manbashunoslik fanining maqsad va vazifalari

DOC 6 pages 84.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 84.0 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

i-mavzu:manbashunoslik fanining maqsad va vazifalari manbashunoslik tarix fanining asosiy va muhim tarmoqlaridan bo‗lib, turli (moddiy, etnografik, yozma va boshqa) manbalarni o‗rganish hamda ulardan ilmiy foydalanishining nazariy va amaliy jihatlarini o‗rganadi. manbashunoslik tarixiy manbalarni izlab topish, qayd etish, toʻplash, oʻrganish va qoʻllanish nazariyasi va amaliy usullari haqidagi fan. manbashunoslik tarixshunoslikda yordamchi fan sohalari (arxeografiya, arxivshunoslik, geneologiya-nasabshunoslik, metrologiyaoʻlchovshunoslik, epigrafika, tekstologiya-matnshunoslik, xronologiyadavrshunoslik, geraldika-gerbshunoslik, numizmatika-tangashunoslik va sfragistika-muhrshunoslik) qatorida yetakchi oʻrinda turuvchi alohida ilmiy soha. manbashunoslikning bevosita tadqiqoti yozma manbalar ustida boʻlsada, ammo, uning asosiy ilmiy va amaliy uslubiyati tarixiy qadriyatlarning barcha turlarini oʻrganishda va tanqidiy tahlil etishda qoʻllaniladi. manba yoki tarixiy manba tushunchasi keng qamrovli bo‗lib, inson faoliyati natijasida yaratilgan barcha narsalarni tushunish mumkin. tarixiy manba deganda uzoq o‗tmishdan qolgan va jamiyatning ma‘lum bosqichda kechishini o‗zida aks ettirgan moddiy va ma‘naviy yodgorliklarni tushunamiz. inson faoliyati natijasida yaratilgan moddiy mahsulot ma‘lum vazifani bajarish bilan birga ayni zamonda tarixiy manba bo‗lishi munkin. moddiy yodgorliklar turkumiga ko‗hna …

2 / 6

saqlanib qolingan (qo‗lyozma asarlar hamda odamlarning turish-turmushi) urf-odat va an‘analar kiradi. xullas, tabiat va jamiyatning kechmishi bilan bog‗liq bo‗lgan har bir narsa tarixiy manba bo‗lishi mumkin, tabiat va jamiyat esa bir-biri bilan bog‗liqdir. tarixiy manbalar inson ijtimoiy faoliyati natijasida paydo bo‗lganligi sababli, ijtimoiy hayotning hamma tomonlari va bo‗lib o‗tgan hodisalarni o‗zida aks ettiradi. shuning uchun ham qadimgi odamlarning turish-turmushi va ijtimoiy faoliyati qay tarzda kechganligini tarixiy manbasiz o‗rganib bo‗lmaydi. manbalar ustida ish olib borganda shuni ham eslatib o‗tish lozimki, har bir tarixiy davrning o‗ziga xos xususiyati bo‗lib, u avval hukmron tuzumning ijtimoiy- 7 siyosiy xususiyatlarini, ishlab chiqarish usullari, o‗sha davrda mavjud bo‗lgan moddiy madaniyat va yozuv texnikasining umumiy darajasi bilan ajralib turadi. shu bilan birga, ba‘zi bir davrlarda fan va madaniyat jamiyatning moddiy taraqqiyotidan birmuncha ilgarilab ketishi yoki orqada qolishi ham mumkin. manbashunoslikning vazifalariga kelsak, tarixiy manbalarni topish va ularni turkumlash, chuqur va atroflicha tadqiq etish, manbada o‗z aksini topgan …

3 / 6

cha yetib kelmadi. ularning ko‗pchiligi bosqinchilik urushlar vaqtida, qolaversa tabiiy ofatlar oqibatida yo‗q bo‗lib ketgan. ilk tarixning ayrim lavhalari o‗tmishdan qolgan va insonning ijtimoiy faoliyati bilan bog‗liq bo‗lgan moddiy yodgorliklarda, aniqrog‗i ularninig bizgacha saqlangan qoldiqlari yetib kelgan. moddiy (ashyoviy) manba deganda ibtidoiy odamlar istiqomat qilgan va dafn etilgan joylar, ularning mehnat va urush qurollari, bino va turli inshootlar (qal‘a va qasrlar, hammomlar va karvonsaroylar, hunarmandchilik ustaxonalari hamda suv inshootlari va boshqalar) ning qoldiqlari, uy-ro‗zg‗or va zeb-ziynat buyumlari tushuniladi. moddiy yodgorliklarni qidirib topish va o‗rganish ishlari bilan arxeologiya ilmi (yunon, arxeo-qadimiy, logos – ilm o‗tmish haqidagi ilm; kishilik jamiyatining uzoq o‗tmishini o‗rganuvchi ilm) shug‗ullanadi. ii.etnografik manbalar. xalqlarning kelib chiqish bilan bog‗liq bo‗lgan material va ma‘lumotlar, xalq, qabila va urug‗ nomlari, inson qo‗li va aql-zakovati bilan yaratilgan qurol va buyumlarning naqsh va bezaklari, kishilar ongida, shuningdek og‗zaki va yozma adabiyotlarda saqlanib qolgan o‗tmish tarzi etnografik manba hisoblanadi. bularning barchasini etnografiya (yunon, ἔθνος-―etnos‖-xalq, …

