ерқобиғи (литосфера)

PPTX 19 pages 634.9 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 19
мавзу: грунтларнинг турлари ва инженер геологик хусусиятлари ер қобиғи (литосфера) режа: 1. ер пустининг кимёвий таркиби 2. ернинг пайдо булиши хакидаги гипотезалар ернинг шакли, улчамлари ва тузилиши ернинг шакли ва улчамлари тугрисида хозирги даврдаги илмий тасаввурлар бирданига пайдо булган эмас. ер, шар шаклига эга деган хулосани биринчи булиб кадимги юнон олими пифагор (эрамизгача булган 580-500-йиллар) айтиб утган. аристотел эса эрамиздан олдинги iv асрда бу хулосани илмий асосда исбот килиб берди. кадимги юнон олими эратосфен киренский эса (эрамизгача ii- аср) биринчи булиб бир мунча аникликда ер шарининг радиусини аниклади. xvii-xviii аср (1643-1727) оралигида англиялик олим исаак ньютон ернинг аник шар шаклида эмас эканлигини исбот килди. ньютоннинг хисоблари буйича ернинг уз уки атрофида айланиши окибатида, унинг экваторида ривожланадиган марказдан кочирма кучнинг огирлик кучидан катталиги хисобига, ер кутбда сикилган эллипсоид шаклини эгаллайди. и.б.листинг (1873 йил) ернинг шаклини геоид деб аташни таклиф килди. геоиднинг юзаси дунё океанининг мутлок тинч холатдаги юзаси билан мос тушади. …
2 / 19
егараланган. унинг калинлиги пасттекисликларда (рус пасттекислиги) 35-40 километрни кадимги тог тизимлари худудларида) 50-65 километрни, ёш тог тизмаларида (гарбий альп,помир,тянь-шань) эса 80 километрни ташкил килади. тоглик тизмаларда ер пусти илдиз хосил килгандай булиб ер пустлогига чукур ботганга (чукиб турганга) ухшаб куринади. атлантика океанининг остида ер пустининг калинлиги 10-15 километр. тинч океанининг марказий кисмида 4-6 километр (1-жадвал). ер пусти, ер юзасидан чукинди тог жинслари (гиллар, кумлар, кумтошлар, шагаллар, гипслар, охактошлар) дан ташкил топган ва калинлиги 15 километргача булиши мумкин. 2-расм. литосферанинг кўндаланг кесими. 1-сув, 2-чўкинди катлам, 3-гранит катлам, 4–базальт катлам, 5–мантия. пастда (суюк) суюлган силикат махсулот - магманинг совушидан хосил булган магматик тог жинслари жойлашади. ер пустининг юкори кисмида магматик жинслардан уларнинг енгил (нордон) турлари "гранит" катламини хосил килувчи жинслар жойлашади. гранит катлами тагида хусусияти жихатидан базальтга якин булган тог жинслари ётади. литосферанинг турли худудлардаги калинликлари худудларнинг номи калинликлари, км худудларнинг номи калинликлари, км тибет тянь-шань кавказ европа (текислик) шимолий америка (текислик) …
3 / 19
алигида узгариб туради. ядро 5100 километргача суюк холатда булган ташки кобикга ва каттик ички металсимон кобикга булинади. ернинг иссиклик режими ер маълум микдордаги иссикликни ишлаб чикаради. ички иссиклик энергиясининг асосий манбаи булиб радиоактив элементларнинг парчаланиши хисобланади. радиоактив элементлар уз-узидан парчаланиб, узидан маълум микдордаги иссиклик энергиясини ажратиб чикаради ва ер пусти жинсларида ва мантиясида энергия тупланиб боради. ер юзидан чукурлашиб борилган сари хароратнинг (кунлик, йиллик, куп йиллик) узгариши камайиб боради ва ер юзидан маълум бир чукурликда узгармай куяди. харорат доимий булган ва куёш иссиклигининг таъсири булмай колган бу чукурлик минтакасини йиллик харорат доимий булган минтака дейилади. бу минтакадаги харорат ер юзасидаги уртача йиллик хароратга тенг булади. харорат доимий булган минтаканинг чукурлиги экваторда 1-2 метр, муътадил иклимли кенгликларда 20-30 метр, кутбда 100 метр ва ундан ортик чукурликларда жойлашади. геотермик градиент деб, харорати доимий минтакадан чукурликнинг 100 метр ортишига тугри келадиган хароратнинг узгариш микдорига айтилади. геотермик боскич эса доимий харорат минтакасидан пастдаги хароратнинг …
