umurtqalilar zoologiyasi

DOC 16 стр. 115,5 КБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 115,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

1-mavzu: umurtqalilar zoologiyasi fanining predmeti, o’rganadigan obyekti va vazifalari. bosh skeletsizlar va umurtqalilar kenja tiplarining umumiy tavsifi reja 1. zoologiya fani predmeti va vazifasi. 2. zoologiyaning fanlar orasida tutgan o’rni. 3. zoologiya fani rivojlanishining asosiy bosichlari. 4. bosh skeletsizlar kenja tipning umumiy tavsifi. 5. kenja tipning sistematikasi 6. xordaboshlilar sinfi, sinfning tavsifi, tuzilishi, geografik tarqalishi va ahamiyati 7. umurtqalilar kenja tipning umumiy tavsifi. 8. kenja tipning sistematikasi. 9. to’garakog’izlilar sinfi, sinfning tavsifi, tuzilishi, geografik tarqalishi va ahamiyati 10. qazilma to’garakog’izlilar. tayanch iboralar: xordali hayvonlar, oziq-ovqat, jun, muyna, biometodzarari, tabiat muhofazasi, hayvonlarni muhofaza qilish to’g’risida davlat qonuni, quriqxona, qizil kitob, arastu, linney, pallas, rulye, n.seversov, berg, terentyev, kashkarov, shvars, naumov, shmalbgauzen, a.seversov, zarudniy, zohidov, sagitov. umurtqalilar zoologiyasi, aniqrog’i, xordalilar zoologiyasi shu yagona xordalilar tipiga mansub bo’lgan 43 ming tur hayvonning tuzilishini, sistematikasini, geografik tarqalishini, kelib chiqishi va evolyusiyasini, biologiyasini, tabiatda inson hayotida tutgan o’rnini o’rganadi. urganayotgan obyekti bo’lib, xordalilar tipiga mansub …

2 / 16

qiy etgan va murakkab tuzilgan guruhi bo’lib, har xil sharoitlarda yashaydi va yer yuzining deyarlik hamma joyida keng tarqalgan. ikkinchidan, xordali hayvonlar insonning xo’jalik faoliyatida katta ahamiyatga ega, chunki ular ichida oziq-ovqat maxsuloti, teri, jun, mo’yna beradigan turlari ko’p, boshqa maqsadlarda ishlatiladi. umurtqalilar yangi hayvon zotlarini keltirib chiqarishda tabiiy manba bo’lib ham xizmat qiladi. xonakilashtirish jarayoni uzluksiz olib borilmoqda. masalan, bizning ko’z oldimizda tulki, oq tulki, norka, maral bug’u, tuyaqushlar xonakilashtirilmoqda. umurtqali hayvonlar qishloq va o’rmon xo’jaliklari, bog’ va xiyobon zararkunandalariga qarshi biologik usul bilan kurashda bebaho hisoblanadi. xordali hayvonlar faqat foydali bo’libgina qolmasdan, bularning ba’zi turlari xo’jaliklarimiz uchun zararli hamdir. masalan, yumronqoziqlar, sichqonlar, kalamushlar, chumchuqlar. ba’zi turlari vabo, tulyarmiya, ensefalit, brusellez singari xavfli kasalliklarni tarqatuvchi bo’lib hisoblanadi. uchinchidan, xordalilar hardoim ilmiy-tadqiqot ishlari uchun material bo’lib xizmat qilgan. bu guruh misolida sistematika, qiyosiy anatomiya, zoogeografiya, embriologiya, ekologiya, paleontologiya filogeniya, evolyusion nazariya kabi fanlarning qonuniyatlari va umumiy masalalari hal etilgan va …

3 / 16

alanish to’g’risida»gi qonun katta ahamiyatga ega. umurtqalilar zoologiyasining rivojlanish tarixi umurtqali hayvonlar to’g’risidagi dastlabki ma’lumotlar qadimgi yunon faylasufi va tabiatshunosi arastu (aristotel, eramizga qadar 384-332 yillar) tomonidan berilgan. uning «hayvonlar tarixi», «hayvonlarning kelib chiqish tarixi», «hayvonlarning qismlari to’g’risida» kabi asarlarida 452 tur hayvon to’g’risida ma’lumotlar berilgan. arastu hayvonlarni ikki guruhga ajratgan: 1 – qoni yo’q hayvonlar, 2 – qoni bor hayvonlar. bu gurug’lar hozirgi sistemaga muvofiq umurtqasizlar va umurtqalilarga mos keladi. qadimgi rim tabiatshunos olimi pliniy p (eramizning 23-79 yillari) o’zining 37 kitobdan iborat «tabiiy tarix» asarida o’sha davrda ma’lum bo’lgan barcha hayvonlarni yozgan. eramizning boshidan to o’rta asrlarga qadar fanda ham turg’unlik davri boshlandi. uyg’onish davrida (xv – xvi asrlar) tabiatni shu jumladan hayvonlarni o’rganishga qiziqish yana kuchaydi. bu davrda hayvonlar to’g’risidagi to’plangan materiallarni sistemaga solish talab qilinar edi. mana shunday zoologik ishlardan biri shvesariya olimi, vrach va naturalist k.gesnerning (1516-1565) 17 jildli «hayvonlar tarixi» degan kitobi chiqdi. hayvonot …

