yozuvning paydo bo‘lishi va tarixiy ildizlari

PPTX 24 pages 6.8 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.8 MB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

презентация powerpoint 2-mavzu. islom va yozuv (arab yozuvi va musulmon kitobatchiligi an’analari, yil hisoblari, abjad). reja: yozuvning paydo bo‘lishi va tarixiy ildizlari. dastlab kitoblarning paydo bo‘lishi. islom va arab yozuvining turkiy xalqlar madaniyatidagi o‘rni. hijriy va qamariy yil hisoblari. abjad, ta’rix, muammo. miloddan avvalgi vi–iv asrlardayoq turonzaminning turli o‘lka mahalliy tillari tovush sistemasiga mustaqil holda moslashgan. xorazmiy, sug‘diy, pahlaviy, boxtariy kabi yozuvlar shakllanganligi yozma madaniyatimiz ildizlari naqadar uzoq davrlarga borib taqalishidan dalolat beradi. mana shu yozuvlar ichida sug‘d yozuvi yodgorliklari keng miqyosda va uzoq vaqt iste’molda bo‘lganligi bilan alohida ajralib turadi. qog‘ozga bitilgan va bizgacha yetib kelgan sug‘dcha matnlarning eng qadimiysi iv asr boshlariga mansub bo‘lib, fanda “eski maktublar” deb nom olgandir. bu maktublar 1906 yili ingliz olimi a.steyn boshchiligidagi ekspeditsiya tomonidan sharqiy turkistonda topilgan. sug‘d yozma yodgorliklarining yana biri talas vodiysidagi qoyatoshlar sirtiga bitilgan tashrifnomalardir. bu yozuv oromiy yozuvi asosida paydo bo‘lganligi bois oromiy yozuviga o‘xshaydi. ii asrning oxiri–iii …

2 / 24

evosita turkiy matnshunoslarning birinchisi ham hisoblanadi. u matnni tiklash, ya’ni rekonstruksiya qilish bilan birga, kerakli joylarini qayta tahrir ham etgan. albatta, matnshunoslik tarixi o‘rganilishida bunday amaliy jarayonlarni tahlil qilish masalasi, so‘zsiz, bitiklar matni bilan aynan ish olib borishni taqozo etadi. shuning uchun mavjud ma’lumotlar asosida shunday xulosaga kelamiz: matniy tadqiqlarning bu davrdagi asosiy xususiyati – matn mazmuni va shakliga bo‘lgan munosabatning paydo bo‘lishidir. yo‘llug‘ tigin matnning mazmun va tuzilish jihatidan yaxlitligi hamda ularning o‘zaro munosabatga kirishuvini ta’minlashga harakat qilgan. u matnni tahrir etishda yagona mavzu, g‘oya ifodasi yo‘lida izchil qatorni tuzib chiqqan. yo‘llug‘ tigin kul tigin bitigidan olgan parchani bilga xoqon bitigi matniga kiritishda mantiqiy va gnoseologik bog‘lanishni e’tiborga olgan. turk xoqonligi davrida yozilgan mazkur yodgorliklar xususida tadqiqotlar olib borgan olimlar – q.sodiqov va q.omonov shunday yozishadi: “ko‘k turk bitiglari o‘tganlar xotirasiga tiklangan yodgorliklar bo‘lishiga qaramay, ularda matn tuzishning aniq prinsiplari ishlab chiqilgan edi. qiziq bir hodisa: adib va tarixchi …

3 / 24

xoqonlar nutqini toshga bituvchi – “kotib” ma’nosini ham ifodalaydi. o‘rxun–enasoy yozuvi bilan birga uyg‘ur alifbosidan ham foydalanilgan va bu yozuv turkiy xalqlar orasida xvi asrgacha ancha keng ishlatilgan. qadimdan kotiblar yuksak mas’uliyatli vazifani bajaruvchi kishilar hisoblangan. hatto qadimgi manbalarda ham ular ulug‘langan. “uyg‘ur yozuvli manbalarda kotiblar bitigçi, ïlïmγa (alïmγa), baxşï, ka:tib deb atalgan”. o‘zbek (turkiy) matnshunosligi shakllanishining tarixiy ildizlarini yoritishda turkiytilli xalqlar orasida e’tiborga molik bo‘lgan yozma yodgorliklardan biri “oltin yorug‘” muhim o‘rin tutadi. “oltin yorug‘”ning asl matni taxminan milodiy i asrda yaratilgan bo‘lib, asar x–xviii asrlar davomida o‘n marta ko‘chirilgan va sharqdagi ko‘p tillarga tarjima qilingan. n.rahmonov x asrda beshbaliq (sharqiy turkiston) shahrida yashagan sengi seli tug‘ung “oltin yorug‘”ni xitoy tilidan uyg‘ur tiliga tarjima etish davomida yig‘ma matnini ham tuzib chiqqanligini ta’kidlaydi. u xitoy tilidagi matnga kirmay qolgan o‘rinlarni boshqa tillardan tarjima qilib asarga kiritganligining o‘zi turkiy matnshunoslikda matn tuzish prinsiplari qadimdan shakllanib kelganligini anglatadi. . hijriy va qamariy …

