bo‘g‘ozlik fiziologiyasi va patologiyasi

DOC 14 pages 106.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 106.0 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

2-modul. bo‘g‘ozlik fiziologiyasi va patalogiyasi 5-mavzu. otalanish. boʻgʻozlik fiziologiyasi o‘quv elementlari: 1. оtalanishning mоhiyati, bоsqichlari, mo‘rtak va hоmila pardalarining rivоjlanishi. 2. turli hayvonlarda bo‘g‘ozlik turlari va davomiyligi. 3. bo‘g‘oz hayvon organizmida ko‘zatiladigan o‘ziga xos o‘zgarishlar va moddalar almashnuvi. tayanch iboralar: otalanish, tuxum xujayrasining harakati va xayotchanligi, tuxum xujayrasi pardasi, saralab otalanish, superfekundasiya, zigota, oosit, meyoz davri, graaf pufakchasi, bo‘g‘ozlik, homila pardalari, homila yo‘ldoshi, fiziologik bo‘g‘ozlik, patologik bo‘g‘ozlik, homila a’zolari, serpusht hayvonlar, morula, trofoblast, susimon massa, amnion, allantois, amnion suyuqligi, suv parda, axorial, epi telioxorial. otalanish - deb spermatozoidlarning tuxum xujayrasi protoplazmasiga kirib o‘zaro assimiliyasiya va dissimilyasiyasi natijasida zigota hosil bo‘lishi bilan kechadigan murakkab fiziologik jarayonga aytiladi. zigotaning rivojlanishidan yangi organizm vujudga keladi. otalanmagan oositlar uzoq yashamaydi, ya’ni ovulyasiyadan keyin 6-10 soat o‘tishi bilan ularning shakli o‘zgarib, yadrosi burishib qoladi va shu tariqa halok bo‘ladi. tuxum xujayraning urug‘lanishi tuxum yo‘lining boshlanish qismida sodir bo‘lib, shu yerda zigotaning dastlabki o‘sish davri boshlanadi. …

2 / 14

-sekinlik bilan bachadon tomon siljiy boshlaydi. hayvon o‘z vaqtida urug‘lantirilganda tuxum yo‘lida oosit spermatozoidlar bilan uchrashadi va otalanish sodir bo‘ladi. otalanish jarayoni asosan uch bosqichida kechadi: birinchi bosqich - nursimon tojni o‘rab olgan fiollikulyar xujayralar spermatozoidlar tomonidan ajratilgan gialuronidaza fermenti ta’sirida emiriladi. bu jarayonda ko‘pgina spermatozoidlar ishtirok yetadi. ikkinchi bosqichda - 60-90 taga yaqin spermatozoidlar tuxum xujayraning tiniq pardasi ichiga kiradi. shundan so‘ng, 23-36 tagacha spermatozoid tiniq pardadan o‘tib, sariqlik tanasi atrofidagi bo‘shliqqa tushadi. uchinchi bosqich - haqiqiy otalanish davri bo‘lib, bu vaqtda sariqlik oldi bo‘shlig‘idan odatda bitta (ba’zan bir necha) spermatozoid dumi bilan birga sariqlik parda ichiga o‘tadi va bir necha vaqtdan so‘ng dumi ajraladi, keyin spermatozoid boshchasi va buyinchasi tuxum xujayrasining sitoplazmasiga o‘tadi. to‘rtinchi bosqichda spermatozoid yadrosi tuxum xujayra sitoplazmasini assimilyasiya qilishi natijasida tezda kattalashib, tuxum xujayrasining yadrosi kattaligiga tenglashadi. keyinchalik, tuxum va spermatozoid yadrolari bir-biriga yaqinlashib, o‘zaro assimilyasiyaga uchraydi. natijada rivojlanish va takomillashishga layoqatli bo‘lgan zigota (lotincha …

3 / 14

belgilariga boy va yangi sharoitga tez moslashuvchan bo‘ladi. shuning uchun tabiatda nasl belgilariga boy oraganizmlar evolyusiya jarayonida yengib chiqqan va yashab qolgan. urg‘ochi hayvonlarning jinsiy a’zosiga tushgan spermatozoidlarning bir qismi halok bo‘ladi, ayrimlari urg‘ochi hayvon jinsiy yo‘lining shilliq pardasiga yopishib qoladi. qolgan qismi tuxum xujayralarga yetib boradi. spermatozoidlarning tuxum xujayralariga yetib borish muddati turli hayvonlarda turlichadir. masalan, qo‘ylarda 30 daqiqadan 5-8 soatgacha, sigirlarda 5-9 soat, quyonlarda 2-3 soat davomida yetib boradi. spermatozoidlar urg‘ochi hayvonlarning jinsiy yo‘lida dumchalari yordamida harakatlanadi. spermatozoidlarning bu harakatiga tuxum yo‘li devori muskullarining oksitosin gormoni ta’sirida qisqarishi ham yordam beradi. spermatozoidlar urg‘ochi hayvonlarning jinsiy a’zolarida uzoq yashashi mumkin. g.a.shmidtning ta’kidlashicha, buqaning spermatozoidi sigirlarning jinsiy yo‘lida 25-30 soat, cho‘chqalarda 48-60 soat, biyalarda 3-5 kun yashashi mumkin. spermatozoidlar urg‘ochi hayvonning jinsiy yo‘llariga tushgandan so‘ng jadal harakat qiladi, 1 daqiqada o‘zining buyiga nisbatan 600-700 marta ko‘p masofaga harakat qiladi. spermatozoidarni urg‘ochi hayvon jinsiy yo‘llarida harakatlanishi qilish jarayoniga reotaksis deyiladi. urg‘ochi …

4 / 14

ida tushadi. ushbu davrda birinchi qutbda tana hosil bo‘lib, bu reduksion bo‘linish tugallanganligini ko‘rsatadi. agar bu davrda spermatozoid tuxum xujayra bilan uchrashmasa, meyoz davri shu bosqichda tugab, oosit tuxum xujayraga aylanmaydi. yetilgan tuxum xujayraning tuzilishi. ko‘pchilik sut emizuvchilarning yetilgan tuxum xujayrasi o‘z tuzilishi jihatidan boshqa xujayralardan uncha farq qilmaydi, ya’ni tuxum xujayra sitoplazma, yadro va qobiqdan iborat bo‘ladi. sitoplazmada markaziy tanachalar (organoid) va kiritmalar bor. tuxum xujayradagi sariq modda embrionning taraqqiyoti uchun zarur oziqa moddadir. hayvonlarning tuxum xujayrasi tuzulishi va sitoplazmasidagi sariq moddaning miqdori va tarqalishiga ko‘ra, izolesital va telolyetsital turlargabulinadi. 1. izolesital tuxum xujayralarda sariq modda juda oz bo‘lib, sitoplazmada bir tekis tarqalgan bo‘ladi. 2. telolesital tuxum xujayralarda sariq modda juda ko‘p bo‘lib, u xujayraning qutbida joylashadi. xujayraning sariq modda ko‘p to‘plangan tomoni vegyetativ qism, oz to‘plangan tomoni esa animal qism deb ataladi. tuxum xujayra yupqa, tiniq po‘stloq bilan o‘ralgan. bu po‘stni tiniq yoki yaltiroq qobiq o‘rab olgan. bu …

5 / 14

xromka) burmalariga tushadi. buni voronka va tuxum yo‘lining qisqaruvchanlik xususiyati ta’minlasa kerak. masalan, maymunlarda ovulyatsiya paytida tuxum yo‘llari va bachadon tutqichlarining muskullari qisqara boshlaydi. qon tomirlarining qonga to‘lishishi oqibatida voronka kattalashib, tuxumdonni o‘rab oladi va ajralib chiqayotgan tuxum xujayrasini tuxum yo‘liga o‘tkazilishini ta’minlaydi. sigir, qo‘y va echkilarda tuxum yo‘llarining voronkalari nisbatan yaxshi rivojlanmagan bo‘lib, tuxumdonning ovulyatsiya kuzatiladigan qismini to‘liq o‘rab turmaydi. shuning uchun bu hayvonlarda voronkalarning faol holatga o‘tishi emas, balki suyuqliklarning qorin bo‘shlig‘idan bachadonga tomon oqishi, voronkalar va tuxum yo‘llari hilpillovchi epiteliysining harakati hamda qorin pressi muskullarining qisqarishi oqibatida qorin bo‘shlig‘ida bosimning ortishi kabi omillar tufayli tuxum xujayrasi tuxum yo‘llariga o‘tadi. tuxum xujayrasining tuxum yo‘llarida harakatlanish muddati turlicha bo‘lishi mumkin. maxsus o‘tkazilgan tajribalar va klinik kuzatishlar natijasida barcha turdagi hayvonlarda tuxum xujayrasining tuxum yo‘llari bo‘ylab harakatlanishi 1-3 sutka davom etishi aniqlangan. sigirlarda tuxum xujayrasi ovulyatsiyadan keyingi birinchi 6-12 soat davomida tuxum yo‘lining to‘rtdan uch qismini bosib o‘tadi. keyinchalik, tuxum …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bo‘g‘ozlik fiziologiyasi va patologiyasi"

2-modul. bo‘g‘ozlik fiziologiyasi va patalogiyasi 5-mavzu. otalanish. boʻgʻozlik fiziologiyasi o‘quv elementlari: 1. оtalanishning mоhiyati, bоsqichlari, mo‘rtak va hоmila pardalarining rivоjlanishi. 2. turli hayvonlarda bo‘g‘ozlik turlari va davomiyligi. 3. bo‘g‘oz hayvon organizmida ko‘zatiladigan o‘ziga xos o‘zgarishlar va moddalar almashnuvi. tayanch iboralar: otalanish, tuxum xujayrasining harakati va xayotchanligi, tuxum xujayrasi pardasi, saralab otalanish, superfekundasiya, zigota, oosit, meyoz davri, graaf pufakchasi, bo‘g‘ozlik, homila pardalari, homila yo‘ldoshi, fiziologik bo‘g‘ozlik, patologik bo‘g‘ozlik, homila a’zolari, serpusht hayvonlar, morula, trofoblast, susimon massa, amnion, allantois, amnion suyuqligi, suv parda, axorial, epi telioxorial. otalanish - deb spermatozoid...

This file contains 14 pages in DOC format (106.0 KB). To download "bo‘g‘ozlik fiziologiyasi va patologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: bo‘g‘ozlik fiziologiyasi va pat… DOC 14 pages Free download Telegram