eksponensial braun modeli

DOCX 8 pages 245.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 245.5 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

3.4.1 -mavzu (ma’ruza) vaqt qatorlarida oddiy eksponensial braun modeli vaqt qatorida kelajakni bashorat qilish uchun o‘rganiladigan yani bir model bu eksponensial modeldir. dastlab oddiy eksponensial modelini ko‘rib chiqaylik. faraz qilaylik vaqt qatori (1) ko‘rinishdagi modelga bo‘y sunsin. bu erda avtokorrelyatsiyalanmaydigan matematik kutilmaso nol va chekli dispersiyaga ega jarayon, esa yoki deterministik, yoki tasodifiy, yoki ularning xar ikkalasining aralashmasidan iborat miqdor. odatda va miqdorlar vaqt qatorining keyingi holatlarini xarakterlovchi kattaliklar bo‘lib, vaqt qatorining sinxron tebranishini xarakterlasa, miqdor vaqt qatorining keyingi birqancha hadlarining darajalarini belgilab, unda asosan bashorat uchun zarur bo‘lgan trend haqidagi m’lumotlar mavjud bo‘ladi. shunday qilib trend deterministik, yoki tasodifiy, yoki ularning aralashmasidan iborat bo‘lishi mumkin ekan. deterministik trendga misol qilib oldingi mavzularga asosan, ularni chiziqli, polinimial, eksponensial va boshqa ko‘rinishlarini keltirish mumkin. . stoxastik, yani tasodifiy trendga quyidagi ko‘rinishni misol qilib keltirishimiz mumkin, bu erda boshlang‘ich holat, esa t.m. aralash trendga esa misol qilib keltirishimiz mumkin. oldingi mavzularimizdan birida …

2 / 8

yozish mumkin. yani vaqtdagi eksponensial o‘rtacha vaqtdagi eksponensial o‘rtachaga hozirgi qimati bilan oldingi silliq qiymat farqini qismi qo‘shilganiga teng. (2) formulani rekkurent qo‘llab quyidagini hosil qilamiz. (4) bu yerda – vaqt qatori hadlarining soni; – (2) formulani qo‘llash uchun boshlang‘ich holatni xarakterlovchi kattalik. (4) formulada ekanligini hisobga olsak, u holda bo‘lib, quyidagini yozishimiz mumkin bo‘ladi. (5) shunday qiliv vaqt qatori elementlarining vaznli yig‘indisi ekan. bu erdagi vaznlar ko‘rsatkichli ravishda kamayib borayotganligi uchun unu ko‘rsatkichli, yoki eksponensial silliqlash deyiladi. quyidagi eng soda holatni ko‘rib o‘taylik bu yerda , – avtokorrelyatsiyalanmaydigan tasodifyi qoldiq, yoki o‘rta qiymati 0 va disoersiyasi bo‘lgan oq sovqin bo‘lsin. bu modelga (5) formulani qo‘llab olamiz va undan (6) matematik kutilma va dispetsiyani topamiz. oxirgi munosabatdan ekanligini hisobga olsak kelib chiqadi. shundek qilib vaqtdagi eksponensial o‘rtacha ning matematik kutilmasi ning matematik kutilmasi bilan bir xil, ammo dispersiyasi dispersiyasidan kichik. agar bo‘lsa dispersiya nolga intilib boradi. shuning uchun eksponensial o‘rtachani …

3 / 8

uddatlarga bashorat qilishda bu model tez-tez ishlatilib turiladi, bunda miqdorning ko‘rinishini tezroq ifodalashga harakat qilish bilan bir vaqtda, vaqtda qatorda tasodifiy tebranishlarni kamaytiriladi. shundek qilib model ekonomik jarayonni yaxshi akslantirish uchun birinchidan, vaqt qatorining yangi elementlarini ko‘proq kiritishni talab qilinadi, yani ni birga yaqin qilib olish kerak bo‘ladi, ikkinchi tomondan esa, vaqt qatoridagi keskin tebranishlarni yo‘qotish uchin ni nolga yaqin qilib olish kerak bo‘ladi. bu ikki talab bir-biriga zid, shuning uchun bu talablarning kompromiss variantini qidirish modelni optimizatsiya masalasi deyiladi. eksponensial silliqlashning boshlang‘ich sharti. eksponensial silliqlashning vaqtdagi o'rtacha har doyim oldingi silliqlangan qiymatga juda katta bog‘liq bo‘ladi. odatda dastlabki qiymat sifatiga birnechta yoki barcha mavjud qiymatlarning o‘rta arifmetigi olinadi. qadamdan so‘ng qiymatning vazni teng bo‘ladi. agar qiymatning to‘g‘riligiga ishonch katta bo‘lsa, qiymatning ni kichikroq olish mumkin. aks holda ni kattaroq olinadi. ammo ni katta olish dispersiyani katta bo‘lishiga, bu esa o‘z navbatida qiymatlarini tebranishini kattarib ketishiga olib keladi. masalan, ga …