4 / 24

joriy etilgan. musulmon yil hisobi xalifa umar ibn al-xattob tomonidan milodiy 638-yil, ya’ni tarixiy hijrat kunidan 16 yil o‘tib joriy etgan. xristianlar esa milodiy yil hisobi bilan ish ko‘radilar. bu ham din tarixi bilan bog‘liq. xristian dinida yil hisobi sifatida iso payg‘ambarning tug‘ilgan kuni , to‘g‘rirog‘i, tug‘ilganidan keyin 7 kun o‘tib, huqna qilingan kuni asos qilib olingan. xristianlar yerning quyosh atrofida aylanish sikli bo‘yicha o‘z yil hisoblarini yaratishgan. yer quyosh atrofini 365 kunu 6 soat ichida bir marta aylanib chiqadi. shu bilan bog‘liq ravishda milodiy bir yil 365 kun, kabisa yili esa 366 kunni tashkil etadi. demak, hijriy qamariyning bir yili milodiy bir yildan 11 kun kam. shu tufayli hijriy qamariy yil hisobi bilan bog‘liq bo‘lgan diniy marosimlar - ramazon,mavlud, haj safari, hayitlar ko‘chib yuradi. ular har safar o‘tgan yildagiga ko‘ra 11 kun oldin keladi. shu tariqa, har yili 11 kundan kamayib, milodiy yil hisobidan ortda qola boshlaydi. 32 yil …

5 / 24

21):33+ (m-621) yilni aniq belgilashda hijriy yil oylarini bilish juda muhim. ma’lumki hijriy yil oylari bahorda boshlangani uchun milodiy yilga aylantirganda chalkashliklar chiqarishi mumkin. masalan, yuqoridagi ta’rix moddasiga ko‘ra 1471 yil chiqib turgan bo‘lsa-da, qit’ada aytilgan sha’bon oyi milodiy yilning qaysi pallasiga to‘g‘ri kelishini aniqlash kerak. buning uchun hijriy oylari tartibini bilish kerak bo‘ladi. hijriy yil oylari tartibi hijriy yil hisobiga ko‘ra bir oy taxminan 29,5 sutkaga teng. lekin qulay bo‘lishi uchun bir oy 30 kun deb, ikkinchi oy 29 kun deb qabul qilingan.shu tartibda islomda 6 oy 30 kundan, keyingi oy 29 kundan qilib taqsimlangan. bu quyidagilardir: muharram safar rabi ul-avval rabi us-soni jumod ul-avval jumod ul-oxir rajab sha’bon ramazon shavvol zulqa’da zulhijja abjad arab alifbosi 28 harfdan iborat. alifbodagi birinchi kelayotgan 9 ta harf birlik sonlarni ifodalaydi. shu tartibda o‘nliklar, yuzliklar va mingliklar keltiriladi. bu hisob “jumal hisobi” deb ham ataladi. (alif ) ( be ) (jim ) …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yozuvning paydo bo‘lishi va tarixiy ildizlari"

презентация powerpoint 2-mavzu. islom va yozuv (arab yozuvi va musulmon kitobatchiligi an’analari, yil hisoblari, abjad). reja: yozuvning paydo bo‘lishi va tarixiy ildizlari. dastlab kitoblarning paydo bo‘lishi. islom va arab yozuvining turkiy xalqlar madaniyatidagi o‘rni. hijriy va qamariy yil hisoblari. abjad, ta’rix, muammo. miloddan avvalgi vi–iv asrlardayoq turonzaminning turli o‘lka mahalliy tillari tovush sistemasiga mustaqil holda moslashgan. xorazmiy, sug‘diy, pahlaviy, boxtariy kabi yozuvlar shakllanganligi yozma madaniyatimiz ildizlari naqadar uzoq davrlarga borib taqalishidan dalolat beradi. mana shu yozuvlar ichida sug‘d yozuvi yodgorliklari keng miqyosda va uzoq vaqt iste’molda bo‘lganligi bilan alohida ajralib turadi. qog‘ozga bitilgan va bizgacha yetib kelgan sug‘dcha matnl...

This file contains 24 pages in PPTX format (6.8 MB). To download "yozuvning paydo bo‘lishi va tarixiy ildizlari", click the Telegram button on the left.

Tags: yozuvning paydo bo‘lishi va tar… PPTX 24 pages Free download Telegram