turkiston

PPTX 32 pages 609.0 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 609.0 KB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

слайд 1 turkistonda jadidchilik harakati va ularning faoliyati reja: jadidchilik harakatining kelib chiqishi va rivojlanishi. 2. jadidlarning islohiy qarashlari. turkistonda jadidchilik harakati va ularning faoliyati chor rossiyasi tomonidan zabt etilgan turkiston mustamlakachilik zulmining yorqin namunasiga aylandi. mahalliy xalq turmush sharoitining yomonlashib borishi, milliy-diniy qadriyatlarning oyoq osti qilinishi, chet el sarmoyasining o'lkaga shiddat bilan kirib kelishi, o'lka boyliklarining bosqinchilar tomonidan shafqatsizlarcha talanishi ilg'or fikrli ziyolilarni befarq qoldirmadi. shu bois milliy vatanparvar ziyolilar tomonidan mustamlaka asoratidan qutilish va taraqqiyot uchun kurashning turli yo'llari izlandi. ushbu harakatlar natijasida vodiyda ham xix asr oxirlariga kelib jadidchilik harakati kelib chiqdi. turkistondagi bu harakat xix asr oxirlaridan 1938 yillargacha ma'rifatparvarlik harakatidan keng ko'lamli ijtimoiy-siyosiy harakat darajasiga ko'tarildi. ushbu vaqt oralig'ida butun turkistonda bo'lgani kabi, vodiydagi ziyolilar qatlami orasida ham turli guruhlarga ajralish jarayonlari tezlashdi. fikr va qarashlarning turlicha bo'lishiga qaramay, o'lka ziyolilarini yagona turkiston mustaqilligi g'oyasi birlashtirib turar edi. xx asr boshlariga kelib jahon miqyosida sodir …

2 / 32

tlar beradi. mayor lyakosta, fransuz mustamlakalar vazirligi tomonidan ushbu hududlarni o'rganish uchun maxsus vazifa bilan yuborilgan edi. bu haqidagi ma'lumotlar fransuz matbuotida e'lon qilingach, turkistondagi podsho amaldorlari ham yosh sartlar masalasidan tashvishga tushib qoladilar. aholi turmush darajasining tushib borishi, shariat me'yorlarining buzilishi, milliy va diniy qadriyatlarning oyoq osti qilinishi, jinoyatlar sonining ortib borishi, mahalliy aholining mavjud tuzumga nisbatan nafratini yanada oshirar edi. shu bois turli ijtimoiy tabaqalar mustamlaka zulmidan xalos bo'lishning har xil yo'llarini izlardilar. mahfiy polisiya xizmatchisi «tureskiy»ning 1913 yil 3 sentabrda bergan ma'lumotlariga ko'ra, shu davrda buxoroda musulmonlarning «ittihod» jamiyati mavjud bo'lib, bu tashkilotning asosiy maqsadi, musulmonlarni g'ayridinlar qo'l ostidan ozod qilish bo'lgan. tashkilot 1913 yilda mulla qamar ismli mudarris tomonidan tashkil etilgan. jamiyatning buxoro atroflarida, samarqand, kattaqo'rg'on, qo'qon va o'sh shaharlarida ham a'zolari bo'lgan. u yerlarda ular siyosiy-diniy tashviqot ishlarini olib borganlar. qo'qon shahrida esa uning bosh targ'ibotchisi shaharning sarmozor qismida yashovchi qozi mulla mahmud bo'lgan. o'sh …

3 / 32

a'zam tomonidan yozilgan risola o'zbek tiliga o'girilib, jadidlar tomonidan omma orasida tarqatilgan edi. unda musulmon dinining g'arbda paydo bo'lgan sosializm, anarxizm va boshqa ta'limotlarga, umuman, ijtimoiy hayotga munosabati haqida fikr yuritilgan edi. o'lkada milliy matbuot yuzaga kelgunga qadar bog'chasaroyda chiquvchi «tarjumon», qozondan chiqadigan «vaqt», «yulduz» va boshqa gazeta va jurnallar turkiston jadidlari faoliyatida o'zining sezilarli ta'siriga ega edi. ushbu nashrlar orqali taraqqiyparvarlar dunyo xalqlarining milliy uyg'onish g'oyalari bilan tanishib borganlar. masalan, farg'onaning peshqadam taraqqiyparvarlaridan ishoqxon ibrat ham 1883-1885 yillarda qo'qonning tunqator madrasasida ta'lim olib yurgan paytlarida «tarjumon» gazetasi bilan muntazam ravishda tanishib borgan. adabiyotchi olim u. dolimovning bergan ma'lumotlariga ko'ra, ibrat tomonidan tashkil etilgan «ishoqiya» kutubxonasida «tarjumon» gazetasining hatto 1884 yilgi boylamlari ham bo'lgan. xulosa qilib aytganda, o'lkadagi ijtimoiy adolatsizlik, yerlilarni jaholat botqog'ida, qashshoqlikda qoldirishni o'z oldiga maqsad qilib qo'ygan chorizmning mustamlakachilik siyosati mahalliy xalq ilg'or fikrli ziyolilarining tabiiy ravishda noroziligini keltirib chiqarar edi. xulosa qilib aytganda, o'lkadagi ijtimoiy adolatsizlik, …

