arabiston yarim orolida ijtimoiy-siyosiy axvol

DOCX 36 pages 64.1 KB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 64.1 KB

File type DOCX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

5-mavzu. islom dini reja: 1. islomgacha davrda arabiston yarim orolida ijtimoiy-siyosiy axvol. 2. qadimgi arabiston dinlari. 3. islom dini paydo bo’lishining omillari. makka, yasrib, qusay islohotlari, «dor an-nadva», «malo», «ilof», «ribo», quraysh, banu avs, banu xazraj, banu isroil, «buos» kuni. «al - vasaniya», ka’ba, «kitob al - asnom», vadd, astar, zot hamim, almaqah, zu samo, rahmon, yahudiylik, xristianlik, majusiylik. siyosiy omil, iqtisodiy omil, ijtimoiy omil, diniy omil, boshqa omillar, polis tizimi, arabiy ildizlar, arab yakkaxudoligi, arab uyg’onishi, diniy rahnamo, payg’ambarlik. 1. islomgacha davrda arabiston yarim orolida ijtimoiy-siyosiy axvol. arabiston yarim orolining makka, madina, toif, xaybar singari bir qancha eng muhim shaharlarini o’z ichiga olgan qismini qadimdan hijoz deb atashgan. iqtisodiy va jug’rofiy omillar bu shaharlarning vujudga kelishi va rivojlanishiga imkon berdi. milodning vi asriga kelib arabiston yarim orolining janubi va shimolida hukm surib kelgan davlatlar qulagach, mazkur karvon yo’lining qoq o’rtasida joylashgan makka shahri arabiston shaharlari ichida eng yirigi va …

2 / 36

bilasi yashagan. makka atrofida yashab turgan quraysh qabilasidan kilob b. murra degan kishining zuhra va zeyd degan ikki o’g’li bor ekan. kilob vafot qilganida zeyd kichik go’dak ekan. zeydning onasi fotima shom chegaralarida yashovchi uzra qabilasidan bir kishiga turmushga chiqib, zeydni o’zi bilan u erga olib ketibdi. o’z diyoridan uzoqda tarbiyalangani uchun zeydga qusay (“qosiy” – «uzoq» so’zidan kichraytish shakli) degan laqab berilgan ekan. ulg’aygach, qusay makkaga qaytib kelibdi. u shaharda hokimiyat huzoa qabilasi qo’lida ekanini ko’rib, uni quraysh qabilasiga o’tkazish tadbirini ko’ra boshlabdi. buning uchun u hatto xuzoaning boshlig’i hulaylning qizi hubayyaga uylanishga erishibdi. ammo hulayl vafoti oldidan ka’ba kalitini abu g’ubshonga topshirib, qusayning umidini puchga chiqaribdi. shunda bir kuni qusay abu g’ubshonni toif shahrida ichirib, mast qilibdi-da, bir kishi guvohligida bir mesh nabiz (vino)ga ka’ba kalitini alishib olibdi. bu kelishuv arab tilida aforizmga aylanib qolgan. hozirgi kunda ham gap arzon-garov savdo to’g’risida borsa, arablar: “abu g’ubshonning savdosidan ham …

3 / 36

di. 6 urug’ qusay bilan birga makka vodiysiga ko’chib o’tdi, qolganlari makka tashqarisida qoldilar. ba’zi urug’lar keyinchalik umuman boshqa rayonlarga ko’chib ketdilar va makka hayotida ishtirok qilmadilar, ayrim urug’lar qisman makkada joylashdilar. quraysh qabilasini jamoat jam qilganligi uchun qusay “mujammi” (to’plovchi) laqabini oldi. qabila boshlig’i sifatida qusay o’z qabiladoshlariga ka’ba atrofidagi erlarni bo’lib berdi. uning o’zi urug’i bilan ka’badan shimolroqda joylashdi; banu adi va maxzumlar – sharqroqdagi, taym, jumah, sahm va zuhra – janub va janubi-g’arbroqdagi erlarga o’rnashdilar. ka’badan 100 metrcha g’arbda qusay uchun maxsus qurilgan uy qabila oqsoqollari (al-malo) to’planadigan joyga aylandi va dor an-nadva (majlislar uyi) nomini oldi. ka’badan sharqroqdagi soy bo’ylab ketgan yo’l shaharning bosh ko’chasiga aylanib qoldi. bu yo’l ustida bozor paydo bo’lib, bora-bora u shaharning ikkinchi muhim markazi rolini o’tay boshladi. dastlab makkada bor-yo’g’i 2-3 quduq bo’lib, borgan sari ziyoratchilarning soni ortib boravergach, ularni suv bilan ta’minlash qiyinlasha bordi. shaharda yangi-yangi quduqlar qazishga to’g’ri keldi. …

