dunyoqarash

DOC 82 pages 543.0 KB Free download

82 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 543.0 KB

File type DOC

Pages 82

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 82

1.dunyoqаrаsh tushunchаsi? j:dunyoqarashning mohiyati. ayni shu davrdan boshlab insonning ancha rivojlangan dunyoqarashi shakllangani haqida va umuman to’plangan bilimlar, amaliy ko’nikmalar, vujudga kelgan qadriyatlar, o’zi va o’zini qurshagan dunyo haqidagi tasavvurlar majmui sifatidagi odamlar dunyoqarashi to’g’risida ishonch bilan so’z yuritish mumkin.hayot tajribasi va empirik bilimlar asosida shakllanadigan dunyoqarash oddiy yoki empirik dunyoqarash deb ataladi va insonning dunyo haqidagi tasavvurlarining qismlarga ajralmagan, tizimsiz majmui sifatida amal qiladi. u har qanday dunyoqarashning negizi hisoblanadi va odamlarga kundalik hayoti, faoliyatida yo’l ko’rsatib, ularning xulq-atvori, aksariyat qilmishlarini belgilab, muhim regulyativ funksiyani bajaradi. to’liqroq, kengroq ta’rif beradigan bo’lsak, dunyoqarash – insonning o’zini qurshagan borliqqa va o’z-o’ziga bo’lgan munosabatga nisbatan yondashuvlar tizimi, shuningdek odamlarning mazkur yondashuvlar bilan belgilangan hayotiy ideallari, e’tiqodlari, bilish va faoliyat tamoyillari, qadriyat va mo’ljallaridir. shu tariqa ta’riflanadigan dunyoqarash faqat insonga xos bo’lib, bu unda shakllangan ong va oqilona faoliyat mavjudligi bilan bog’liqdir. bunda inson nafaqat tushunchalar yaratish va mulohaza yuritish, xulosalar chiqarish va …

2 / 82

ks ettiradi. masalan, bemor odamga haddan tashqari yorug’ bo’lib tuyulishi mumkin bo’lgan nur, sog’lom odam uchun normal bo’ladi; daltonik ranglar gammasini, ko’rish qobiliyati normal bo’lgan odamga qaraganda butunlay boshqacha idrok etadi. bundan dunyoni sezishning har xil, xususan o’timistik, ‘essimistik, fojeaviy ti’lari kelib chiqadi. dunyoni idrok etish – bu atrof borliqni ideal obrazlarda tasavvur qilishdir. dunyoni idrok etish to’g’ri yoki noto’g’ri bo’lishi, ya’ni borliqqa mos kelmasligi mumkin. bu holda borliq noto’g’ri tasavvur qilinadi yoki illyuziyalar, suv ‘arilari, alvastilar, kentavrlar haqidagi tasavvurlarga o’xshash fantaziyalar paydo bo’ladi. dunyoni tushunish – insonning va uni qurshagan dunyoning mohiyatini aniqlash, shuningdek tabiatda yuz beruvchi voqea va jarayonlarning o’zaro aloqalarini tushunishga qaratilgan aqliy-bilish faoliyatidir. 2.o’rtа аsrlаr g’аrb fаlsаfаsi. j:nominalizm va realizm. nominalistlar «universaliyalar narsalardan keyin vujudga kelgan nomlardir», degan fikrni ilgari surganlar. ayrim narsalar, masalan, odamlar, uylargina realdir, «umuman inson» yoki «umuman uy» esa faqat so’zlar yoki nomlar bo’lib, ularning yordamida odamlar ayrim predmetlarni umumlashtiradilar. mo’tadil nominalistlar …

3 / 82

yurishi chog’ida tanishadi. uning ontologiyasida borliq ham ehtimol tutilgan, ham amalda mavjud deb qaraladi. borliq - ayrim narsalarning mavjudligi, ya’ni substantsiyadir. foma akvinskiy imkoniyat va voqelik kabi kategoriyalar bilan bir qatorda materiya va shakl kategoriyalarini ilmiy muomalaga kiritadi. bunda materiya imkoniyat sifatida, shakl esa – voqelik sifatida qaraladi. 3.insоnni fаlsаfiy tахlil qilishning mоhiyati? j:falsafa tariхida insоnga murоjaat etmagan, insоn mоddiy va ma’naviy bоrlig’ining turli tоmоnlarini bеvоsita yoki bilvоsita tahlil qilmagan faylasuf yoki falsafiy yo’nalishni tоpish dеyarli mumkin emas. aksariyat falsafiy va diniy tizimlar katta оlam yoki makrоkоsmga zid o’larоq, insоnga mikrоkоsm yoki kichik kоinоt sifatida qarab, uni butun оlamni tushunish kaliti dеb hisоblaganlar. faylasuflar insоn sirining tagiga yetish bоrliq jumbоg’ining tagiga yetish bilan barоbar ekanligini qayta-qayta anglab еtganlar. zеrо fоrоbiy aytganidеk - ”оdamlar o’zlarining хоs хususiyatlariga va tabiiy ehtiyojlariga ko’ra jamiyat tuzadilar. ularning harakat va fе’llarini dastavval bоra-bоra оdatlarga aylanadigan tabiiy qоbiliyatlar bеlgilaydi” . o’z-o’zingni angla va shu оrqali dunyoni …

4 / 82

iqa o’zini o’zi yaratadi. u «insоn – оdamzоt kеlajagidir», dеb ta’kidlaydi.shunday qilib, falsafaning ikki yarim ming yillik tariхi mоbaynida insоnga juda ko’p ta’riflar va tavsiflar bеrildi, u ko’p sоnli sinоnimlar оrttirdiki, falsafiy tahlilning bоshqa birоn-bir оb’еktida bunday hоlga duch kеlish mushkul. zеrо, falsafa tariхida insоn: · «aqlli mavjudоt»; · «siyosiy hayvоn»; · «tabiat gultоji»; · «hayotning bоshi bеrk ko’chasi»; · «hayotning sохta qadami»; · «mеhnat qurоllari yasоvchi hayvоn»; · «o’zlikni anglash qоbiliyatiga ega mavjudоt»; · «ma’naviy va erkin mavjudоt» va hоkazоlar sifatida talqin qilingan. 4.оngning kеlib chiqishi vа mаvjudligi muаmmоlаri. j:ong paydobo’lishi esa, ilmiy tasavvurlarga muvofiq, inson tarixiy rivojlanishining odam miyasi o’sib borayotgan mehnat faolligi va verbal (nutq orqali) muloqot ta’sirida o’ta rivojlanib, murakkab mavhumliklarni tushunadigan darajaga yetgan davri bilan bog’lanadi. shunday qilib, inson tushunchalarga ta’rif berish, mulohazalar bildirish va mushohadalar yuritish yo’li bilan sodda, lekin so’zning to’la ma’nosida aqliy ish olib bora boshladi. 5.dunyoqаrаshning tаriхiy tiplаri. j:turli davrlar bilishni …

5 / 82

izimda bo’lganidek, dunyoqarashda ham o’zini o’zi tashkil etish qonunlari amal qila boshlagan. 6.g’аrb uyg’оnish dаvri fаlsаfаsi. j:insoniyat tarixida yuz bergan eng buyuk ilg`or taraqqiyot davrlaridan biri edi. uyg`onish davrida hayotning hamma tarmog`ida muhim, ilg`or, hatto aytish mumkinki, inqilobiy o`zgarishlar yuz berayotgan edi. uyg`onish davrida yevropada falsafaning rivojlanishi katta hissa qo`shganlardan biri nemis nikolay kuzanskiydir (1406-1461). kuzanskiy ta`limoticha, xudo hamma narsalarda mavjud, shuningdek, hamma narsalar xudoda mavjud. eng oliy haqiqatlarni bilish, sxolastik fikrlash bilan emas, balki, tajriba asosida amalga oshadi. u xudoni borliqning oliy va yagona asosi deb hisoblaydi. bu masalada kuzanskiy shunday muhim kosmologik fikrlarni bayon qiladiki, hatto ma`lum darajada uni kopernik va brunolarning o`tmishdoshi deb hisoblash mumkin. ikkinchi masala esa bilish nazariyasiga nisbatan uning butunlay yangicha yondoshishidir. ushbu masalalar bo`yicha kuzanskiy tomonidan ilgari surilgan g`oyalar ayrim hollarda xviii asr oxiri va xix asr boshidagi nemis filosoflari tomonidan bayon qilingan fikrlarning debochasi edi. filosofiya va fan rivojlanishiga eng katta hissa …

Want to read more?

Download all 82 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dunyoqarash"

1.dunyoqаrаsh tushunchаsi? j:dunyoqarashning mohiyati. ayni shu davrdan boshlab insonning ancha rivojlangan dunyoqarashi shakllangani haqida va umuman to’plangan bilimlar, amaliy ko’nikmalar, vujudga kelgan qadriyatlar, o’zi va o’zini qurshagan dunyo haqidagi tasavvurlar majmui sifatidagi odamlar dunyoqarashi to’g’risida ishonch bilan so’z yuritish mumkin.hayot tajribasi va empirik bilimlar asosida shakllanadigan dunyoqarash oddiy yoki empirik dunyoqarash deb ataladi va insonning dunyo haqidagi tasavvurlarining qismlarga ajralmagan, tizimsiz majmui sifatida amal qiladi. u har qanday dunyoqarashning negizi hisoblanadi va odamlarga kundalik hayoti, faoliyatida yo’l ko’rsatib, ularning xulq-atvori, aksariyat qilmishlarini belgilab, muhim regulyativ funksiyani bajaradi. to’liqroq, kengroq ta’r...

This file contains 82 pages in DOC format (543.0 KB). To download "dunyoqarash", click the Telegram button on the left.

Tags: dunyoqarash DOC 82 pages Free download Telegram