мирзо улугбек

PDF 352 pages 10.4 MB Free download

352 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 10.4 MB

File type PDF

Pages 352

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 352

тўрт улус тарихи мирзо улугбек * турт улус тарихи то ш к ен т чўлпон наш риёти узбекист ан ф а м ухбир аъзоси б ў р и б о й а ҳ м е д о в н и н г кирши сўзи, изоҳлари ва т аҳрири остиди форс тилидан б ў р и б о й а х м е д о в , н а и м н о р к, у л о в в а м а х м у д ҳ а с а н и й л а р таржимаси. , . ж “ 1 j j -v s j нашриёт директоры н у р али кобу л бош муҳаррир ан вар о би д ж о н таҳририят мудири а ъ за м ў к т а м м уҳаррир тў л к и н алим ов /,0 м у х тар …

2 / 352

слардандир. м ирзо у луғбек ф аннинг жуда кўп соҳалари, хусусан математика, фалакиёт, мусиқаш унослик ва тарих илмлари бўйича забардаст олим, илм- фан, маданиятнинг улкан ҳомийси сифатида абад ул-абад тарихда қолди. олимнинг мероси x v i / асрдан бери бутун дунё илмий жамоатчилиги- нинг дицқат-эътиборини ўзига. қаратиб келяпти. м ирзо у луғбек ва _v қолдирган мероени ўрганишда бизнинг мамлакатимизда ҳам, хорижий юртларда ҳам анчагина асарлар яратилди. мен бу ерда ж он гривс, томас хайд, ф ренсис бейли, л. седийо, в. в. бартолд, в. л. вяткин, е. кнобл, т. н. қ ориниёзий, ғ. ж алолоа ва бошқа бир қатор олимларни назарда тутаётирман. ш ундай бўлса-да, улуғбекнинг бетакрор илм ий мероси, у таъсис этган ва раҳнимолик қилган самарканд мунажжимлик мактаби ҳақидаги тасаввуримизни ҳали етарли деб бўлмайди, м асалан олимнинг кўп йиллик илм ий изланиш лирининг асосий маҳсули бўлмиш «зижи жадиди кўрагоний» («улуғбек кўрагонийнинг астрономик жадвали») асари ҳанузгача бирон тилга тўла таржима қилиниб …

3 / 352

ус тарихи») номлари билан машхур. лекин, оврупо шарқшунослари орасида ушбу асарни биринчилар катори ўрганган ва унинг қисқартирилган инглизча таржимасини эълон килган полковник майлс, етарли асоси бўлмагани ҳолда бу китобни «ш ажарат ул-атрок» («турк (ҳоқон)ларининг ш ажараси») деб атайди. 1 чуқур ва атрофлича ўрганиш натижалари шуни кўрсагадики, асарнинг фақат ёфас углон ва унинг ўгли туркхон ҳамда фарзандлари (в. пб — 156), татар-мўғул билан турк табақалари, шунингдек, уларнинг подшоларигина (156 — 266) «шажарат ул-атрок» асосида ёзилган, холос. асарнинг ч ингизхоннинг улуг аждоди бузунж ор қоондан ва м оаароуннаҳрни x iii — x iv асрнинг биринчи ярмида идора қилган чигатойхон авлоди тарихини ўз ичига олган қисми «улус-и арбаъ-йи чингизий» ёки «тарих-и арбъа улус» деб аталади. бу қисм м ирзо у лугбек ва унинг ёрдамчилари тарафидан ёзилган. ф икримизни асарнинг ўзида келтирилган айрим қайдлар ҳ,ам тасдиқлайди. қайдлардан бирида мана буларни ўқиймиз. «мўътабар тарихларда ёзилиш ича, унинг (с оинхоннинг, боту эмас — б. а .) …

4 / 352

$и биринчидан, асарнинг аниқ нами «улус-и арбаъйи чингизий» эканлигини, иккинчидан унинг бутунлай м ирзо у лугбекнинг қаламига мансублигини кўрсатиб турибди\ш у ўринда асар ҳақида бартольд айтган айрим ф икрш р ҳам эътиборга моликдир.р авваламбор ш уни айтиш керакки, олим ўзининг бир қатор илмий рисолалари («туркистон м ўғул босқинчилиги даврида», «улугбек ва унинг даври» ва бош қалар) да у лугбекнинг м азкур асаридан манба сифатида фойдаланг'ан. л екин ними сабабдандир уни м уҳим тарихий манбалар қаторига қўшмайди, тўгрироғи, асарнинг қиммитини бир крдар насайтирмоқчи бўлади. чунон- чи, у бундай деб ёзади: «ш оҳруунинг ўгли ва тахт вориси у лугбек (1449 й. ўлдирилган) «тўрт улус тарихи»ни битган. асар ў з номига кўра м ўгуллар им периясининг тўлиқ тарихини ў з ичига олади. у лугбек нинг бу асари бизгача етиб келмаган, лекин баъзи манбаларда, хусусан хондамирнинг «хабиб ус-сияр»ида ундин олинган парчалар учрайди. бу 1 1. the shajarat ul-atruk, or genealogical tree o f the …$

5 / 352

мавжуд маълумотларни бойитади, деб айтиш шубҳалидир»й 1 хназаримда, «тарих-и арбаъ улус»га бундай муносабатда бўлиш нинг сабаби иккита. биринчидан, жаҳон кутубхоналарида м азкур асар тўлиқ-нусхасининг сақланмаганлиги ̂ ва иккинчидан, x v — xvi i асрларга оид тарихий қўлёзма асарларнинг ҳозир ҳам қониқарли даражада ўрганилмаётганлигидирх л екин, ҳақицат фақат маълум мавзуга багишланган асарларни бир-бирига муқояса қилиб синчиклаб ўрганиш ва улар келтирган маълумотларни диққат билан текшириш орқалигина аниқланади. биз буни қуйидаги асарларни ўрганиш асосида топилган фактларда кўрамиз. м асалан, темурийлар даврининг кўзга кўринган м уаррихш ридан бири хондамир (880(1475) — — 94 1( 1534— 35) ўзининг «хулосатул ахбор» ва «ҳабиб ус-сияр» асарла- ларида «тарих-и арбаъ улус»дан кенг фойдаланганлиги аниқ-равш ан кў- риниб турибди. масалан, «ҳабиб ус-сияр»нинг туркистон хонлари, чингиз- хон ва унинг чиғатой улуси тепасида турган авлоди тарихига багиш ланган биринчи ж узининг тўққизинчи мақоласи ва учинчи ж узининг биринчи қисми тўла равишда «тарих-и арбаъ улус»га асосланган. x v i — xvi i …

Want to read more?

Download all 352 pages for free via Telegram.

Download full file

About "мирзо улугбек"

тўрт улус тарихи мирзо улугбек * турт улус тарихи то ш к ен т чўлпон наш риёти узбекист ан ф а м ухбир аъзоси б ў р и б о й а ҳ м е д о в н и н г кирши сўзи, изоҳлари ва т аҳрири остиди форс тилидан б ў р и б о й а х м е д о в , н а и м н о р к, у л о в в а м а х м у д ҳ а с а н и й л а р таржимаси. , . ж “ 1 j j -v s j нашриёт директоры н у р али кобу л бош муҳаррир ан вар о …

This file contains 352 pages in PDF format (10.4 MB). To download "мирзо улугбек", click the Telegram button on the left.

Tags: мирзо улугбек PDF 352 pages Free download Telegram