mahsulot nomi: splanchnologiya

DOC 10 pages 79.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

3-ma’ruza mavzu: ichki organlar haqida umumiy ta’limot-splanchnologiya reja: 1. ovqat hazm qilish a’zolarining tuzilishi. 2. birlamchi ichak nayining boshlang’ich qismidan rivojlanuvchi a’zolar. 3. o’rta ichakdan rivojlanuvchi a’zolar. 4. orqa ichakdan rivojlanuvchi a’zolar. 5. nafas olish organlari sistemasi va uning tuzilishi. 6. siydik va tanosil organlari sistemasi va uning tuzilishi. tayanch iboralar: og’iz bushlig’i a’zolari, halqum qizilo’ngach, me’da, o’rta va orqa ichaklar, jigar, oshqozon osti bezi, xiqildoq, kekirdak, bronxolar, alveolalar, buyrak, qovoq erkak va ayollar tashqi va ichki jinsiy a’zolari. umumiy ma’lumotlar ichki a’zolar, ya’ni ko’krak, qorin va chanoq bo’shliqlariga joylashgan a’zolar haqidagi ilm splanchnologia deb ataladi; splanchna yoki viscera so’zi ichki a’zolar degan ma’noni bildiradi. ichki a’zolar bajaradigan ishiga qarab alohida sistemalarga ajratiladi. hazm qilish, nafas olish, siydik ajratish va tanosil a’zolari shular jumlasidandir. organizm to’qimalari va hujayralarida kechadigan hayot uzluksiz ravishda davom etadigan modda almashinuvchi natijasidir. evolyusion taraqqiyotning yuqori tabaqalaridagi hayvonlarda modda almashinuvchi birmuncha murakkablasha boradi, shu bilan birga …

2 / 10

ari o’n ikki barmoq ichakka ochiladi) ekskretlar ta’sirida ovqat tarkibidagi oqsillar, uglevodlar (karbonsuvlar) va yog’lar, vitaminlar va mineral tuzlar parchalanadi. bu moddalar ingichka ichakdagi qon tomirlarga (qisman limfa tomirlariga) so’riladi. ovqatdagi parchalanmay qolgan, ya’ni hazm bo’lmagan moddalar yo’g’on ichakka o’tadi (yo’g’on ichakda ham ovqat parchalanadi va so’riladi). yo’g’on ichakda parchalanmay qolgan oziq moddlar tarkibidagi suv qonga so’riladi, qolganlari esa chiqindi (axlat) sifatida to’g’ri ichakdan orqa teshik orqali tashqariga chiqib ketadi. havo (nafas) yo’li burun bo’shlig’idan halqumning og’iz bo’shlig’i qarshisidagi qismiga o’tadi, halqum bilan nafas yo’li orqali bemalol nafas olinadi. nafas yo’lining umumiy bo’shliqdan so’ngi qismlari hiqildoq, kekirdak va bronxlar deb ataladigan alohida tuzilmalardan iborat bo’lib, o’pka pufakchalari bilan tugaydi. demak, havo yuqorida sanab o’tilgan yo’llardan birin-ketin o’tadi. nafas a’zolari organizmda gaz almashinuvi jarayonini amalga oshiradi, ya’ni barcha hujayralarga qon orqali kislorod yetkazib berish va hujayralardan karbonat angidridni olib ketish vazifasini bajaradi. siydik va tanosil a’zolari garchi funksional jihatidan ikkita alohida …

3 / 10

sion taraqqiyotning quyi pog’onasidagi oddiy hayvonlarda alohida bitta naycha (ichak nayi) holatida mavjud bo’lsa, evolyusion taraqqiyotning yuqori bosqichida murakkab o’zigarishlarga uchraydi. masalan, chuvalchanglarda ichak nayi uch qismdan (old, o’rta va orqa qismlardan) iborat bo’lsa, umurtqali hayvonlarda boshning tanadan alohida ajralib chiqishi natijasida ichak naychasida alohida bo’laklar: old, o’rta, orqa ichaklar hosil bo’ladi. old ichakning boshlang’ich qismidan yana alohida ichak (bosh ichak) ham ajraladi. me’da-ichak sistemasiga kiruvchi a’zolar asosan ichki-epitelial qavatdan, o’rta - muskul va tashqi seroz qavatlardan iboratdir. ammo bu qavatlar va ularda joylashgan bez to’qimalari, limfa tugunlari, qon tomirlar hamda nerv tugunlari umumiy ichak nayining turli qismlarida turlicha tuzilishga ega. ichak nayining ichki qavatini qiluvchi epiteliyda organizm uchun zarur moddalar qonga so’riladi, undan tashqaridagi muskul qavati ritmik ravishdab qisqarib, oziq moddalarning ichak ichida so’rilishiga yordam beradi. biriktiruvchi to’qimadan tuzilgan tashqi qavat sirtdan o’rab (qoplab) turadi va a’zolarning ma’lum shaklda bo’lishiga, ularga qon tomirlar va nervlarning o’tishiga, shuningdek, hazm a’zolari …

4 / 10

l bilan boradi. shilliq qavat ustini qoplab turadigan epitelial qavat hazm a’zolarining hamma joyida bir xil tuzilishga ega emas. masalan, u og’iz bo’shlig’ida ko’p qatorli qoplagich bilan qoplangan, me’dada bez epiteliysi bilan qoplangan. biriktiruvchi to’qima tolalari epiteliy qavatining asosini tashkil qiladi va tarkibida qon tomirlar hamda nerv tugunlari bo’ladi. me’da va ichaklar devorining ikkinchi qavatini shilliq osti pardasi (tela submucosa, juda yupqa parda) tashkil qiladi. biriktiruvchi to’qimadan tuzilgan bu nozik pardada qon tomirlar, nervlar, bez moddalari, limfa moddalari bo’ladi. shilliq qavat hazm a’zolarining og’iz bo’shlig’i va halqumdan boshqa qismida joylashishi, shakli va balandligi turlicha bo’lgan burmalar hosil qiladi. bu burmalarni hosil qilishda tela submucosa ma’lum darajada rol o’ynaydi. u bir tomondan shilliq qavat bilan, ikkinchi tomondan muskul qavat bilan tutashgan. binobarin, muskullar qisqargan holatda turgani va shilliq qavatning hajmi muskul qavatga nisbatan katta bo’lgani tufayli u baland-past hosil qiladi. muskul qavat muskul qavat (tunica muscularis) hazm a’zolari devorlaridagi (shilliq va …

5 / 10

an qoplanmagan qismlari, masalan, og’iz bo’shlig’i, halqum, qizilo’ngachning bo’yin va ko’krak qismi hamda to’g’ri ichakning pastki qism tolali qo’shuvchi to’qimadan tashkil topgan yupqa parda bilan qoplangan bo’lib, tunica adventitia deb ataladi. endi me’da-ichak sistemasi shilliq qavatining devorida joylashgan ko’p sonli bezlar va limfoid tuzilmalar haqida so’z yuritamiz. umuman bezlar (glandulae) epiteliy hujayralaridan tuzilgan bo’lib, organizmning deyarli hamma qismida bo’ladi. bezlarning faqat tuzilishi emas, balki katta-kichikligi hamda ishlab chiqaradigan sekretlari ham tarkibiga ko’ra har xil bo’ladi. organizmdagi bercha bezlar ajratadigan sekretiga va ularni qaytartibda ishlab chiqarishiga qarab uch turkumga bo’linadi: 1. tashqi sekret bezlari - og’iz bo’shlig’idagi, me’da-ichak devoridagi bezlar, ter hamda yog’ bezlari - o’z mahsulotlarini (ekskret) maxsus naychalar orqali tananing ma’lum bir sohasiga chiqaradi yoki quyadi. 2. ichki sekret (inkretor) bezlari - o’z gormonlarini (inkret) to’ppa-to’g’ri qon tomirlarga, demak qonga quyadi (buyrak usti bezi, qalqonsimon bez, miya ortig’i va hokazo). 3. aralash bezlar (me’da osti bezi va jinsiy bezlar) …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mahsulot nomi: splanchnologiya"

3-ma’ruza mavzu: ichki organlar haqida umumiy ta’limot-splanchnologiya reja: 1. ovqat hazm qilish a’zolarining tuzilishi. 2. birlamchi ichak nayining boshlang’ich qismidan rivojlanuvchi a’zolar. 3. o’rta ichakdan rivojlanuvchi a’zolar. 4. orqa ichakdan rivojlanuvchi a’zolar. 5. nafas olish organlari sistemasi va uning tuzilishi. 6. siydik va tanosil organlari sistemasi va uning tuzilishi. tayanch iboralar: og’iz bushlig’i a’zolari, halqum qizilo’ngach, me’da, o’rta va orqa ichaklar, jigar, oshqozon osti bezi, xiqildoq, kekirdak, bronxolar, alveolalar, buyrak, qovoq erkak va ayollar tashqi va ichki jinsiy a’zolari. umumiy ma’lumotlar ichki a’zolar, ya’ni ko’krak, qorin va chanoq bo’shliqlariga joylashgan a’zolar haqidagi ilm splanchnologia deb ataladi; splanchna yoki viscera so’zi ichki a’z...

This file contains 10 pages in DOC format (79.5 KB). To download "mahsulot nomi: splanchnologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: mahsulot nomi: splanchnologiya DOC 10 pages Free download Telegram