maydoniy tranzistorlar

DOC 9 pages 123.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 123.5 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

7-mavzu: unipolyar (maydoniy) tranzistorlar. maydoniy transistor. maydoniy tranzistor (mt) deb, tok kuchi qiymatini boshqarish ychun o‘tkazuvchi kanaldagi elektr o‘tkazuvchanligikni o‘zgartirish hisobiga elektr maydon o‘zgarishi bilan boshqariladigan yarim o‘tkazgichli aktiv asbobga aytiladi. maydoniy tranzistorlar turli elektr signallar va quvvatni kuchaytirish uchun mo‘ljallangan. maydoniy tranzistorlarda bipolyar tranzistorlardan farqli ravishda tok tashkil bo‘lishida faqat bir turdagi zaryad tashuvchilar ishtirok etadi: yoki elektronlar, yoki kovaklar. shuning uchun ular yana unipolyar tranzistorlar deb ham ataladi. maydoniy tranzistorlarning tuzilishi va kanal o‘tkazuvchanligiga ko‘ra ikki turi mavjud: p–n o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistor hamda metall – dielektrik – yarim o‘tkazgichli (mdya) tuzilishga ega bo‘lgan zatvori izolyatsiyalangan maydoniy tranzistorlar. ular mdya- tranzistorlar deb ham ataladilar. p–n o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistor. 27 – rasmda n–kanalli p–n o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistorning tuzilishining qirqimi (a) va uning shartli belgisi (b) keltirilgan. a) b) 27 – rasm. n–turdagi soha kanal deb ataladi. kanalga zaryad tashuvchilar kiritiladigan kontakt istok (i); zaryad …

2 / 9

utblanishda zatvor va istok oralig‘iga tashqi kuchlanish berilsa uzi p–n o‘tish teskari yo‘nalishda siljiydi, kanal tomonga kengayadi, natijada kanal uzunligi bo‘ylab kanalning ko‘ndalang kesim yuzasi bir tekis torayadi. kanal qarshiligi ortadi, lekin chiqish toki is = 0 bo‘ladi, chunki usi=0 (28 a - rasm). agar istok va stok oralig‘iga kuchlanish manbai ulansa, u holda kanal bo‘ylab istokdan stok tomonga elektronlar dreyfi boshlanadi, ya’ni kanal orqali stok toki is oqib o‘ta boshlaydi. kuchlanish manbai usi ning ulanishi p–n o‘tish kengligiga ham ta’sir ko‘rsatadi, chunki o‘tish kuchlanishi kanal uzunligi bo‘ylab turlicha bo‘ladi. kanal potensiali uning uzunligi bo‘ylab o‘zgaradi: istok potensiali nolga teng bo‘lib, stok tomonga ortib boradi, stok potensiali esa usi ga teng bo‘ladi. p–n o‘tishdagi teskari kuchlanish istok yaqinida ga, stok yaqinida esa teng bo‘ladi. natijada o‘tish kengligi stok tomonda kattaroq bo‘lib, kanal kesimi stok tomoga kamayib boradi (28. b -rasm). a) b) 28 –rasm. shunday qilib, kanal orqali oqib o‘tayotgan …

3 / 9

kuchlanishining ham ortishi bilan tushuntiriladi. bu vaqtda kanal torayadi va ic tokini kamayishiga olib keladi. natijada ic dreyfrli o‘zgarmaydi. biror uch elektrodli asbob kabi, maydoniy tranzistorlarni uch xil sxemada ulash mumkin: umumiy istok (ui), umumiy stok (us) va umumiy zatvor (uz). ui sxema keng tarqalgan sxema hisoblanadi. maydoniy tranzistorni statik xarakteristikalari va asosiy parametrlari zatvordagi kuchlanish uzi yordamida stok toki ic ni boshqarish stok – zatvor xarakteristikasidan aniqlanadi. bu xarakteristika tranzistorning uzatish xarakteristikasi deb ham ataladi. 29 a-rasmda usi=const bo‘lgandagi stok zatvor xarakteristikalar oilasi is =f (uzi) keltirilgan. stok – zatvor xarakteristikadan ko‘rinib turibdiki, uzi=0 bo‘lganda tranzistor orqali maksimal tok oqib o‘tadi. uzi qiymati ortishi bilan kanal kesimi tusha boshlaydi va ma’lum uzi.berk. qiymatga yetganda nolga teng bo‘lib qoladi va stok toki is deyarli nolga teng bo‘lib qoladi. tranzistor berkiladi. usi ortishi bilan xarakteristika tikkalasha boradi, bu holat kanal uzunligining uncha katta bo‘lmagan kamayishi bilan tushuntiriladi. stok – zatvor xarakteristika …

