar atrofida sitoplazmaning ajralishidan boshlanadi. yadrolar soni ko’payib boradi. ular sitoplazma bilan uralib, asta-sekin tuxum hujayraning chetiga siljiydi. yadrolar tuxumning sirtqi qatlamiga yetib olishi bilanoq, sirtqi qatlam yadrolarining soniga mos ravishda blastomerlarga ajraladi. shunday qilib maydalanish natijasida sitoplazmaning hamma markaziy qismi sirtqa kuchib o’tadi va chetdagi sitoplazma bilan qushilib ketadi. yaxlit blastoderma hosil bo’ladi, bunday embrion rivojlanadi. yuzaki bo’linish deyarli bug’im oyoqlilarning tuxumlarigagina xosdir. bo’linishning qarab chiqilgan formalari tuxum hujayrasida sariqlikning …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "maydalanish"

8-mavzu «maydalanish.» reja: 1. maydalanishning umumiy xarakteristikasi. 2. hujayra sitoplazmasidagi sariqlik miqdoriga qarab maydalaishning tiplari. 3. maydalanish xususida gertvig qoidasi. poliembrioniya. 4. blastula va morula. tayanch iboralar: maydalanishning ta’rifi, mohiyati, maydalanish egatlari, sitoplazmada sariqlik miqdoriga ko’ra maydalanish xillari: to’la, teng va maydalanish, asinxrom maydalanish, to’la teng bo’linish, to’la teng bo’lmagan bo’linishlar, diskoidal bo’linish, blastomerlarning joylashishiga ko’ra: radial spiral va ikki tomonlama simmetriyali bo’linish, gertvich qoidasi, poliembrionid, blastula va morula, ularning tuzishidagi farqi, blastula turlari. ma’ruzani o’tish uslubi: bayon qilish, savol-javob, suhbat. ko’rgazmali jihozlar: elektron darslik, rangli jadvalla...

This file contains 6 pages in DOC format (55.5 KB). To download "maydalanish", click the Telegram button on the left.

Tags: maydalanish DOC 6 pages Free download Telegram