sezgilar haqida umumiy tushuncha

PPTX 44 pages 138.5 KB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 138.5 KB

File type PPTX

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

andijon davlat universiteti ijtimoiy - iqtisodiyot fakulteti andijon davlat universiteti ijtimoiy - iqtisodiyot fakulteti umumiy psixologiya kafedrasi o’qituvchi: quvataliyev mirzamaxmud xabibulloyevich reja: 1 sezgilar haqida umumiy tushuncha. 2 sezgilarning nerv-fiziologik asoslari. 3 sezgilarning tasnifi, sezgilarning turlari, sezgi sohasidagi qonuniyatlar. 4 sezgi va sezuvchanlikning psixologik asosi haqida qisqacha xulosa. sezgi haqida umumiy tushuncha. tayanch so'zlar: sezgi, analizator, retseptor, afferent, ko'rish markazi, retchatka, eksterotseptor, interotseptor, propriotseptor, retina, taktil, kinestetik, muvozanat, vibratsiya. tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a’zolarimizga ta’sir etib turadi. natijada bizda turli sezgilar hosil bo’ladi. sezgi deb - atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a'zolarimizga bevosita ta'sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgi ham oddiy psixologik jarayon bo’lgani bilan uning yuzaga kelishi o’z-o’zidan hosil bo’lmaydi. ular jumlasiga quyidagilar kiradi: - sezgi a'zolariga ta'sir etadigan narsa va hodisaning bo’lishi. - sezuvchi apparat, ya'ni analizatorning mavjud bo’lishi. sezgilarning nerv …

2 / 44

eriferik bo’limlaridan keladigan nerv signallarining qayta ishlanishi sodir bo’ladigan qobiq osti va qobiq bo’limlari(markaz). analizatorning o’zak qismida reseptordan markazga intiluvchi nervlar joylashgan bo’lib, ko’plab hujayralardan iborat. analizatorning o’zagi analiz va sintez qilish funksiyasini bajaradi. analizator nerv jarayonlarining yoki reflektor yoyining butun yo’li manbasi va eng muhim qismini tashkil etadi. reflektor yoyi elementlarning o’zaro munosabati murakkab organizmning tevarak-atrofdagi olamda to’g’ri mo’ljal olish organizmni yashash sharoitlariga muvofiq tarzdagi faoliyatining negizini ta'minlaydi. jahon psixologiyasi fanining so’nggi yutuqlari hamda atamalariga binoan sezgilar quyidagicha klassifikasiya qilinadi. ushbu tasniflanishning dastlabki ko’rinishi ingliz olimi ch.sherringtonga taalluqlidir. u reseptorning qaerda joylashganligiga qarab, sezgilarni uch turga bo’ladi. tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishga moslashgan hamda reseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan sezgilar, ya'ni ekstroreseptiv sezgilar. ichki tana a'zolari holatlarini aks ettiruvchi hamda reseptorlari ichki tana a'zolarida, to’qimalarda joylashgan sezgilar, ya'ni interoreseptiv sezgilar. tanamiz va gavdamizning holati hamda harakatlari haqida ma'lumot (axborot, xabar) beruvchi muskullarda, bog’lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan …

3 / 44

interoreseptiv sezgilar insonning kayfiyatida, emosional reaksiyalari o’zgarishida ko’zga tashlanadi, bolada esa xatti-harakatning keskin o’zgarishiga sabab bo’ladi. interoreseptiv sezgilar organizmdagi ichki jarayonlarni o’zaro o’rin almashtirish muvozanatini ta'minlab turishning asosi hisoblanadi. bu jarayonni bir so’z bilan aytganda, organizmdagi jarayonlarni o’zaro o’rin almashib turishning gemostazi (barqarorligi) deb ataladi. interoreseptiv sezgilarning fiziologik mexanizmlari intero-sepsiya bilan birgalikda k.m.bikov, v.n. chernigovkiylar tomonidan atroflicha o’rganilgan. ularning fikriga ko’ra, bu narsalarning barchasi shartli reflektor faoliyati mexanizmlaridan kelib chiqadi. pereferik reseptorlar muskullar, pay va bo’g’imlarda joylashgan bo’lib, maxsus tanachalar shakliga ega. tanachalarda vujudga keluvchi qo’zg’atuvchilar muskullarning harakatlashuvi natijasida va bo’g’imlar holatining o’zgarishi, nerv tolalari yordamida, orqa miyaning orqa ustunidagi oq suyuqligiga etkaziladi. proprioreseptorlar harakatning afferent asosi ekanligini a.orbeli tomonidan, hayvonlarda p.k.anoxin, odamlarda esa n.a.bernshteynlar tomonidan o’rganilgan. psixologik ma'lumotlarga ko’ra, gavdaning fazodagi holati, sezgirligi statik sezgilarda o’z ifodasini topadi. sezgi turlari psixologiya fanida uchta katta guruhga ajratilgan sezgilar (ekstroreseptiv, proprioreseptiv, introreseptiv) o’z navbatida quyidagi turlarga ajratiladi: ko’rish sezgilari; eshitish sezgilari; …