4 / 32

kitoblaridin ko'ramizkim, har bir xalq o'zlariga yaqin hamsoyalarining har nav' ilmlarini har vaqt o'rganib va ham o'zlariga yaqin mamlakat xalqiga o'rgatib kelganlar...bizlarga uyat va aybdurkim, bizlarning burung'i olimlarimiz ilm bobida baland darajada turub, hatto boshqalarg'a ta'lim berib turgon bo'lsalar, bizlar hama xalqdin ul bobda pastlik maqomida qolsoq». ilm taraqqiyotning negizi ekanligini anglab yetgan ilg'or ziyolilar avvalo qoloqlikdan qutilishning asosiy sharti deb, ma'rifatni tanladilar. shu maqsad yo'lida xix asrning so'nggi choragida dastlabki yangi usul maktablari ochildi. farg'ona o'quv yurtlari inspektorining turkiston o'quv yurtlari bosh inspektoriga 1909 yil 6 dekabrda yo'llagan yangi usul maktabi haqidagi ma'lumotnomasida ko'rsatilishicha, vodiydagi dastlabki yangi usul maktabi qo'qon uyezdida ahmadjon qori tomonidan 1892 yilda ochilgan. turkistondagi jadidchilik harakatining atoqli namoyandalaridan ishoqxon ibrat ham qo'qonda madrasani tamomlagach, 1886 yilda to'raqo'r g'onda maktab ochadi lekin u tez orada yopiladi. shundan so'ng ibrat 1887 yildan 1895 yilgacha osiyo va yevropaning ko'plab mamlakatlarida bo'ladi. o'ndan ortiq chet tillarini o'rganadi, g'arb ilm-fani …

5 / 32

ulla avloniy, sadriddin ayniy, fayzulla xo'jayev, toshpo'latbek norbo'tabekov, abdurauf fitrat va boshqalarning xizmatlari beqiyos bo'ldi. turkiston o'lkasidagi dastlabki taraqqiyparvar jamiyatlar, tadqiq etilgan manbalar bergan ma'lumotlarga ko'ra, 1905-1907 yilgi birinchi rus inqilobidan so'ng, eron va turkiyadagi ijtimoiy-siyosiy harakatlar ta'sirida vujudga kelgan. osiyo mamlakatlaridagi inqilobiy harakatlar, musulmon dunyosidagi, xususan, turkistondagi ijtimoiy-siyosiy va diniy fikrlarning taraqqiyotida muhim bosqich bo'lib xizmat qildi. 1904-1905 yillardagi rus-yapon urushida rossiyaning mag'lubiyati imperiyadagi barcha ezilgan xalqlar oldida mustabid podsho tuzumi obro'sini keskin tushishiga olib keldi. bu esa siyosiy fikrlar rivojiga turtki berib, milliy ozodlikka erishish orzularini ushalishiga ishonch uy g'otdi. sharqdagi inqiloblar va o'lkaga u yerlardan kirib kelgan turli xil g'oyaviy oqimlar bu yerlardagi muxolif kuchlarning birlashishi, milliy-siyosiy tashkilotlar holiga kelishi va rivojlanishi uchun muhim omil bo'lib xizmat qildi. umumiy diniy va milliy maqsadlar yo'lidagi mushtaraklik rossiyaning ilg'or musulmon ziyolilarini yagona g'oya tevaragida jipslashishga chorladi. va nihoyat, 1905 yilning 15 avgustida nijniy novgorodda rossiya musulmonlarining i s'yezdi chaqirildi. …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiston"

слайд 1 turkistonda jadidchilik harakati va ularning faoliyati reja: jadidchilik harakatining kelib chiqishi va rivojlanishi. 2. jadidlarning islohiy qarashlari. turkistonda jadidchilik harakati va ularning faoliyati chor rossiyasi tomonidan zabt etilgan turkiston mustamlakachilik zulmining yorqin namunasiga aylandi. mahalliy xalq turmush sharoitining yomonlashib borishi, milliy-diniy qadriyatlarning oyoq osti qilinishi, chet el sarmoyasining o'lkaga shiddat bilan kirib kelishi, o'lka boyliklarining bosqinchilar tomonidan shafqatsizlarcha talanishi ilg'or fikrli ziyolilarni befarq qoldirmadi. shu bois milliy vatanparvar ziyolilar tomonidan mustamlaka asoratidan qutilish va taraqqiyot uchun kurashning turli yo'llari izlandi. ushbu harakatlar natijasida vodiyda ham xix asr oxirlariga kelib j...

This file contains 32 pages in PPTX format (609.0 KB). To download "turkiston", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiston PPTX 32 pages Free download Telegram