alisher navoiy

PDF 16 pages 589.8 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 589.8 KB

File type PDF

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

@davlat_tili_archives alisher navoiy (1441 - 1501) @davlat_tili_archives alisher navoiy oʻzbek adabiyoti va madaniyati tarixidagi ulugʻ siymolardan biridir. zamondoshlari uni “nizomiddin mir alisher” deb ulugʻlaganlar. “nizomiddin” - din nizomi deganidir. koʻpincha, mansab egalariga nisbatan aytilgan “mir” - amir demakdir. nizomiddin mir alisher navoiy- shoir, mutafakkir, jahon adabiyotining yetuk siymolaridan biri, davlat arbobi, faylasuf. hayot yoʻli alisher navoiy 1441 yil 9 fevral kuni xuroson davlatining poytaxti — hozirgi afgʻoniston hududidagi hirot shahrining bogʻi davlatxona mavzesida tugʻildi. otasi gʻiyosiddin muhammad - temuriylar saroyida xizmat qilgan, oʻz davrining nufuzli kishilaridan biri, oʻgʻlining tarbiyasi va taʼlimiga jiddiy eʼtibor bergan. onasi (ismi nomaʼlum) kobul amirzodalaridan shayx abusaid changning qizi ekani aytiladi. navoiyning ota-onasi haqida maʼlumotlar kam, u oʻz asarlarida ham qarindoshlari haqida batafsil maʼlumotlar berib oʻtmagan. navoiyning darvesh-ali ismli ukasi boʻlgani haqida maʼlumotlar bor. xv asrning yetuk adabiyotshunos olimlaridan biri boʻlgan davlatshoh samarqandiy "tazkirot un-shuaro" ("shoirlar tazkirasi")da navoiyning otasi haqida “navoiyning otasi abdulqosim boburning ishonchli kishisi …

2 / 16

alisher navoiyning oilasi @davlat_tili_archives ham koʻp insonlar qatori yurtni tark etadi. yoʻlda yosh alisher buyuk tarixchi sharafiddin ali yazdiyni uchratadi. tarixchi alisher bilan tanishadi, uning ilmi va farosatini olqishlaydi, duo qiladi. 1452 yili shohruxning nabirasi abulqosim bobur hirot taxtiga oʻtiradi. gʻiyosiddin muhammad sabzavor shahriga hokim yetib saylanadi, biroq oradan koʻp oʻtmay vafot etadi. bu vaqtda esa alisher endigina 12 yoshga qadam qoʻyadi. abulqosim bobur alisher va uning maktabdosh doʻsti husayn boyqaroni oʻz qaramogʻiga oladi. 1457-1463 yillarda navoiy mashhad madrasalarida taʼlim oladi. 1463 yilda esa hirotga qaytadi. xuroson poytaxtida sulton abu said oʻz tartibini oʻrnatgan, muhim vazifalarga u bilan movarounnahrdan kelgan kishilar tayinlangan, alisher navoiy ga yaqin kishilar quvgʻin qilingan, husayn boyqaro bilan birga ketgan togʻalari — mirsaid va muhammad ali urushda halok boʻlgan, yashash uchun biron joy topish muammo edi. alisher navoiyning oʻsha kunlardagi ahvoli uning keyinchalik ustozi sayyid hasan ardasherga samarqanddan yozgan maktubidagi sheʼriy satrlarda nihoyatda taʼsirli va haqqoniy …

3 / 16

filologik, nasriy va tarixiy asarlari. @davlat_tili_archives alisher navoiyning oʻzbek tilida yaratgan sheʼriy merosi asosan "xazoyin ul- maoniy" devoniga jamlangan. asar 4 qismdan iborat. devonning birinchi qismiga "gʻaroyib us-sigʻar" ("bolalik gʻaroyibotlari"), ikkinchi qismiga "navodir ush-shabob" ("yigitlik nodirotlari"), uchinchi qismiga "badoyeʼ ul- vasat" ("oʻrta yosh badialari") va nihoyat, toʻrtinchi qismiga "favoyid ul-kibar" ("keksalik foydalari") degan nomlar berildi. "xazoyin ul-maoniy" inson bolasining murakkab va yuksak tafakkuri hamda behisob his-tuygʻulari bilan bogʻliq minglarcha sheʼr va oʻnlarcha sheʼr turlarini oʻz ichiga olgan majmua boʻlib, sharq adabiyoti tarixida noyob hodisadir. bu xil majmua alisher navoiyga qadar amir xisrav dehlaviy tomonidangina tuzilgan. ushbu devonga kirgan minglarcha sheʼrlarni alisher navoiy butun umri davomida turli sharoitlarda, har xil sabablar bilan yozgan boʻlib, ular shoir hayoti va u yashagan davr bilan sonsiz-sanoqsiz iplar orqali bogʻlangan. alisher navoiy "xazoyin ul-maoniy" ga qadar "ilk devon", "badoyeʼ ul-bidoya", "navodir un- nihoya" devonlarini tuzgan. "xazoyin ul-maoniy" ana shu 3 devonga kirgan hamda "navodir ul-nihoya" …

