iqtisodiy-matematik modellashtirishning ahamiyati va afzalligi

DOCX 6 pages 119.2 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 119.2 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

2-mavzu. iqtisodiy-matematik modellashtirishning ahamiyati va afzalligi reja 1. iqtisodiy-matematik modellashtirish 2. iqtisodiy model http://lib.jizpi.uz/pluginfile.php/9577/mod_resource/content/0/iqtisodij-matematik_usullar_va_modellar-2.pdf 3. modellashtirishning universal usul ushbu mavzu materiallarini muvaffaqiyatli o‘zlashtirgandan so‘ng talabalar quyidagi bilim, ko‘nikma va mahoratga ega bo‘ladilar: -bozor iqtisodiyoti sharoitida modellashtirishning mohiyati va ahamiyatini tushunish; -iqtisodiy-matematik modellar turlari, tasnifi, modellashtirishning bosqichlarini anglash va amaliyotda modellarni qarorlar qabul qilishda qo‘llash tajribasiga ega bo‘lish. bozor iqtisodiyoti sharoitida modellashtirishning ahamiyati. bozor iqtisodiyoti sharoitida iqtisodiy jarayonlarni modellashtirish o‘ziga xos xususiyatlarga ega. chunki, birinchidan, bozor tavakkalchilik va noaniqlik elementlariga ega; ikkinchidan, resurslarning chegaralanganligi; uchinchidan, ishlab chiqaruvchilar va iste’molchilar o‘rtasida raqobatning mavjudligi; to‘rtinchidan, iqtisodiy ko‘rsatkichlarni istiqboldagi holatini oldindan ko‘ra bilish va boshqalar. iqtisodiy jarayonlar turli xil va bir-biridan aniq bir belgilari bilan farqlanadi. kuzatilayotgan ob’ektlarni chuqur va har tomonlama o‘rganish maqsadida tabiatda va jamiyatda ro‘y beradigan jarayonlarning modellari yaratiladi. buning uchun ob’ektlar hamda ularni xossalari kuzatiladi va ular to‘g‘risida dastlabki tushunchalar hosil bo‘ladi. bu tushunchalar oddiy so‘zlashuv tilida, turli rasmlar, sxemalar, …

2 / 6

deyiladi. iqtisodiy model - iqtisodiy ob’ektlarning soddalashtirilgan nusxasidir. bunda modelning hayotiyligi, uning modellashtiriladigan ob’ektga aynan mos kelishi muhim ahamiyatga egadir. lekin yagona modelda o‘rganilayotgan ob’ektning hamma tomonini aks ettirish mumkin emas. shunda jarayonning eng xarakterli va eng muhim belgilari aks ettiriladi. demak, modelning haqiqiyligi to‘r rejadagi ma’lumotlar hajmiga, aniqlik darajasiga, tadqiqotchining malakasiga va modellashtirish jarayoniga, aniqlanadigan masalaning xarakteriga bog‘liq ekan. shuni ham unutmaslik kerakki, juda soddalashtirilgan model qo‘yilgan talablarga to‘la javob bermaydi va aksincha, murakkab model esa uni yechish jarayoniga qiyinchiliklar tug‘diradi. modelning hayotiyligi uning modellashtiriladigan ob’ektga qanchalik mos kelishiga bog‘liq. bitta modelda ob’ektni hamma tomonini aks ettirish qiyin bo‘lganligidan unda ob’ektning eng xarakterli va muhim belgilarigina aks ettiriladi. shuni ham ta'kidlab o‘tish kerakki, ortiqcha soddalashtirilgan model qo‘yilgan talablarga yaxshi javob bera olmaydi. o‘ta murakkab model esa masalani yechish jarayonida qiyinchiliklar tug‘diradi. ifodalangan model yordamida kuzatilayotgan ob’ektni bilish modellashtirish deyiladi. modellashtirish jarayonini sxemasi quyidagicha: rasm bor bu sxemani asosiy bloki …

3 / 6

ajasi, oladigan daromadi, ish sharoitlari, demografik strukturasi va parametrlar qo‘llanadi. agar kuzatuvchini ekologiya muammolari qiziqtirsa, unda tabiatni zararlanishi, sarflangan suv miqdori, ishlab chiqarish dasturi va hokazo parametrlar sifatida qo‘llanib ekologik-matematik modellar tuziladi. modellashtirishning universal usul sifatida boshqa usullarga qaraganda afzalliklari mavjud. ushbu afzalliklar esa quyidagilardan iborat: i. avvalo, modellashtirish katta va murakkab tizimni oddiy model yordamida ifodalashga imkoniyat beradi. masalan, milliy iqtisod bu o‘ta murakkab tizimdir. uni oddiy qora yashik sxemasi orqali ifodalash mumkin. albatta, bu yerda ko‘p muammolar tug‘iladi. masalan, modelni qanchalik darajada soddalashtirish mumkin. o‘ta soddalashgan model qo‘yilgan talablarga javob bermasligi mumkin va uning yordamida qilingan hisob-kitoblar noto‘g‘ri chiqishi mumkin. o‘ta murakkab model, masalani yechish jarayonida ko‘p qiyinchiliklar tug‘diradi. shuning uchun modelga faqat ob’ektni eng asosiy xarakterli, muhim omillarini kiritish zarur. ii. model tuzilishi bilan kuzatuvchiga tajribalar qilish uchun keng maydon tug‘iladi. modelning parametrlarini bir necha marta o‘zgartirib, ob’ektni faoliyatini eng optimal holatini aniqlab, undan keyin hayotda qo‘llash …

4 / 6

tirish vositasi bo‘la oladi. iqtisodiy jarayonlar va ko‘rsatkichlarni modellashtirishda turli xil usullardan foydalaniladi. ushbu usullar yordamida tuziladigan barcha modellarni 2 turga bo‘lish mumkin: moddiy modellar va ideal modellar. moddiy modellar real ob’ektlarni tabiiy va sun'iy materiallar yordamida aks ettiradi: mel bilan doskada, karton bilan maket tuzish, qalam bilan formula yozish, metalldan aviamodel yasash. ideal modellar odamni fikrlash jarayoni bilan chambarchas bog‘langandir. bunday modellar bilan operatsiyalar miyada amalga oshiriladi. misol qilib, hayvonlarning harakatini keltirish mumkin. moddiy modellar o‘z o‘rnida fizik va belgili modellardan iborat. fizik modellar real ob’ektni fizik tabiatini aks ettiradilar va asosan fizik xossalarini ifodalaydilar. ular ko‘proq texnika fanlarida qo‘llaniladi. iqtisodiyotda fizik modellar asosan iqtisodiy tajriba sifatida qo‘llaniladi. masalan, bitta korxonada o‘tkazilgan tajriba natijalari butun tarmoqka ko‘chiriladi. lekin, fizik modellashtirishni imkoniyatlari chegaralangan, chunki tizimni bitta elementiga mos kelgan natija butun tizimga mos kelavermaydi. belgili modellar har xil tillarda ifodalanishi mumkin: so‘zlashuv tilida, algoritmik, grafik, matematik tilda. iqtisodiyotda eng keng …

5 / 6

bi kamida 2 guruh elementlarini o‘z ichiga oladi: 1) aniqlash kerak bo‘lgan ob’ekt xarakteristikasi (noma'lum kattaliklar) - y = (yi) vektor komponentlari; 2) modellashtirilayotgan ob’ektga nisbatan hisoblanadigan tashqi o‘zgaradigan shartlar xarakteristikasi - x = (xi) vektor komponentlari. “model-masala” ob’ekt ichki parametrlari yig‘indisi a ni ham o‘z ichiga oladi. x va a bilan belgilanuvchi shart va parametrlar ekzogen (ya'ni, modeldan tashqarida aniqlanuvchi) y vektorni tashkil etuvchi kattaliklar esa endogen (ya'ni, model yordamida aniqlanuvchi) deb qaraladi. iqtisodiy-matematik modellar o‘z o‘rnida funktsional va strukturali bo‘lishi mumkin. funktsional modellar kirish va chiqish parametrlarini bog‘lanish funktsiyalarini aks ettiradilar. strukturali modellar murakkabroq bo‘lib, tizimni ichki strukturasini ifodalab, ichki aloqalarni aks ettiradi. modellar statik va dinamik, chiziqli va chiziqsiz, determinatsion va stoxastik bo‘lishi mumkin statik modellarda iqtisodiy jarayonlar va ko‘rsatkichlarning ma'lum bir vaqtdagi holati o‘rganiladi. dinamik modellarda esa iqtisodiy ko‘rsatkichlarning vaqt davomida qanday o‘zgarishi kuzatiladi va ularga qaysi omillar ta'sir etishi o‘rganiladi. chiziqli modellarda maqsad mezoni chiziqli …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy-matematik modellashtirishning ahamiyati va afzalligi"

2-mavzu. iqtisodiy-matematik modellashtirishning ahamiyati va afzalligi reja 1. iqtisodiy-matematik modellashtirish 2. iqtisodiy model http://lib.jizpi.uz/pluginfile.php/9577/mod_resource/content/0/iqtisodij-matematik_usullar_va_modellar-2.pdf 3. modellashtirishning universal usul ushbu mavzu materiallarini muvaffaqiyatli o‘zlashtirgandan so‘ng talabalar quyidagi bilim, ko‘nikma va mahoratga ega bo‘ladilar: -bozor iqtisodiyoti sharoitida modellashtirishning mohiyati va ahamiyatini tushunish; -iqtisodiy-matematik modellar turlari, tasnifi, modellashtirishning bosqichlarini anglash va amaliyotda modellarni qarorlar qabul qilishda qo‘llash tajribasiga ega bo‘lish. bozor iqtisodiyoti sharoitida modellashtirishning ahamiyati. bozor iqtisodiyoti sharoitida iqtisodiy jarayonlarni modellashtirish ...

This file contains 6 pages in DOCX format (119.2 KB). To download "iqtisodiy-matematik modellashtirishning ahamiyati va afzalligi", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy-matematik modellashti… DOCX 6 pages Free download Telegram