adabiy nutq va uning uslublari

DOCX 19 pages 37.1 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.1 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

7-mavzu: adabiy nutq va uning uslublari. reja: 1. o‘zbek adabiy tili, uning me’yorlari. 2. adabiy tilining so`zlashuv, badiiy, ilmiy, publisistik nutq uslublari. 3. rasmiy uslub va uning boshqa uslublardan farqi. tayanch so’z va iboralar: adabiy til, milliy til, me’yor, me’yoriy ko’rinishlar, imlo, urg’u, talaffuz, tinish belgilari, leksik, grammatik, uslubiy, so’z turkumlarida me’yor, so’zlarning bog’lanish qonuniyatlari, boshqaruv, moslashuv, bitishuv, so’z tartibi, nutqiy kamchiliklar – og’zaki va yozma nutqdagi kamchiliklar, varvarizmlar, dialektizmlar, vulgarizmlar, jargonizmlar, orfografik va puntktuasion me’yorlar buzilishi. adabiy til – har qaysi xalq va millat ma’naviyatida ulkan ahamiyat kasb etadigan, uning ruhiy olamini moddiy shaklda yuzaga chiqarish va umumbashariy taraqqiyot uchun xizmat qildirish, el-yurtni birlashtirish, o’zlikni anglashda muhim vosita bo’ladigan buyuk ijtimoiy hodisa. adabiy til umumxalq tilining sayqallangan, lekin, fonetik va grammatik juhatdan shu xalq shevalaridagi eng yaxshi xususiyatlarni o’zida mujassam etib, sayqallangan, hamma uchun tushunarli va ma’qul me’yorga solingan umummilliy muloqot vositasidir.tarix va taraqqiyot jarayonida adabiy til o’zgarib, takomillashib …

2 / 19

algan. turkiy xalqlar uchun mushtarak obida hisoblangan o’rxun-yenisey tosh bitiklari, o’rta osiyo turkiy xalqlarining umumiy adabiy tili namunalari bo’lgan “devonu lug’otit turk”, ”qutadg’u bilig” kabi o’lmas asarlar o’zbek xalqining dastlabki yozma yodgorliklari hisoblanadi. eski o’zbek adabiy tilining shakllanishi xiv asr oxirlari va xv asrga to’g’ri keladi. bu davr adabiy tilining shakllanishi va rivojlanishida buyuk shoir va mutafakkir alisher navoiyning hissasi beqiyosdir. me’yor - jamiyat a’zolari tomonidan qabul qilingan, ma’qullangan va ularga tushunarli bo’lgan til birliklarining nutq jarayonida qo’llanish holati va imkoniyatidir. til va nutq tizimida me’yor o’ziga xos o’rniga ega. til material sifatida nutq jarayonida xizmat qila boshlagan lahzalardanoq uni me’yorlashtirish jamiyat ehtiyojiga aylangan va me’yoriy muammolar kun tartibiga qo’yilgan. jamiyat taraqqiyoti bilan baravar holda til va nutqdagi me’yoriy holatlarni o’rganish, tahlil qilishga ham ehtiyoj kuchayib borgan va bu muammolarni hal qilishda xalqning maishiy, ma’naviy-ma’rifiy turmushi, ijtimoiy-falsafiy va estetik dunyoqarashi, urf-odatlari singari qator omillar e’tiborga olingan. til hodisalarini, uning me’yoriy …

3 / 19

rishdik. ammo uning hamma moddalarini birdaniga va tezlikda bajarishning imkoni bo’lmadi. o’sha paytda qonuniy bo’lmasa-da, amaldagi ish yuritish tili rus tili ekanligi, bir qism o’zbek millatiga mansub kishilarning sharoit taqozosi bilan rus tilida savod chiqarganligi, farzandlarini ham bog’chalar va maktablarda ana shu tilda ta’lim-tarbiya olishga jalb qilganligi ana shunday tabiiy to’siqlardan bo’lib turdi. oqibatda ma’lum muddat muomala jarayonida, rasmiy ish qog’ozlarini yuritishda, turli darajadagi anjumanlarni o’tkazishda rus tilidan foydalanishdagi mavjud an’analar o’z kuchini saqlab turdi. to’g’risini aytganda, oradan o’n to’rt yildan ortiq vaqt o’tsa ham bu nuqsonlardan to’laligicha qutila olgan emasmiz. o’zbek tilidan foydalanishdagi qiyinchiliklarning ko’plari bartaraf etilganligini, til amaliyotiga oid masalalarning bosqichma-bosqich hal bo’lib borayotganini ham kuzatamiz. harqalay o’tgan vaqt mobaynidagi tildan foydalanish jarayoni bir narsani isbotladi - til me’yoriy muammolarining ijobiy hal qilinishi vaqt degan hakamga ham bog’liqligi ma’lum bo’ldi. til elementlarining ma’lum bir me’yorga keltirilishi, bir tomondan, til mutaxassislari tomonidan boshqarib borilsa, ikkinchi tomondan, tabiiy ravishda ham …

