sodda va murakkab tizimlar

DOCX 9 pages 28.7 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.7 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1. sodda va murakkab tizimlar 2. ochiq va yopiq tizimlar 3. yaxshi tashkillashgan tizimlar 4. axborot tizimlarining tashkil etish usuli bo’yicha sinflanishi 5. atning tashkil etuvchilari 1-savolga javob. lyudvig fon bertalanfi1 (1901–1972) murakkab tizimlar nazariyasiga birinchi bo‘lib asos soldi. u murakkab tizimlarning umumiy hususiyatlarini ta’riflashga muvaffaq bo‘ldi. u sodda va murakkab tizimlar hususiyatlarini alohida o‘rganib chiqdi. u sodda tizimlar tashqi muhitga nisbatan yopiq bo‘lishi va, aksincha, murakkab tizimlarning tashqi muhitga nisbatan ochiq ekanligini ko‘rsatib bera oldi. sodda va murakkab tizimlar. tizim - bu elementlardan tashkil topgan ob’ekt. ushbu ta’rif umumiy bo‘lib ham sodda, ham murakkab tizimlarni o‘zida qamrab oladi. masalan, rangli qalamlar to‘plami – bu sodda tizim, chunki bu to‘plam maqsadga intilmaydi. uning maqsadi ichkaridan emas, balki tashqaridan belgilanadi: rasm chizish tashqi muhitda maqsad qilib olinadi, ya’ni qalamlar to‘plami aslida tashqaridagi ob’ekt uchun vosita (instrument) sifatida xizmat qiladi. boshqacha qilib aytganda, “maqsad ob’ekt ichida dasturlanmagan”. murakkab tizim – bog‘langan elementlardan …

2 / 9

bilan jamiyatga naf keltiradi. sub’ekt ba’zi tizimlarda ajralmas, ba’zilarida esa ajralgan bo‘lishi mumkin. agar sub’ekt va ob’ekt ajralmas bo‘lib tizimni shakllantirishsa va uning tashqi muhiti umuman inobatga olinmasa, bunday tizim yopiq tizim deyiladi. agar tashqi muhit tizim holatiga ta’sir qilsa va bu hol inobatga olinsa, u holda ochiq tizim haqida so‘z gapirsa bo‘ladi. ob’ekt – bir-biri bilan tuzilma orqali bog‘liq bo‘lgan va sub’ektga naf keltirishga mo‘ljallangan qo‘yi ob’ektlar, qismlar to‘plami. masalan, avtomobil va xaydovchi tizimida avtomobil ob’ekt bo‘lib xizmat qiladi. universitetning o‘zi – ob’ekt, jamiyat esa - sub’ekt. o‘zbek tilining so‘zlari majmuasi – ob’ekt, o‘zbek tilida so‘zlashuvchi jamiyat esa - sub’ekt. yoshlar orasidagi jinoyatlar bilan kurashish tizimida ob’ekt sifatida quyidagi bir necha organlar majmuasi ko‘rilishi mumkin: prokuratura, ichki ishlar, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish, o‘zini-o‘zi boshqarish, “kamolot” yoshlar ijtimoiy harakati organlari. muammo (masala) – sub’ektning ob’ektga nisbatan mulohaza ko‘rinishida bildirilgan tanqidiy munosabati. masalan, sub’ekt ob’ekt tomonidan keltirilayotgan naf bilan …

3 / 9

avvalgi ta’rifda tizimning yaxlitlilik xususiyati keltirilmagan edi. yahlitlik (integrallashganlik) hususiyati. murakkab tizimning birorta elementini ajratib bo‘lmaydi. demak, murakkab tizimga nisbatan hususiy tahlil emas, balki tizimli tahlilni amalga oshirish kerak, ya’ni har bir elementni tizimdan ajratmagan holda tahlil qilish lozim. tizimdan ajralgan element o‘zining muhim hususiyatlarini yo‘qotadi, tizim doirasida esa u o‘z hususiyatlarini saqlaydi. bunga sabab, o‘sha elementning boshqa elementlar bilan bog‘liqligidir. bog‘liqlik (kommunikativlik) hususiyati. murakkab tizimdagi elementlar bir biri bilan har hil munosabatlarda bo‘lishadi. agar ba’zi elementlar alohida bo‘lib qolib, ularning boshqa elementlar bilan bog‘liqligi aniqlanmasa, tizim haqidagi ma’lumot to‘liq bo‘lmaydi. agar har bir elementning boshqa elementlar bilan bog‘liqligi to‘g‘risidagi ma’lumot to‘liq aniqlansa, u holda tizim deterministik deb nomlanadi. deterministik tizimlar ko‘pincha mexanika va matematika sohasida uchraydi. ijtimoiy tizimlar esa deterministik bo‘lmaydi. murakkab tizimdagi elementlar bir biriga nisbatan ierarxik yoki boshqacha holda joylashgan bo‘ladi. qaysidir elementlar tizimning yuqori pog‘onasida joylashgan bo‘lsa, boshqalari – quyi yoki parallel pog‘onada joylashgan bo‘ladi. masalan, …