4 / 44

sezgi nazariyasining asosiy qoidalari 1756 yilda m.v.lomonosov tomonidan bayon qilingan bo’lsa, 1856 yildan keyin nemis fizigi g.gelmgols tomonidan uni to’la isbotlab berilgan. eshitish sezgilari. eshitish sezgilari tovushlarni eshitishdan iborat bo’lib, musiqaviy va shovqinli tovushlarni aks ettiradi. odamning eshitish organi bir sekundda 16 martadan 20000 martagacha tebranishli tovushlarni qabul qiladi. hid bilish sezgilari hid bilish sezgilariga hidlarni his qilish kiradi va ularning organi burun kavagining yuqori tomoni hisoblanib, bu yerda hid bilish hujayralari hamda sezuvchi nerv tarmoqlari joylashgan. ular shilliq pardalarda botib turadi. ta'm bilish sezgilari ta'm bilish sezgilari shirin, achchiq, nordon, sho’r singari mazalarni his qilish bilan tavsiflanadi. ta'm bilish sezgilarining organi tilning yuzasi va tanglayning yumshoq qismidan tashkil topgan. teri sezgilari. teri sezgilari tarkibi tuyish va harorat turlaridan iborat bo’lib, ularning bunday nomlanishining bosh omili bu reseptorlarning tarkibi va organizmning tashqi shilliq pardalarida joylashganligidadir. muskul-harakat sezgilari motor sezgilar deb nomlanib, ularga og’irlikni, qarshilikni, organlar harakatini bilish sezgilari kiradi. muskul …

5 / 44

a. pozitiv adaptasiyada kuchsiz qo’zg’atuvchi ta'siri ostida sezgirlik oshadi. ko’rish analizatorida pozitiv adaptasiya, qorong’ulik adaptasiyasi deyiladi. negativ adaptasiya ikki xil bo’ladi: qo’zg’atuvchining davomiy ta'siridan sezgirlik yo’qoladi. kuchli qo’zg’atuvchi ta'siridan sezgirlikning susayishi. i.p.pavlov fikricha, "adaptasiya bosh miya po’stloq qismidagi muhofazalovchi tormozlanishi tufayli hosil bo’ladi". haroratga, hidlarga nisbatan ham adaptasiya bo’ladi. sensibilizasiya - analizatorlarning o’zaro munosabati va mashq qilishi natijasida sezgirlikning kuchayishidir. sensibilizasiyaning adaptasiyadan farqi: adaptasiyada sezgirlik oshadi yoki kamayadi, sensibilizasiyada esa faqat oshadi; adaptasiyada sezgirlikning o’zgarishi tashqi chegaralarga bog’liq bo’lsa, sensibilizasiyada psixologik, fiziologik holatlarga bog’liq bo’ladi. sinesteziya qo’zg’atuvchining bir analizatorga ta'siri bilan boshqa analizatorga xos sezgining paydo bo’lishidir. ko’rish, eshitish sinesteziyasi ko’proq uchraydi. sinesteziyalar har bir shaxs uchun doimiy bo’ladi. sinesteziya ikki sezgining bir sezgi bo’lib qo’shilishidir. masalan, "shirin so’z", "bag’ri tosh". tayanch tushunchalar adaptasiya (lot. adaptare moslashtirmoq) - sezgi a'zolarining qo’zg’ovchi kuchiga moslashuvi natijasida muayyan sezgirlikning o’zgarishi. akkomodasiya (yunon. akkomadatio - moslashish) - ko’zning turli masofadagi narsalarni ko’rishga moslashuvi. analizator …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgilar haqida umumiy tushuncha"

andijon davlat universiteti ijtimoiy - iqtisodiyot fakulteti andijon davlat universiteti ijtimoiy - iqtisodiyot fakulteti umumiy psixologiya kafedrasi o’qituvchi: quvataliyev mirzamaxmud xabibulloyevich reja: 1 sezgilar haqida umumiy tushuncha. 2 sezgilarning nerv-fiziologik asoslari. 3 sezgilarning tasnifi, sezgilarning turlari, sezgi sohasidagi qonuniyatlar. 4 sezgi va sezuvchanlikning psixologik asosi haqida qisqacha xulosa. sezgi haqida umumiy tushuncha. tayanch so'zlar: sezgi, analizator, retseptor, afferent, ko'rish markazi, retchatka, eksterotseptor, interotseptor, propriotseptor, retina, taktil, kinestetik, muvozanat, vibratsiya. tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a’zolarimizga ta’sir etib turadi. natijada biz...

This file contains 44 pages in PPTX format (138.5 KB). To download "sezgilar haqida umumiy tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgilar haqida umumiy tushuncha PPTX 44 pages Free download Telegram