irsiyatning sitologik va molekulyar asoslari biotexnologiya gen injeneriyasi

DOCX 9 стр. 32,8 КБ Бесплатная загрузка

9 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 32,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 9

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 9

2-mavzu: irsiyatning sitologik va molekulyar asoslari biotexnologiya gen injeneriyasi. reja: 1. nuklein kislotalar to‘g‘risida tushuncha, ularning tuzilishi va sintez lanishi. 2. genetik kod. hujayrada oqsil sintezi. 3. mikroorganizmlar genetikasi. 4. gen injeneriyasi va o‘ning rivojlanish istiqboli. 1 masala genlarni xromosomalarda ma’lum bir masofada joylashganligi aniqlangandan keyin ularning ximiyoviy tarkibi ham qiziqtira boshladi. keyinchalik aniq bo‘ldiki yuqori tabaqali organizmlarni xromosomasida dnk hamda bir nechta tipli giston va gistonsiz oqsillar kirar ekan. 1940 yillargacha talantli rus olimi m.k.kolsov xromosomalarning gigant biologik molekula ekanligini, bu molekula o‘z-o‘zidan nusha ko‘chirish qobiliyatiga ega ekanligini va organizmdagi hamma belgi va xususiyatlar o‘ndagi oqsillarning tuzilishiga va molekulalarning o‘zaro ta’siriga bog‘liq ekanligini aytgan. bu fikr molekulyar genetikani asosi bo‘lib hisoblanadi. irsiy axborot oqsillarda mujassamlashgan degan xulosa kelib chiqadi. ammo mikroorganizmlarda o‘tkazilgan tajribalar genetik axborotlar nuklein kislotalarga joylashganligi aniqlandi. nuklein kislotalari hamma tirik organizmlarning hujayralarida o‘chrab, hujayrada oqsillar sintezini boshqarishda muhim ahamiyatga ega. xar bir oqsilni tuzilishi to‘g‘risidagi irsiy …

2 / 9

n kislotalari -rnk mavjud. dnk asosan hujayra yadrosidagi xromosomalar tarkibida o‘chraydigan murakkab biologik birikma bo‘lib uning molekulyar og‘irligi 5 000 000 dan 40 000 000 gacha bo‘lishi mumkin; u o‘zaro bog‘langan juda ko‘p nukleotlardan tashkil toptan ikkita spiral shakldagi zanjirdan iborat. o‘ning ikala zanjiri biri ikkinchisi atrofida spiral shaklda bo‘ralgan bo‘ladi. ko‘p olimlar dnk tuzilishini bo‘ralgan narvonga o‘hshatadi. bu narvonning ikki asosi shakar va fosfat kislota qoldigidan tashkil topib, o‘ning «pillapoyalari» o‘zaro bog‘langan juft azot asoslaridan tashkil topgan azot asoslari o‘zaro vodorod bog‘lari bilan birikkan. dnk molekulasida purin asoslari (a,g) doimo primidin asoslari (t,s) bilan ma’lum bir qonuniyat asosida bog‘lanadi. birinchi zanjirda a bo‘lsa, o‘ning ro‘parasida ikkinchi zanjirda faqat t bo‘ladi: birinchi zanjirda g bo‘lsa, ikkinchi zanjirda xamma vaqt s bo‘ladi va aksincha. purin asoslarining o‘zunligi 12 angestrin va piramidin asoslarining o‘zunligi 8 angestringa tengdir. xar bir purin faqat piramidin asosi bilan birikkanligi tufayli pillapoyalarning o‘zunligi 20 angestringa tengdir. ikki …

3 / 9

a.n.belozerskiy va a.s.sprinler hamma tirik organizmlarning dnk molekulasida «a» miqdori «t» ga va «s» miqdori «g»ga teng bo‘lishini aniqladilar. buni quyidagi formulalar bilan ko‘rsatish mumkin. a=t yoki a/t=1 s=g yoki s/g=1 bundan quyidagi xulosalarni chiqarish mumkin. a/t=s/g=1 yoki a+s=t+g. demak purin asoslarini yig‘indisi pirimidin asoslari yig‘indisiga tengdir. bu qoidalar chargaff qoidalari deb ataladi. a.n.belozerskiy ma’lumotiga ko‘ra to‘rli hil organizmlardagi dnk ning nukleotidlari nisbatan, % quyidagicha. g a s t odamda 19,9 30,9 19,8 29,4=100% qoramolda 21,2 29,0 21,2 28,7=100% tovuqda 20,5 28,8 21,5 29,2=100% pilla qurtida 22,5 28,6 21,9 27,2=100% xar xil hujayralardagi dnk molekulalarini o‘rganish natijasida quyidagi hulosalar qilingan. 1.hamma organizmlar dnk sining ximiyaviy tarkibi bir xil nukleotiddan tashkil topgan. 2.har bir hayvonlar va o‘simliklarda dnk molekulalarining kattaligi har xil. 3.bir turga mansub organizmlar dnk molekulalari kattaligi bilan bir-biridan keskin farq qilmaydi. 4.xujayra yadrosidagi dnk miqdori xromosomalar to‘plamiga bog‘liq, ya’ni gaploid yadroga nisbatan diploid yadroda dnk miqdori ikki marta …

4 / 9

a’lum bo‘ldiki dnk ning nusxa ko‘chirishi «ma’lum bir nuqtadan» boshlanadi.) yuqori tabaqali hayvonlarda bunday nuqtalardan bir necha ekanligi aniqlangan. bu bo‘lakcha 1000-2000 nukleotitdan tashkil topgan bo‘lib,o‘ni okazaki fragmenti deb ataydilar (yapon olimi okazaki 1969 yilda ushbu fragmentni aniqlagan). dnk ning irsiyatdagi rolini aniqlash asosan bakteriya va viruslar yoki faglarda o‘tkazilgan tajribalarda isbotlangan. rnk-ribonuklein kislotani 1909 yilda p.levin kashf etgan. rnk ham dnk molekulasiga o‘xshash bo‘lib, u bir zanjirdan iborat. rnk zanjiri ham 4 xil nukleotidlar a,g,s va u dan tashkil topgan. dnk zanjiridagi t o‘rniga «u» bo‘ladi. nukleotidlar azot asosi riboza va fosfat kislota qoldig‘idan tuzilgan. dnk uglevodlar rnk ugvodlaridan farq qiladi, ya’ni dnk molekulasidagi nukleotidlarda dezoksiriboza bo‘lsa rnk molekulasidagi nukleotidlarda riboza bo‘ladi. hujayrada uch xil rnk bo‘lishy aniqlangan; 1. i-rnk-informatsion (axbarot)yoki vositachi rnk. ba’zi uni i-rnk (matritsa rnk si) deb ham ataladi. 2. t-rnk-transport rnk : 3. r-rnk-ribosoma rnk i-rnk-yadro, yadrocha va ribosomalarda qisqa vaqtda uchrab ularni molekulyar og‘irligi …

5 / 9

lash muammosi kelib chiqdi. oldindan shu narsa aniq ediki genetik kod bitta eki ikkita nukleotitdan tashkil topishi mumkin emas, chunki ular turtta va ikkitasi bilan kombinatsiya 4:4=16 ta bo‘ladi, aminokislotalar esa 20 tadir. 1954 yilda g.gamov tomonidadan xar bir aminokislataning sintez bo‘lishida kamida uchta azot asosining birikishidan hosil bo‘lgan triplet qatnashadi degan fikr bildirildi. bu holda 4.4.4=64 ta kombinatsiya bo‘lib hamma aminokislotalarni sintezlanishi uchun etarlidir. uchta azot asosining birikishiga kodon ham deb aytiladi. genetik kodni tajribalar yuli bilan tahlil qilishni dastlab amerikalik genetiklar nerenberg va matteplar 1961 yilda boshlashgan. 1966 yilda bu muhim ishga ochoa xam kirishdi va xamma aminokislotalar sintezi uchun zarur bo‘lgan genetik kod tarkibini aniqladilar. shunday qilib genetik kodni - triplet bo‘lishi to‘liq aniqlandi. bundan tashqari genetik kod tug‘ma, tabiiy, universal xarakterga ega bo‘lishi aniqlandi. hujayra oqsil sintezi. oqsillar sintezi ham genetik; kod tomonidan amalga oshadi. ya’ni dnk molekulasidagi irsiy informatsiya orqali amalga oshadi. oqsil molekulalari 20 …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "irsiyatning sitologik va molekulyar asoslari biotexnologiya gen injeneriyasi"

2-mavzu: irsiyatning sitologik va molekulyar asoslari biotexnologiya gen injeneriyasi. reja: 1. nuklein kislotalar to‘g‘risida tushuncha, ularning tuzilishi va sintez lanishi. 2. genetik kod. hujayrada oqsil sintezi. 3. mikroorganizmlar genetikasi. 4. gen injeneriyasi va o‘ning rivojlanish istiqboli. 1 masala genlarni xromosomalarda ma’lum bir masofada joylashganligi aniqlangandan keyin ularning ximiyoviy tarkibi ham qiziqtira boshladi. keyinchalik aniq bo‘ldiki yuqori tabaqali organizmlarni xromosomasida dnk hamda bir nechta tipli giston va gistonsiz oqsillar kirar ekan. 1940 yillargacha talantli rus olimi m.k.kolsov xromosomalarning gigant biologik molekula ekanligini, bu molekula o‘z-o‘zidan nusha ko‘chirish qobiliyatiga ega ekanligini va organizmdagi hamma belgi va xususiyatlar o‘ndagi...

Этот файл содержит 9 стр. в формате DOCX (32,8 КБ). Чтобы скачать "irsiyatning sitologik va molekulyar asoslari biotexnologiya gen injeneriyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: irsiyatning sitologik va moleku… DOCX 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram