jadidizmning siyosiy dasturi

DOC 61,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1351938119_27267.doc жадидизмнинг сиёсий дастури www.arxiv.uz jadidizmning siyosiy dasturi reja: 1. maxmud-xo`ja behbudiyning siyosiy-huquqiy qarashlari 2. yosh buxoroliklar: fitrat, fayzullo xo`jayev va boshqalarning siyosiy-huquqiy qarashlari o`zbekiston siyosiy va huquqiy ta`limotlar tarixini yaratishda jadidchilik xarakatini tadqiq qilish muhim ilmiy muammolardan biridir. bu sohada oxirgi vaqtda anchagina ilmiy va ommabop risola va maqolalar chop qilindi. ularda jadidchilikka berilgan bir tomonlama, xaqiqatga zid baholarni noto`g`ri ekanligini isbotlovchi faktlar va izohlar berilgan. hozir asosiy vazifa jadidchilik xarakatining ilmiy jihatdan xolisona va halol tadqiq qilishdan iboratdir. jadidizmning o`rganishda qo`lga kiritilgan boy materiallarni umumlashtirish, unga yondoshishning nazariy masalalarini chuqurlashtirish, obyektiv ilmiy haqiqatni aniqlashga mos keladigan tadqiqot yo`llarini ishlab chiqish muhim muammolardandir. jadidizm turkiston ma`rifatparvarlik xarakatining yukori boskichidir. uning namoyondalari mamlakatni feodal qoloqlikdan chaqarish, milliy mustaqillikka erishish uchun qurashdilar. jadidlar xarakatida milliy ziyolilarning deyarli barcha ilg`or vakillari qatnashdi. bular orasida hamza, avloniy, xolmuhammad axundiy, ibroxim davron, siddiqiy, mirmuxsnn shermuxamedov, nazir to`raqulov va boshqalar bor edi. jadidizm namoyondalarining qarashlarida …

adidlar turkistonda o`zlarining gazeta va jurnallarini nashr qila boshladilar. ularning saxifalarida mustamlakachilik siyosatiga, feodal tartibotlarining ximoyachilariga qarshi qaratilgan keskin maqolalar ham bosilib turardi. jadidchilik xarakatining diqqat markazida turgan masalalardan biri maorif tizimini isloh qilishdan iborat edi. milliy manfaatlarni himoya qila biladigan, iqtisodiy va siyosiy qaramlik va qoloqlikdan chiqish muammolarini biladigan zamonaviy bilimga ega savodli kadrlar zarurligini jadidlar yaxshi anglashardi. mana shuning uchun xam dunyoviy bilimlarni o`rganish ishlari, maorif tizimini islox qilish masalasi xix asr oxiri va xx asr boshlari turkiston ijtimoiy fikrining dikkat markazidagi siyosiy masala bo`lib qoldi. biz dinimiz va mamlakatimizni himoya qilishga qodir ishonarli va mustahkam vositaga ega bo`lmog`imiz shart. bu vosita maorifdir, deb yozgan edi behbudi. bexbudiyning bu fikrlari o`z axamiyagini hozir xam yuqotgani yuk. jadidlar matbuotida maorifni islox qilish masalalari xar tomonlama muhokama qilindi. unda maktab ishini iqtisodiy va moliyaviy tomonlari, ulamolar va chorizm ma`muriyatini yangi usul maktablariga munosabatlari, o`quvchilar psixologiyasi va odobiga ijobiy tasir qilish …

`lum targ`ibot ishlarini olib bordilar. jadidlar siyosiy dasturi turkistonni mustakilligi uchun kurashish vazifasiga qaratilgan edi. birok jadidlar bu oliy maqsadni amalga oshirish chora va vositalarini tanlashda konkret ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy vaziyat bilan xisoblashdilar, imkoniyatlaridan kelib chiqdilar. 2. maxmud-xo`ja behbudiyning siyosiy-huquqiy qarashlari jadidlar xarakatining yirik namoyondasi, uning nazariy asosichlaridan biri maxmud-xuja bexbudiydir (1879-1919). bexbudiy fikrlarining teranligi, siyosiy ongining yuksakligi bilan jadidlar orasida ajralib turardi. bexbudiy rossiya siyosiy hayotidagi turli partiyalarga bo`lgan munosabatini ifodalab, qoraguruxlar partiyasi faoliyatini qoralaydi. bu partiya, deydi bexbudiy, podshox bilan xalqning bir-biri bilan muloqotda bo`lishiga g`ovdir. xususan., biz musulmonlar o`z talablarimizni, din va iqtisod sohasida kamsitilishimizni podshohga arz qila olmaymiz, chunki oliy kengash a`zolari bizning barcha arzlarimizni rad qilib podshoxga yetkazmaydilar. bexbudiy sotsial-demokratik va eserlar partiyalarining dasturlari va faoliyatini ham salbiy baholaydi. biz musulmonlar uchun, deydi bexbudiy, bu partiyalarga qo`shilish zararlidir. ularning mulkchilik xaqidagi talablari xato va shariatga mutloq ziddir. shaxs erkinligi, oila haqidagi fikrlari xam biz uchun …