4 / 16

b, bu tipning 4 ta sinfga: sut emizuvchilar, qushlar, sudralib yuruvchilar va baliqlarga bo’ldi, lekin j.kyuve ham k.linney kabi turlarning o’zgarmasligi g’oyasini qo’lladi. turlarning o’zgaruvchanligi to’g’risidagi ta’limotni, ya’ni organik olam evolyusiyasi to’g’risidagi g’oyani yaratuvchilardan biri fransuz naturalisti j.b.lamark (1744-1829 y) edi. lekin j.m.lamark evolyusion jarayonining sabablarini yechib beraolmadi. rossiyada umurtqali hayvonlar bo’yicha ilmiy materiallar fanlar akademiyasi ekspedisiyalarining ishi natijasida yig’ildi. akademik pallos volga bo’yi, sibir, qozog’iston va ural faunasini o’rgandi. steller uzoq sharqni, s.gmelin rossiyaning yevropa qismi janubini, i.lepexik mamlakatning shimoliy va markaziy qismlarining umurtqali hayvonlarini o’rgandilar. ana shu materiallar asosida akademik pallas o’zining «rus osiyosi zoografikasi» (1811 y) degan asarini yozdi. bu kitobda pallas o’sha davrda rossiyada yashagan umurtqali hayvonlarning turlari, sistematikasi, geografik tarqalishi to’g’risida qimmatbaho materiallar berilgan. akademik a.f.middendorfning (1815-1844 y) umurtqalilar ekologiyasi va zoogeografiyasi to’g’risidagi materiallarni o’z ichiga olgan «sibirning shimoliga va sharqiga sayohat» nomli asari katta ahamiyatga ega bo’ldi. zoologiyada ekologik yo’nalishni rivojlantirishda mduning professori k.f.rulye …

5 / 16

1976 y), prof.n.p.naumovlar (1902-1982 y) batafsil va hartomonlama o’rgandilar. umurtqali hayvonlarning anatomiyasi, kelib chiqishi va evolyusiyasi sohasida akademik i.i.shmalgauzen (1884-1963 y) va uning ustozi a.n.seversovlar (1866-1936 y) buyuk ishlar qildilar. o’rta osiyo va shu jumladan o’zbekistonda umurtqali hayvonlarni o’rganishda sharqning buyuk allomalari abu rayxon beruniy va abu ali ibn sino hamda rus va mahalliy olimlarimizning roli beqiyos kattadir. buyuk mutafakkirlar abu rayxon beruniy (983-1043 y) o’zining «hindiston» (1030 y) asarida karkidon, fil, kiyik, delfin kabi hindistonda uchraydigan hayvonlar haqida qiziqarli ma’lumotlar beradi. o’lkamizning hayvonot olami to’g’risida z.m.bobirning (1483-1530 y) «boburnoma» asarida 60 dan ortiq umurtqali hayvonlar turlarini yashash muhitining xususiyatlariga qarab quruqlik hayvonlari, suv bo’yida yashovchi hayvonlar va suv hayvonlariga ajratgan. markaziy osiyo va shu jumladan o’zbekistonning umurtqali hayvonlarini o’rganishni e.a.eversman va n.a. seversovlar boshlab berdilar. 1820 yilda rus olimi n.a.eversman zoolog sifatida birinchi bo’lib, qizilqumda yashovchi umurtqali hayvonlardan ma’lumotlar to’pladi. n.a.seversov o’zining 20 yillik umrini o’rta osiyoning umurtqali hayvonlarini …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "umurtqalilar zoologiyasi"

1-mavzu: umurtqalilar zoologiyasi fanining predmeti, o’rganadigan obyekti va vazifalari. bosh skeletsizlar va umurtqalilar kenja tiplarining umumiy tavsifi reja 1. zoologiya fani predmeti va vazifasi. 2. zoologiyaning fanlar orasida tutgan o’rni. 3. zoologiya fani rivojlanishining asosiy bosichlari. 4. bosh skeletsizlar kenja tipning umumiy tavsifi. 5. kenja tipning sistematikasi 6. xordaboshlilar sinfi, sinfning tavsifi, tuzilishi, geografik tarqalishi va ahamiyati 7. umurtqalilar kenja tipning umumiy tavsifi. 8. kenja tipning sistematikasi. 9. to’garakog’izlilar sinfi, sinfning tavsifi, tuzilishi, geografik tarqalishi va ahamiyati 10. qazilma to’garakog’izlilar. tayanch iboralar: xordali hayvonlar, oziq-ovqat, jun, muyna, biometodzarari, tabiat muhofazasi, hayvonlarni muhofaza qilish to’...

Этот файл содержит 16 стр. в формате DOC (115,5 КБ). Чтобы скачать "umurtqalilar zoologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: umurtqalilar zoologiyasi DOC 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram