o'zbek tilshunosligida qo'shma gaplar

DOCX 31 pages 67.2 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.2 KB

File type DOCX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi guliston davlat pedagogika instituti o‘zbek tili va adabiyoti 36-22-guruh talabasi mamasoliyeva rayxonaning "hozirgi o‘zbek adabiy tili" fanidan kurs ishi mavzu: o’zbek tilshunosligida qo’shmagaplar. kurs ishi rahbari: ubaydullayeva.r bajardi: mamasoliyeva.r guliston – 2025 mundarija kirish……………………………………………………………………..….......3 i bob. o’zbek tilshunosligida qo’shmagaplar. asoslari. 1.1. qoʻshma gap tushunchasi va ergashgan qo’shma gaplar………… ……..... .6 1.2. bogʻlangan qoʻshma gaplar..........................................................................11 ii bob. qo‘shmagaplarning turlari va ularning xususiyatlari. 2.1 bogʻlovchisiz qoʻshma gaplar ………………………………. ……….....…17 2.2. qoʻshma gaplarning amaliy qoʻllanilishi va uslubiy xususiyatlari…………24 xulosa …………………………………………………………………….......30 foydalanilgan adabiyotlar..............................................................31 kirish mavzuning dolzarbligi. oʻzbek tilida qoʻshma gaplar tilshunoslikning muhim tadqiqot yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. chunki tilning ravonligi, fikrning mantiqiy bogʻliqligi va nutq madaniyatining shakllanishida qoʻshma gaplarning oʻrni katta. quyida mavzuning dolzarbligini bir necha jihatdan asoslab berish mumkin: 1. til tizimidagi oʻrni. qoʻshma gaplar sodda gaplarga qaraganda murakkabroq tuzilishga ega boʻlib, ular nutqni rang-barang, ta’sirchan va mazmunan boy qilishda muhim rol oʻynaydi. zamonaviy tilshunoslikda qoʻshma …

2 / 31

chilarning nutqiy kompetensiyasini oshirishga yordam beradi. bu esa savodxonlik va yozuv madaniyatining shakllanishida muhim omil hisoblanadi. 4. texnologik taraqqiyot va til o‘zgarishlari. raqamli texnologiyalar rivojlanishi bilan matnlarni avtomatik tahlil qilish, mashinaviy tarjima va sun’iy intellekt sohalarida qoʻshma gaplarning tuzilishi va ularning semantik bogʻliqligini oʻrganish dolzarb masala boʻlib bormoqda. ushbu omillar qoʻshma gaplarning oʻzbek tilshunosligida nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham chuqur oʻrganilishini taqozo etadi. mavzuning o‘rganilganlik darajasi. o‘zbek tilshunosligida qo‘shma gaplar masalasi uzoq yillardan buyon tilshunos olimlar tomonidan o‘rganilib kelinmoqda. bu sohada grammatik, sintaktik va semantik jihatlari bo‘yicha turli tadqiqotlar olib borilgan. quyida mavzuning o‘rganilganlik darajasini asosiy yo‘nalishlar bo‘yicha ko‘rib chiqamiz: 1. klassik tilshunoslikdagi tadqiqotlar. qo‘shma gaplar haqida dastlabki ilmiy fikrlar mahmud qoshg‘ariy va alisher navoiy asarlarida uchraydi. ular til birliklarining o‘zaro bog‘lanishi va gap tuzilishining ahamiyati haqida yozganlar. 2. sovet davri tadqiqotlari. o‘zbek tilshunosligida qo‘shma gaplarning ilmiy asoslari xx asrda shakllangan. fitrat, g‘ulomov, hojiyev kabi tilshunoslar bu mavzuga oid …

3 / 31

yangi zamonaviy yondashuvlar orqali o‘rganilishi davom etmoqda. kurs ishining obyekti va predmeti. 1. tadqiqot obyekti o‘zbek tilidagi qo‘shma gaplar va ularning grammatik, sintaktik hamda semantik xususiyatlari ushbu mavzuning tadqiqot obyekti hisoblanadi. bunda turli xil qo‘shma gaplarning tuzilishi, ularning bog‘lanish usullari va matndagi o‘rni o‘rganiladi. 2. tadqiqot predmeti. ushbu mavzuda qo‘shma gaplarning quyidagi jihatlari asosiy tadqiqot predmeti sifatida ko‘rib chiqiladi: qo‘shma gaplarning tuzilishi va turlari (bog‘langan, bog‘lanmagan, ergashgan) qo‘shma gaplarning sintaktik va semantik bog‘liqlik xususiyatlari qo‘shma gaplarning funksional-uslubiy xususiyatlari zamonaviy lingvistikadagi qo‘shma gaplarning ahamiyati va qo‘llanilishi ushbu ob'ekt va predmet doirasida mavzu chuqur tahlil qilinadi va ilmiy asoslanadi. kurs ishining maqsadi va vazifalari. 1. tadqiqot maqsadi. ushbu mavzuni o‘rganishdan asosiy maqsad – o‘zbek tilida qo‘shma gaplarning grammatik, sintaktik va semantik xususiyatlarini tahlil qilish, ularning nutq va matndagi o‘rnini aniqlash hamda qo‘llanilish qonuniyatlarini ilmiy asoslashdir. 2. tadqiqot vazifalari. maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar bajariladi: qo‘shma gap tushunchasini aniqlash va uning sodda gapdan …

4 / 31

ing tarkibiy tuzilishi. kurs ishining tuzilishiga kо‘ra kirish, ikki asosiy bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar rо‘yxatidan iborat. i bob. o’zbek tilshunosligida qo’shmagaplar. 1.1. qoʻshma gap tushunchasi va ergashgan qo’shma gaplar. o‘zbek tilshunosligida qo‘shma gap deganda ikki yoki undan ortiq mustaqil ma’noga ega bo‘lgan sodda gaplarning ma’lum grammatik usullar yordamida birikishidan hosil bo‘lgan murakkab gap birliklari tushuniladi. qo‘shma gap tarkibiy jihatdan alohida gaplardan iborat bo‘lsa-da, ularning ma’nosi yaxlit bo‘lib, butun gapning mazmuni shu tarkibiy qismlarning o‘zaro bog‘lanishiga qarab shakllanadi. sodda gaplar ma’lum bir fikrni ifodalash uchun yetarli bo‘lsa-da, murakkab fikrlarni ifodalash uchun ko‘pincha qo‘shma gaplardan foydalanish zarur bo‘ladi. qo‘shma gaplar nutqni yanada ravon, mantiqiy bog‘langan va ta’sirchan qilishga yordam beradi. aynan shu sababli, ular adabiy tilda, ilmiy nutqda hamda og‘zaki muloqotda keng qo‘llaniladi. qo‘shma gaplar tarkibiy tuzilishi va bog‘lanish usullariga ko‘ra bir necha turlarga bo‘linadi. umuman olganda, ular uch asosiy guruhga ajratiladi: bog‘langan qo‘shma gaplar, bog‘lanmagan qo‘shma gaplar va ergash gapli qo‘shma …

5 / 31

bu yerda "men kitob o‘qib o‘tirdim" va "ukam televizor ko‘rardi" gaplari bir-biriga teng maqomda bog‘langan. ergash bog‘langan qo‘shma gaplar – bunda gap qismlaridan biri bosh gap bo‘lib, ikkinchisi unga ergashgan holda bog‘lanadi. masalan: agar ob-havo yaxshi bo‘lsa, biz sayrga chiqamiz. bu gapda "biz sayrga chiqamiz" bosh gap bo‘lsa, "agar ob-havo yaxshi bo‘lsa" ergash gap bo‘lib xizmat qiladi. 2. bog‘lanmagan qo‘shma gaplar. bog‘lanmagan qo‘shma gaplarda sodda gaplar o‘zaro intonatsiya (ohang) va tinish belgilar yordamida bog‘lanadi. ya’ni, ular orasida aniq bog‘lovchi so‘z yoki bog‘lovchi vositalar bo‘lmaydi, lekin ma’no jihatidan bir-biriga bog‘langan bo‘ladi. bunday gaplarda qismlar odatda vergul, nuqtali vergul yoki chiziq yordamida ajratiladi. masalan: quyosh botdi, havo salqinlashdi. do‘stlarim keldi – men ularni kutib oldim. bog‘lanmagan qo‘shma gaplar asosan og‘zaki nutqda keng qo‘llaniladi, chunki ular mantiqiy bog‘lanishni ifodalash uchun intonatsiyaga tayanadi. 3. ergash gapli qo‘shma gaplar. ergash gapli qo‘shma gaplar tarkibida bir bosh gap va unga ergashib kelgan ikkinchi gap bo‘ladi. ergash …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilshunosligida qo'shma gaplar"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi guliston davlat pedagogika instituti o‘zbek tili va adabiyoti 36-22-guruh talabasi mamasoliyeva rayxonaning "hozirgi o‘zbek adabiy tili" fanidan kurs ishi mavzu: o’zbek tilshunosligida qo’shmagaplar. kurs ishi rahbari: ubaydullayeva.r bajardi: mamasoliyeva.r guliston – 2025 mundarija kirish……………………………………………………………………..….......3 i bob. o’zbek tilshunosligida qo’shmagaplar. asoslari. 1.1. qoʻshma gap tushunchasi va ergashgan qo’shma gaplar………… ……..... .6 1.2. bogʻlangan qoʻshma gaplar..........................................................................11 ii bob. qo‘shmagaplarning turlari va ularning xususiyatlari. 2.1 bogʻlovchisiz qoʻshma gaplar ………………………………. ……….....…17 2.2. qoʻshma gaplarning amaliy qoʻllanilishi va...

This file contains 31 pages in DOCX format (67.2 KB). To download "o'zbek tilshunosligida qo'shma gaplar", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilshunosligida qo'shma … DOCX 31 pages Free download Telegram