4 / 16

an. nasrda navoiy asosan ijtimoiy-siyosiy, axloqiy-taʼlimiy va ilmiy-falsafiy, iqtisodiy yoʻnalishlarda qalam tebratgan. @davlat_tili_archives yillar asarlar 1499 y. „lison ut- tayr“ 1488 y. „tarixi mulki ajam“ 1499 y. „muhokamat ul-lugʻatayn“ 1489 yildan soʻng “holoti sayyid hasan ardasher” 1492 y. „xamsat ul- mutahayyirin“ 1493 yildan soʻng „holoti pahlavon muhammad“ 1498 y. „xazoyin ul- maoniy“ 1485 yildan soʻng “tarixi anbiyo va hukamo” 1491—1492, 1498-1499 y. “majolis un- nafois” 1500 y. “mahbub ul– qulub” ushbu asarlar mutafakkirning yirik asarlaridir. ular turli yillarda, turli yoʻnalishlarda yozilgan. navoiyning bu qadar keng qamrovda qalam tebratganidan shuni bilish mumkinki, u nafaqat shoir, balki olim, yaʼni tilshunos, adabiyotshunos, tarixchi va faylasuf sifatida jahon maʼnaviyatiga ulkan hissa qoʻshgan. alisher navoiy fors tilida ham 12 ming misradan ortiq sheʼr, muammo janri haqida "mufradot" risolasi, "sittayi zaruriya", "fusuli arbaa" turkum qissalarini yaratgan, “devoni foniy” devonini tuzgan. bu asarlar shoirning hoqoniy, saʼdiy, abdurahmon jomiy kabi fors adabiyotining yetuk namoyondalari bilan kechgan ijodiy bahslarida …

5 / 16

lar barmoq bilan sanarli. alisher navoiy “saddi iskandariy” dostonining muqaddima qismida bu masalaga maxsus toʻxtalib, “xamsa” ning har bir dostoni yozilishini kunning maʼlum vaqtlarida oʻqiladigan sahar, peshin, asr, shom va xufton namozlariga oʻxshatadi. navoiy yoshligidanoq turkiy tilda besh doston yaratishni maqsad qilgan. va u boshqa “hamsa” yaratgan shoirlarga nisbatan juda qisqa muddatda, yaʼni 1483- 1485 yillarda yozib tugatgan. bu davr mobaynida shoir boshqa traktatlarni ham yaratadi. navoiyning “xamsa” asari “hayrat ul-abror”, “farhod va shirin”, “layli va majnun”, “sabaiʼ sayyor” va “saddi iskandariy” kabi yirik dostonlardan iborat. 52 ming misradan iborat bu beshlik 15-asr islom tafakkurining borliq va tabiat, inson va jamiyat, axloq va kamolot haqidagi oʻziga xos qomusi edi. shoir voqealarni qadim sharq tarixining xusrav, bahrom, iskandar kabi nomlari afsonalar bilan chulgʻangan shaxslar, layli va majnun kabi oshiqlar hayotidan olgan. davrning dardli masalalarini, avlodlarning orzu va armonlarini koʻtarib chiqdi. "xamsa" zamondoshlariga nihoyatda zoʻr taʼsir koʻrsatgan. uning ustozi abdurahmon jomiy uni …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alisher navoiy"

@davlat_tili_archives alisher navoiy (1441 - 1501) @davlat_tili_archives alisher navoiy oʻzbek adabiyoti va madaniyati tarixidagi ulugʻ siymolardan biridir. zamondoshlari uni “nizomiddin mir alisher” deb ulugʻlaganlar. “nizomiddin” - din nizomi deganidir. koʻpincha, mansab egalariga nisbatan aytilgan “mir” - amir demakdir. nizomiddin mir alisher navoiy- shoir, mutafakkir, jahon adabiyotining yetuk siymolaridan biri, davlat arbobi, faylasuf. hayot yoʻli alisher navoiy 1441 yil 9 fevral kuni xuroson davlatining poytaxti — hozirgi afgʻoniston hududidagi hirot shahrining bogʻi davlatxona mavzesida tugʻildi. otasi gʻiyosiddin muhammad - temuriylar saroyida xizmat qilgan, oʻz davrining nufuzli kishilaridan biri, oʻgʻlining tarbiyasi va taʼlimiga jiddiy eʼtibor bergan. onasi (ismi nomaʼlum) kobul...

This file contains 16 pages in PDF format (589.8 KB). To download "alisher navoiy", click the Telegram button on the left.

Tags: alisher navoiy PDF 16 pages Free download Telegram