4 / 6

lifa (muhammad (s.a.v) payg‗ambarning o‗rinbosari; o‗rta asrlarda arab musulmon davlatining boshlig‗i), mirishkor (to‗g‗rirog‗i miri shikor: podshoh va xonlarning ov qushlari va ov hayvonlarini tasarruf etuvchi mansabdor; ov mutasaddisi), mirob (suv taqsimoti bilan shug‗ullanuvchi mansabdor), qozi (shariat asosida ish yurituvchi sudya), yorliq (o‗rta asrlarda oliy hukmdor tarafidan beriladigan rasmiy hujjat), vaqfnoma (yer-suv yoki daromadning ma‘lum qismini masjid, madrasa va mozorlarga in‘om etganligi haqida tuzilgan maxsus hujjat) joy hamda xalq, qabila va urug‗ nomlari: aravan, kampir, ravot, nukus, xo‗jayli, chinoz, nayman, saroy, qo‗ng‗irot va boshqalar juda ko‗p uchraydi. bu va shunga o‗xshash atamalar shubhasiz qimmatli tarixiy manba bo‗lib, ajdodlarimizning ijtimoiy-siyosiy hayotini o‗rganishga yordam beradi. ularning kelib chiqish va etnologiyasini lingvistika fani o‗rganadi. iv.xalq og„zaki adabiyoti. og‗zaki adabiyot madaniyatining eng qadimgi sohalaridan bo‗lib, uning ildizi ibtidoiy jamoa va ilk feodalizm tuzumiga borib taqaladi. og‗zaki adabiyotning ayrim namunalarini qadimgi yunon tarixchilari, shuningdek tabariy, ma‘sudiy, beruniy, firdavsiy, ibn al-asir kabi sharq olimlarining asarlari orqali bizgacha …

5 / 6

x-xix asrlar davomida qo‗lyozma kitoblarini ziynatlash uchun yaratilgan nafis mo‗jaz rasmlar ham tarixiy manba bo‗lib xizmat qiladi. yurtimiz tarixi va moddiy ashyolar, hunarmandchilik, kiyim-kechak, me‘morchilik 9 obidalari va umuman moddiy madaniyatimiz xususiyatlarini o‗rganmoqchi bo‗lsak, nafis mo‗jaz tasviriy san‘at namunalari-miniatyura rasmlar qimmatli manba rolini o‗taydi. chunki, ularda tarixiy ashyolar tasviri aynan, ba‘zan badiiy ijod xususiyatlariga moslashtirilgan holda aks ettiriladi. masalan, buyuk musavvir ustod kamoliddin behzodning ―samarqanddagi bibixonim masjidining qurilishi‖ nomli mashhur rasmini eslatish kifoya. bu rasmda xv asrdagi mehnat qurollari, qurilish jarayoni, unda ishtirok etayotgan ustalar to‗g‗risida mukammal tasavvur beriladi. bunday rasmlardan tarixni o‗rganishda tasviriy vosita sifatida unumli foydalanish mumkin. biz so‗nggi yillarda chop etilgan manbalarda ulardan shunchaki befarq foydalanishlarini ko‗rishimiz mumkin. umuman, bizgacha yetib kelgan qadimgi devoriy rasmlar va qo‗lyozma kitoblarga ishlangan hamda alohida muraqqa‘lardagi rasmlarning tarixiy manba sifatidagi ahamiyati juda katta. vi.yozma manbalar: tarixiy manbalarning muhim va asosiy turi. insonning ijtimoiy faoliyati, aniqrog‗i kishilarning o‗zaro munosabatlarining natijasi o‗laroq yaratilgan …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "manbashunoslik fanining maqsad va vazifalari"

i-mavzu:manbashunoslik fanining maqsad va vazifalari manbashunoslik tarix fanining asosiy va muhim tarmoqlaridan bo‗lib, turli (moddiy, etnografik, yozma va boshqa) manbalarni o‗rganish hamda ulardan ilmiy foydalanishining nazariy va amaliy jihatlarini o‗rganadi. manbashunoslik tarixiy manbalarni izlab topish, qayd etish, toʻplash, oʻrganish va qoʻllanish nazariyasi va amaliy usullari haqidagi fan. manbashunoslik tarixshunoslikda yordamchi fan sohalari (arxeografiya, arxivshunoslik, geneologiya-nasabshunoslik, metrologiyaoʻlchovshunoslik, epigrafika, tekstologiya-matnshunoslik, xronologiyadavrshunoslik, geraldika-gerbshunoslik, numizmatika-tangashunoslik va sfragistika-muhrshunoslik) qatorida yetakchi oʻrinda turuvchi alohida ilmiy soha. manbashunoslikning bevosita tadqiqoti yozma manbalar...

This file contains 6 pages in DOC format (84.0 KB). To download "manbashunoslik fanining maqsad va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: manbashunoslik fanining maqsad … DOC 6 pages Free download Telegram