4 / 36

angandi. dor an-nadva birinchi navbatda quraysh qabilasi oqsoqollarining (malo) maslahat kengashi rolini o’ynadi. qusay urug’idan bo’lgan har qanday yoshdagi kishi boshqa urug’lardan esa faqat yoshi 40 dan oshgan kishi unga kirishi mumkin edi. urush e’lon qilinganda dor an-nadva ustiga quraysh qabilasining bayrog’i tikilardi. shuningdek, mavsumiy karvonlar dor an-nadvadan yo’lga tushar, qaytilganda keltirilgan mollar uning hovlisiga qo’yilardi. dor an-nadvadan so’ng qusay ka’ba va uning nazorati bilan bog’liq xizmatni eng muhim vazifalardan biriga aylantirdi (sodin al-ka’ba yoki sadona); ka’baga haj qiluvchilarni suv bilan ta’minlash vazifasi “as-siqoya” degan nomni oldi. hojilarni oziq-ovqat bilan ta’minlash maqsadida makka aholisiga soliq joriy qilinib, uni amalga oshirish vazifasi “ar-rifoda” deb ataldi. bunga avvaldan mavjud bo’lgan “riyosa”, “qiyoda” va “al-livo” mansablarini qo’shmoq kerak. shunday qilib, qusay bir vaqtning o’zida ham diniy, ham dunyoviy hokimiyatni to’pladi, deyish mumkin. ammo bu mutlaq hokimiyat emas edi. taxminan 480 yili qusay vafot qilgach, shahar idorasi bilan bog’liq olti lavozim uning ikki o’g’li …

5 / 36

qozongach, muhammad (sav) ka’ba xizmati bilan bog’liq “sidona” va “siqoya”dan boshqa hamma lavozimlarni bekor qildi. tipologik jihatdan makka idora usulini qadimgi afinadagi respublika tuzumi bilan qiyoslash mumkin. qadimgi afinada ham dastlab asosiy rolni bir qancha e’tiborli urug’lar (fil va fratriyalar) boshliqlaridan tashkil topgan aristokratiya o’ynadi. ammo sudxo’rlarning qudratiga barham berilgach, etakchilik xalq majlisi (ekklesiya) qo’liga o’tdi. barcha amaldorlar, hatto ularning eng yiriklari – arxontlar va strateglar ham ekklesiya tomonidan tayinlanar va uning oldida hisobot berardilar. makkada ham v-vi asrlarda etakchilik oqsoqollar kengashi – dor an-nadvaga o’tdi. ammo farq shundaki, afina xalq majlisida ovoz berishda butun demos, ya’ni barcha erkin aholi qatnashgan bo’lsa, makka dor an-nadvasida faqat “malo” – zodagonlar, qabila va urug’ boshliqlari qatnashdilar. afinada ham, makkada ham jamiyat ba’zi vaqtlarda u yoki bu urug’ boshlig’iga yakka, chegaralanmagan hokimiyat taqdim qilganini ko’ramiz (afinada – solon, klisfen, makkada – qusay, hoshim va hokazo). albatta, makka shahar-davlatining idorasi nizolarsiz, sip-silliq kechgani yo’q. …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arabiston yarim orolida ijtimoiy-siyosiy axvol"

5-mavzu. islom dini reja: 1. islomgacha davrda arabiston yarim orolida ijtimoiy-siyosiy axvol. 2. qadimgi arabiston dinlari. 3. islom dini paydo bo’lishining omillari. makka, yasrib, qusay islohotlari, «dor an-nadva», «malo», «ilof», «ribo», quraysh, banu avs, banu xazraj, banu isroil, «buos» kuni. «al - vasaniya», ka’ba, «kitob al - asnom», vadd, astar, zot hamim, almaqah, zu samo, rahmon, yahudiylik, xristianlik, majusiylik. siyosiy omil, iqtisodiy omil, ijtimoiy omil, diniy omil, boshqa omillar, polis tizimi, arabiy ildizlar, arab yakkaxudoligi, arab uyg’onishi, diniy rahnamo, payg’ambarlik. 1. islomgacha davrda arabiston yarim orolida ijtimoiy-siyosiy axvol. arabiston yarim orolining makka, madina, toif, xaybar singari bir qancha eng muhim shaharlarini o’z ichiga olgan qismini qadimdan...

This file contains 36 pages in DOCX format (64.1 KB). To download "arabiston yarim orolida ijtimoiy-siyosiy axvol", click the Telegram button on the left.

Tags: arabiston yarim orolida ijtimoi… DOCX 36 pages Free download Telegram