4 / 19
ларнинг зичлиги босим ортиши билан ортиб боради. ер пустининг уртача зичлиги 2,7 г/см3, ернинг уртача зичлиги 5,52 г/см3 га тенг. олимларнинг хисоблашларига кура мантия ва ядро чегарасида 2900 километр чукурликда ер жисмларининг зичлиги 5,7 г/см3 га тенг. шу чегарадан бевосита пастда зичлик кескин ортиб боради ва 9,3-9,7 г/см3 га етади. ернинг марказида жисмларнинг зичлиги 12,2 - 12,5 г/см3 га етади. ернинг ички босими чукурлик ортиши билан ортиб боради ва ер пусти билан мантия чегарасида 13 минг атмосфера, мантия ва ядро чегарасида 1,4 миллион атмосфера ва ернинг марказида 3 миллион атмосферадан ортади. ер пустининг кимёвий таркиби ернинг кимёвий таркибини xix асрнинг 80-йилларида америкалик олим кларк биринчи булиб уша даврда маълум булган 6000 дона тог жинсларини урганиб ер пустининг кимёвий таркибини курсатувчи жадвал тузди. айрим холларда ернинг ичкари кисмидан si, ca, na, k, al ва радиоактив элементлар унинг пусти томон кутарилади. ер пустидан унинг ичкарисига эса fe, mg, s ва бошка кимёвий …
5 / 19
аридан ташкил топган. заррачаларнинг узаро тортилиши натижасида улар харакатлана бошлаганлар. лекин улар зарраларнинг катталиги ва зичлигига боглик равишда турли тезликда харакатланганлар. зарраларнинг тукнашуви бутун тизимни айланишига ва унинг марказида зарраларнинг тупланишига олиб келган. зарралар бу марказий кисм атрофида айлана орбитаси буйлаб бир томонга айлана бошлаган. харакатланаётган зарраларнинг кушилишидан планеталар хосил булган. француз математиги пьер симон лапласнинг фикрича (1796й.) коинот киздирилган газсимон жисмлардан ташкил топган ва у уз уки атрофида каттик жисмлар каби секин бир текис айланадиган бирламчи газ туманлигидан иборат булган. газ туманлиги аста секин совиб сикилиб бориши билан айланиш тезлиги ва марказдан кочирма куч айникса туманликнинг экватор кисмида ортиб борган. натижада жисмлар туманлик экватори юзасига йигилиб борган ва ясси диск шаклини эгаллаган. академик о.ю.шмидт гипотезасига кура, куёш олам бушлигидаги харакати жараёнида газ, чанг булутликларидан иборат булган юлдузлар оралигидаги жисмларни узига тортиб олган. бу булутликлар водород газсимон, асосий кисми музлардан иборат булган каттик зарралардан ташкил топган. в.г.фесенков, куёш ва планеталар …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ерқобиғи (литосфера)"

мавзу: грунтларнинг турлари ва инженер геологик хусусиятлари ер қобиғи (литосфера) режа: 1. ер пустининг кимёвий таркиби 2. ернинг пайдо булиши хакидаги гипотезалар ернинг шакли, улчамлари ва тузилиши ернинг шакли ва улчамлари тугрисида хозирги даврдаги илмий тасаввурлар бирданига пайдо булган эмас. ер, шар шаклига эга деган хулосани биринчи булиб кадимги юнон олими пифагор (эрамизгача булган 580-500-йиллар) айтиб утган. аристотел эса эрамиздан олдинги iv асрда бу хулосани илмий асосда исбот килиб берди. кадимги юнон олими эратосфен киренский эса (эрамизгача ii- аср) биринчи булиб бир мунча аникликда ер шарининг радиусини аниклади. xvii-xviii аср (1643-1727) оралигида англиялик олим исаак ньютон ернинг аник шар шаклида эмас эканлигини исбот килди. ньютоннинг хисоблари буйича ернинг уз уки ...

This file contains 19 pages in PPTX format (634.9 KB). To download "ерқобиғи (литосфера)", click the Telegram button on the left.

Tags: ерқобиғи (литосфера) PPTX 19 pages Free download Telegram