4 / 19

birliklarining ishlatilishiga oid tavsiyalar berish degan gapdir. shu mazmunda til mutaxassislari, ziyolilar o’zlarining to’g’ri maslahatlarini, tavsiyalarini berishlari, bu borada jonkuyarlik qilishlari mumkin. buning ham ijobiy jihatlari ko’p, albatta. ammo hal qiluvchi gapni bu tildan foydalanuvchilar aytadi. buning ustiga, har bir til elementining me’yor holiga kelgunicha ma’lum vaqt o’tishi ham lozim bo’lib qoladi. imlo va talaffuz qoidalari asosida yozish va so’zlashni xalqimiz orasida ommalashtirish, bu qoidalarni lug’atlar shaklida mustahkamlash, har bir sohada, jumladan huquq sohasida ham tildan foydalanish me’yorlarini belgilash bugunning dolzarb vazifalaridan bo’lib qolmoqda. til elementlarining me’yorlashishidek uzluksiz jarayonda eskilik bilan yangilik o’rtasida kurash hamisha davom etadi. tilda yashab turgan so’z va iboralar ularning o’rniga kelayotgan yangilariga osonlikcha o’rnini bo’shatib bermaydi. ma’lum muddat ular teng darajada, parallel yashab turishi va vaqtlar o’tishi bilangina o’rnini bo’shatib berishi mumkin. xuddi mana shu eskilik bilan yangilik o’rtasidagi kurash va bu kurashda tildagi me’yoriy ko’rinishlarning tanlana borishi jarayonida adabiy til shakllanib boradi. o’zbek milliy …

5 / 19

xodimlarining hamda jurnalistlarning xizmatlarini qayd qilish lozim. ayniqsa mustaqillik davrida tilshunos olimlarimiz, shoir-yozuvchilarimiz va jurnalistlarimizning xizmatlari katta bo’ldi. ularning samarali mehnatlari tufayli tilshunoslikning ko’pgina yo’nalishlari bo’yicha qat’iy me’yorlar belgilandi, ona tilimiz rivojiga oid yangi qoidalar va qarorlar inobatga olingan holda til birliklarining yozuv va muomala jarayonidagi namunaviy variantlari tavsiya etildi, til tizimidagi ko’pgina munozarali masalalar o’zining nazariy asosiga qo’yildi. til birliklarining adabiy shaklda me’yorlashuvida badiiy adabiyotning o’rni ham alohida. badiiy ijod jarayonida shoir va yozuvchilar o’z fikr va hissiyotlarini boshqa ijodkorlardan farq qiladigan, favqulodda original ifodalarda berishga intiladilar. bu yo’lda ular yangi so’z va iboralar yaratadilar. yaratilgan birliklar o’sha matnning o’zida qolib ketaverishi, ommalashmasligi, adabiy tildan o’rin olmasligi, bir so’z bilan aytganda, tilda me’yorlashmasligi mumkin. ularning me’yorlashishini sharoit, vaqt va ommaning qabul qilishi kabi omillar belgilaydi. til tadqiqotchilarining tasdiqlashicha, davlatchilik darajasida, ya’ni rasmiy muomalada tildan foydalanish uning me’yorlashuvini, binobarin, adabiy tilning shakllanuvini tezlashtirgan. bundan shunday xulosa kelib chiqadiki, qayerda davlatchilik …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy nutq va uning uslublari"

7-mavzu: adabiy nutq va uning uslublari. reja: 1. o‘zbek adabiy tili, uning me’yorlari. 2. adabiy tilining so`zlashuv, badiiy, ilmiy, publisistik nutq uslublari. 3. rasmiy uslub va uning boshqa uslublardan farqi. tayanch so’z va iboralar: adabiy til, milliy til, me’yor, me’yoriy ko’rinishlar, imlo, urg’u, talaffuz, tinish belgilari, leksik, grammatik, uslubiy, so’z turkumlarida me’yor, so’zlarning bog’lanish qonuniyatlari, boshqaruv, moslashuv, bitishuv, so’z tartibi, nutqiy kamchiliklar – og’zaki va yozma nutqdagi kamchiliklar, varvarizmlar, dialektizmlar, vulgarizmlar, jargonizmlar, orfografik va puntktuasion me’yorlar buzilishi. adabiy til – har qaysi xalq va millat ma’naviyatida ulkan ahamiyat kasb etadigan, uning ruhiy olamini moddiy shaklda yuzaga chiqarish va umumbashariy taraqqiyot...

This file contains 19 pages in DOCX format (37.1 KB). To download "adabiy nutq va uning uslublari", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy nutq va uning uslublari DOCX 19 pages Free download Telegram