4 / 9

istorning differensial (ichki) qarshiligi istok va stok oralig‘idagi kanal qarshiligini ifodalaydi uzi =const bo‘lganda (3.14) to‘yinish rejimida (vax ning tekis qismida) ri bir necha momni tashkil etadi va usi ga bog‘liq emas. kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffisienti tranzistorning kuchaytirish xususiyatini ifodalaydi: is =const bo‘lganda (3.15) bu koeffisient stokdagi kuchlanish stok tokiga zatvordagi kuchlanishga nisbatan qanchalik ta’sir ko‘rsatishini ifodalaydi. “manfiy” ishora kuchlanish o‘zgarishi yo‘nalishlarining qarama-qarshiligini bildiradi. har doim ham bu koeffisientni xarakteristikadan aniqlab bo‘lmaganligi sababli, bu kattalikni quyidagicha hisoblash mumkin: kanali induksiyalangan mdya – tranzistor p – n o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistorlardan farqli ravishda mdya–tranzistorlarda metall zatvor kanal hosil qiluvchi o‘tkazgichli sohadan doim dielektrik qatlami yordamida izolyatsiyalangan. shu sababli mdya–tranzistorlar zatvori izolyatsiyalangan maydoniy tranzistorlar turiga kiradi. dielektrik qatlami sio2 dielektrik oksidi bo‘lganligi sababli, bu tranzistorlar moya – tranzistorlar (metall – oksid- yarim o‘tkazgichli tuzilma) deb ham ataladilar. mdya–tranzistorlarning ishlash prinsipi ko‘ndalang elektr maydoni ta’sirida dielektrik bilan chegaralangan yarim o‘tkazgichning yuqori qatlamida …

5 / 9

da tok o‘tkazuvchi kanal hosil qilish uchun zatvorga teskari qutbdagi kuchlanish beriladi. zatvor elektr maydoni sio2 dielektrik qatlami orqali yarim o‘tkazgichning yuqori qatlamiga kiradi, undagi asosiy zaryad tashuvchilar (elektronlar) ni itarib chiqaradi va asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar (kovaklar) ni o‘ziga tortadi. natijada yuqori qatlam elektronlari kambag‘allashib, kovaklar bilan esa boyib boradi. zatvor kuchlanishi bo‘sag‘aviy deb ataluvchi ma’lum qiymati u0 ga yetganda, yuqori qatlamda elektr o‘tkazuvchanlik kovak o‘tkazuvchanlik bilan almashadi va istok va stokni bir – biri bilan bog‘lovchi p- turdagi kanal shakllanadi. bo‘lganda yuqori qatlam kovaklar bilan boyib boradi, bu esa kanal qarshiligini kamayishiga olib keladi. bu vaqtda stok toki is ortadi. 31 – rasmda p – kanali induksiyalangan mdya - tranzistorning stok – zatvor vaxsi keltirilgan. 31 – rasm. 32 – rasm. 32 – rasmda n - kanali induksiyalangan mdya - tranzistorning chiqish (stok) xarakteristiklar oilasi keltirilgan. zatvorga ma’lum kuchlanish berilganda ning ortib borishiga ko‘ra stok toki nol qiymatdan …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "maydoniy tranzistorlar"

7-mavzu: unipolyar (maydoniy) tranzistorlar. maydoniy transistor. maydoniy tranzistor (mt) deb, tok kuchi qiymatini boshqarish ychun o‘tkazuvchi kanaldagi elektr o‘tkazuvchanligikni o‘zgartirish hisobiga elektr maydon o‘zgarishi bilan boshqariladigan yarim o‘tkazgichli aktiv asbobga aytiladi. maydoniy tranzistorlar turli elektr signallar va quvvatni kuchaytirish uchun mo‘ljallangan. maydoniy tranzistorlarda bipolyar tranzistorlardan farqli ravishda tok tashkil bo‘lishida faqat bir turdagi zaryad tashuvchilar ishtirok etadi: yoki elektronlar, yoki kovaklar. shuning uchun ular yana unipolyar tranzistorlar deb ham ataladi. maydoniy tranzistorlarning tuzilishi va kanal o‘tkazuvchanligiga ko‘ra ikki turi mavjud: p–n o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistor hamda metall – dielektrik – ya...

This file contains 9 pages in DOC format (123.5 KB). To download "maydoniy tranzistorlar", click the Telegram button on the left.

Tags: maydoniy tranzistorlar DOC 9 pages Free download Telegram