4 / 9

mumkin. avtomatik tarzda boshqariladigan murakkab tizimlar kibernetik tizimlar bo‘lib, kibernetika5 tomonidan o‘rganiladi va mazkur darslik doirasida ko‘rilmaydi. sodda tizim murakkab tizim qaror qabul qiluvchi yoki boshqaruvchi quyi tizimi yoki gomeostazis hususiyati yo‘q yoki munosabatlarni tartibga soluvchi hususiyati yo‘q qaror qabul qiluvchi yoki boshqaruvchi quyi tizimi yoki gomeostazis hususiyati yoki munosabatlarni tartibga soluvchi hususiyati mavjud maqsadga intilmaydi maqsadga intiladi sub’ekt tizimni bevosita harakatga keltiradi tizim o‘zi harakatga keladi va sub’ekt uning ishlashiga dastlabki impuls beradi, hamda uning harakatiga bilvosita ta’sir qiladi misollar: agar sub’ekt ajralgan bo‘lsa va xarakatlanayotgan dinamik tizim ob’ekt sifatida o‘rganilsa, u holda velosiped, avtomobil, samolyot – sodda tizimlar, chunki ular xaydovchisiz xarakatga kelishmaydi. ya’ni o‘rganish ob’ekti va predmetiga ko‘ra, tizim sodda yoki murakkab bo‘lishi ham mumkin. misollar: agar sub’ekt ajralmagan bo‘lsa va xarakatlanayotgan tizim o‘rganilsa, u holda velosiped, avtomobil, samolyot – murakkab tizimlar. boshqa misollar: velosiped, avtomobil yoki samolyotda o‘rnatilgan gps navigatori; robot; mexanik yoki kvarsli soat; quyosh …

5 / 9

umumiy hususiyatlarini ta’riflashga muvaffaq bo‘ldi. u sodda va murakkab tizimlar hususiyatlarini alohida o‘rganib chiqdi. u sodda tizimlar tashqi muhitga nisbatan yopiq bo‘lishi va, aksincha, murakkab tizimlarning tashqi muhitga nisbatan ochiq ekanligini ko‘rsatib bera oldi. tashqi muhit bilan aloqa qilish bo‘yicha tizimlar ochiq va yopiq bo‘ladi. masalan, universitet – ochiq tizim. tashqi muhitdan universitetga axborot, moddiy va moliyaviy resurslar, ishga kiruvchi kadrlar, abiturientlar kirib keladi. universitetdan tashqi muhitga axborot, ishdan bo‘shuvchi kadrlar, bitiruvchilar chiqib ketadi. yopiq tizim tashqi muhit bilan nisbatan kamroq axborot, energiya, resurs va mahsulotlarni bilan almashinib turadi. masalan, xalqaro savdo va xalqaro moliyaviy xamkorlik a’zosi bo‘lmagan mamlakat yopiq iqtisodiyotga ega bo‘ladi. muvozanat holati bo‘yicha tizimlar muvozanatli va muvozanatsiz bo‘ladi. muvozanat yoki muvozanatsizlik holati ham dinamik, ham statik tizimda kuzatilishi mumkin. masalan, vaqt o‘tgan sari mahsulot bozorida talab va taklif xajmlari eksponensial o‘sish sur’atlarda o‘zgarsa va shu bilan birga ularning xajmi bir-biriga doimo tengligi saqlanib borsa, u holda bozordagi …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sodda va murakkab tizimlar"

1. sodda va murakkab tizimlar 2. ochiq va yopiq tizimlar 3. yaxshi tashkillashgan tizimlar 4. axborot tizimlarining tashkil etish usuli bo’yicha sinflanishi 5. atning tashkil etuvchilari 1-savolga javob. lyudvig fon bertalanfi1 (1901–1972) murakkab tizimlar nazariyasiga birinchi bo‘lib asos soldi. u murakkab tizimlarning umumiy hususiyatlarini ta’riflashga muvaffaq bo‘ldi. u sodda va murakkab tizimlar hususiyatlarini alohida o‘rganib chiqdi. u sodda tizimlar tashqi muhitga nisbatan yopiq bo‘lishi va, aksincha, murakkab tizimlarning tashqi muhitga nisbatan ochiq ekanligini ko‘rsatib bera oldi. sodda va murakkab tizimlar. tizim - bu elementlardan tashkil topgan ob’ekt. ushbu ta’rif umumiy bo‘lib ham sodda, ham murakkab tizimlarni o‘zida qamrab oladi. masalan, rangli qalamlar to‘plami – bu so...

This file contains 9 pages in DOCX format (28.7 KB). To download "sodda va murakkab tizimlar", click the Telegram button on the left.

Tags: sodda va murakkab tizimlar DOCX 9 pages Free download Telegram