ri bo`lish, dinimiz, vatanimiz va millatimizga xizmat kilish demakdir. musulmonlar partiyasi 1905 yil nijniy novgorod shahrida tashkil qilindi. uning siyosiy talablaridan asosiysi musulmonlarning dinishlariga xukumat ma`muriyatini aralashmasligini ta`minlash va mahalliy o`zini-o`zi idora qilish tizimini o`rnatishdan iborat edi. buni faqat davlat dumasi orqali amalga oshirish mumkindir, deb bildilar. behbudiy turkistonda musulmonlarning diniy va grajdanlik ishlari bilan shug`ullanadigan mahalliy boshqarma tuzish zarurligini ta`kidlaydi. turkiston mahalliy boshqarmasi qozilar sudi, vaqf mulkini taqsimlash, maktab va madrasa masalalari va boshqa diniy va milliy muammolarni o`z qaramog`iga olishi kerak. biz turkiston musulmonlari uchun, deydi bexbudiy, diniy grajdanlik boshqarmasi suv va non kabi zarurdir, chunki busiz biz imonimizni yo`qotamiz va falokatga giriftor bo`lamiz. bexbudiy maqolalari va isloh loyixalarida bayon qilingan g`oyalar jadidlar harakatining asosiy dastur xujjatlari, xarakat ko`llanmasi sifatida xizmat qildi. 1917 yil fevral burjua demokratik inqilobi jadidlar tasavvurida dasturlarni amalga oshirish uchun imkoniyat paydo bo`lganligiga ishonch hosil qildi, milliy-ozodlik tuyg`ularining kuchayishiga olib keldi. o`lkadagi tub aholining …

i saylanib toshkentda katta markaz bir majlisimiz bulurki, barcha olur-soliq va minbad joriy bulaturgan qonun va nizomnomalarni alar tuzib turkistonda joriy qiladilar. rusiya xukumati ila musulmonlar orasinda shul majlis vosita bulur. o`zimizning muxofazatimiz uchun milliy jandarma, askarimiz bulur. mamlakat xazinasidan boshqa milliy va madaniy ishlarimizning masrafi uchun o`zimizning alohida xazinamiz bo`lur. maktab va madrasalarimiz , vaqf va doril kazolarimiz o`z qaramog`imizda bulur. xulosa kalom davlat va siyosat ishlaridan boshqa barcha ishlarimiz o`z ixtiyorimizda bulur va buning uchun zamonaviy va madaniy nizomnoma va qonunnomalarni tahrir etmoq lozimdur. turkistonda rus, yaxudiy, armani va boshqalar bo`lib, alar ila muomalamiz tug`risida yana yangi va zamonaviy qonunlar kerakdur». bu maqsadlarni amalga oshirish uchun ta`sis majlisi oldida talablarni qat`iy qo`yish zarur. tasis majlisi ham o`z ixtiyori bilan mustakillikni bizga bermaydi. biz, turkiston musulmonlari, birlashib muxtoriyatni ta`sis majlisidan olmog`imiz kerakdur. biz jonsizlik ko`rsatganda muxtoriyat agarda yuz sana so`ngra bulsun, bizga berishmaydur. afsuski, «xaq olinur, berilmas». 1917 yil …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "jadidizmning siyosiy dasturi"

1351938119_27267.doc жадидизмнинг сиёсий дастури www.arxiv.uz jadidizmning siyosiy dasturi reja: 1. maxmud-xo`ja behbudiyning siyosiy-huquqiy qarashlari 2. yosh buxoroliklar: fitrat, fayzullo xo`jayev va boshqalarning siyosiy-huquqiy qarashlari o`zbekiston siyosiy va huquqiy ta`limotlar tarixini yaratishda jadidchilik xarakatini tadqiq qilish muhim ilmiy muammolardan biridir. bu sohada oxirgi vaqtda anchagina ilmiy va ommabop risola va maqolalar chop qilindi. ularda jadidchilikka berilgan bir tomonlama, xaqiqatga zid baholarni noto`g`ri ekanligini isbotlovchi faktlar va izohlar berilgan. hozir asosiy vazifa jadidchilik xarakatining ilmiy jihatdan xolisona va halol tadqiq qilishdan iboratdir. jadidizmning o`rganishda qo`lga kiritilgan boy materiallarni umumlashtirish, unga yondoshishning na...

Формат DOC, 61,0 КБ. Чтобы скачать "jadidizmning siyosiy dasturi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: jadidizmning siyosiy dasturi DOC Бесплатная загрузка Telegram