4 / 8

kni hisobga olingan va olinmagan multiplikativ va additiv modellari uchun bashoratni beruxchi jadvalini keltiramiz. chiziqli trendli braun modeli model rekkurent formula xatolikka qarab korrektirovka qilingan formula mavsuymiylik yo‘q holat uchun 1-variant mavsuymiylik yo‘q holat uchun 2-variant additive mavsumiylik bor holat multiplikativ mavsumiylik bor holat silliqlash parametrini tanlash. silliqlash parametri ni tanlashga alohida e’tibor berish kerak. chunki qilib tanlasak ga teng bo‘lib qoladi va adaptatsiya yo‘qoladi, agar qilib tanlasak ga teng bo‘lib sodda model paydo bo‘ladi, yani bashorat har doim oxirgi momentdagi qiymatga teng bo‘ladi. yuqorida aytib o‘tganomizdek parametri ning qiymati silliqlash modelining reaksiyasi tezligini xarakterlaydi. braun o‘zining ilmiy ishlarida ning optimal qiymati 0,1 dan 0,3 gacha oraliqda bo‘ladi deb takidlashiga qaramasdan, boshqa mutahassislar qiymatda ham model juda yaxshi ishlaganligiga doyir misollar keltirishadi. shunday ekan ning optimal qiymati 0 bilan 1 orasidagi ixtiyoriy songa teng bo‘lishi mumkin. ba’zi mutaxassislar agar vaqt qatorida keskin o‘zgaruvchi trend va aniq mavsumiy tashkil qiluvchilar mavjud …

5 / 8

iqlash modelning reaksiyasini ko‘rib o‘tamiz. impulsga reaksiya. faraz qilaylik vaqt qatori quyidagi ko‘rinishda impulsga ega bo‘lsin yoki va , agar bo‘lsa, u holda eksponensial silliqlash modelining ko‘rinisi jlamiz. faraz qilaylik vaqt qatori quyidagi zinapoyasimon ko‘rinishda impulsga ega bo‘lsin bu yerda , xususan bo‘lsin, u holda eksponensial silliqlash modelining ko ‘ ko‘rinisi olamiz. xuddi shunga o‘xshash variatson qator turli variantlari uchun quyidagi jadvalni olamiz. kirayotgan oqim eksponensial o‘rtacha xatolik impuls 0 sakrashli 0 chiziqli garabolik sinusoidal to‘lqin reaksiyalari. braun agar vaqt qatori oqimga ega bo‘lsa esponensial o‘rtacha silliqlashni ko‘rinishda bo‘lishini hisoblab topdi. bu yerdagi faza burchak tenglamani ildizidan topiladi. demak sinusoidal oqim chiqishda yana sinusoidal oqim ko‘rinishda bo‘ladi, lekin amplitudasi kichikroq va fazaga kechikadi. umuman olganda barcha variantlarni umumlashtirib shuni xulosa qilish mumkinki, braun modelida dispersiya kichirib tebranish kamaymoqda, lekin kechikish yuz bermoqda. kechikishni yo‘qotish uchun ni 1 ga intiltirish kerak, ammo bunda model ko‘rinishga yaqinlashib boradi. bu va shunga o‘xshash …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "eksponensial braun modeli"

3.4.1 -mavzu (ma’ruza) vaqt qatorlarida oddiy eksponensial braun modeli vaqt qatorida kelajakni bashorat qilish uchun o‘rganiladigan yani bir model bu eksponensial modeldir. dastlab oddiy eksponensial modelini ko‘rib chiqaylik. faraz qilaylik vaqt qatori (1) ko‘rinishdagi modelga bo‘y sunsin. bu erda avtokorrelyatsiyalanmaydigan matematik kutilmaso nol va chekli dispersiyaga ega jarayon, esa yoki deterministik, yoki tasodifiy, yoki ularning xar ikkalasining aralashmasidan iborat miqdor. odatda va miqdorlar vaqt qatorining keyingi holatlarini xarakterlovchi kattaliklar bo‘lib, vaqt qatorining sinxron tebranishini xarakterlasa, miqdor vaqt qatorining keyingi birqancha hadlarining darajalarini belgilab, unda asosan bashorat uchun zarur bo‘lgan trend haqidagi m’lumotlar mavjud bo‘ladi. shunday...

This file contains 8 pages in DOCX format (245.5 KB). To download "eksponensial braun modeli", click the Telegram button on the left.

Tags: eksponensial braun modeli DOCX 8 pages Free download Telegram