fano’qituvchisi

PPTX 15 pages 1.7 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

termiz davlat unversiteti tarix fakulteti 2-bosqich 203 guruh talabasi amonov jasurning o’zbekiston tarixi fanidan tayorlagan mustaqil ishi fan o’qituvchisi:ikromov n termiz davlat unversiteti tarix fakulteti 2-bosqich 203 guruh talabasi amonov jasurning o’zbekiston tarixi fanidan tayorlagan mustaqil ishi oliy amaldorlar qatoriga qonunlar ijro etilishi, din musaffoligi va axloq muhofazasi, shuningdek, bozordagi tarozilar va o`lchovlar ustidan nazorat qiluvchi rais ham kirardi. rais bosh qoziga bo`ysunardi. bosh rais amir va bosh qoziga ma'lumot bilan shaxsan kelishi mumkin edi. uchala oliy amaldor — qushbegi, devonbegi va bosh qozi har doim buxoroda bo`lishi lozim edi. beklar va ularning mol-mulkini harbiy ta'lim ko`rgan askarlar — navkarlar qo`riqlashardi. mahalliy ma'muriyat — aminlar, oqsoqollar hamda bekliklar vakillari va amir farmonlarini ijro ctishi shart bo`lgan ruhoniylardan iborat edi. barcha sohalardagi amaldorlar beklar va amirlikning oliy amaldorlari safi ularning o`g`illaridan, ko`pincha aslzoda beklar va xonlarning xonzoda deb nomlanuvchi tabaqasidan to`ldirilar edi buxoro amirligi 27 ta beklikka bo`lingan edi. beklar shaxsan …

2 / 15

bilan atagan. “otaliq” mansabiga o`zgartirganiga sabab, shohmurod davrida hech qanday soxta xon bo`lmagan va u hech kimga hisob va maslahat ham bermagan bu narsani biz “majma ul-arqom” asari orqali ham bilishimiz mumkin. unda “otaliq” mansabi vazifasiga buxorodagi daryo(zarafshon) ustidan nazorat qilish, samarqanddan – qorako`lgacha bo`lgan hududda suv taqsimotini to`gri ta`minlash vazifalari kirgan. shu bilan birga shaharning bosh kanali hisoblangan “shoxrud” kanali ustidan nazoratni amalga oshirish va “dorug`a”(militsiya boshlig`i) vazifalarini ham bajargan.82 bundan ko`rinib turibdiki bu vaqtga kelib, “otaliq” mansabiga oldin mavjud bo`lgan yuqori martabali harbiy va fuqarolik vazifalari qolmagan. demak, shohmurod davridan boshlab “otaliq” mansabi endi faqat faxriy nom bo`lib qoldi. buxoroning oxirgi ikkita amiri abdulahadxon va olimxon davrida bu mansab hisorlik qo`shbegi ostonaquldan boshqa hech kimga berilmagan. qo`shbegi” mansabi amirlikdagi fuqarolik mansablari ichida eng yuqori mansab bo`lgan. “qo`shbegi” terminini izohlashda olimlar turli xil ma`lumot berishgan. masalan “majma` ul-arqom” asarida “qushbegi” shaklida ishlatilgan va uning vazifasiga “ovchilar, ovchilik asboblari, qushlar …

3 / 15

tda arkni tashlab chiqishi mumkin bo`lmagan. “qo`shbegi kalon”ning huquqi boshqa vazirlarnikidan ortiq bo`lgan, u hibsga olish, jazo berish, qatl qilish, gunohkor molini musodara etish huquqlariga ega bo`lgan. uning bir necha umumiy devonbegilari bo`lib, ular minglab kishilarga taom va sarpo berishlari mumkin bo`lgan qo`shbegining hashamati podshohning hashamatiga yaqin bo`lgan.86 “qo`shbegi poyon” esa ark oldida mahkamasi bo`lgan. “qo`shbegi poyon”ni – zakotchi deb ham ataganlar. chunki u mol zakoti, daryo, chegara, yo`l qorovullari uning qo`lida bo`lgan. “qo`shbegi poyon” harbiy harakatlar vaqtida lashkarboshi etib tayinlangan. davlatda favqulodda holatlar bo`lib qolganda “kull qo`shbegi”(hamma qo`shbegi) mansabi ham joriy etilgan. bunday vaqtda “qo`shbegi kalon” - “qo`shbegi poyon”ning vazifalarini ham bajargan.87 majma` ul-arqom” asarida mansablarni darajalarga bo`lib, qimmatli ma`lumotlarni keltirgan. “majma` ul-arqom” ma`lumotiga qaraganda eng oliy mansab qoziylar mansabi bo`lgan. ulardan oliy darajada shayx ul-islom unvoni, keyin qozi ul-quzzot, uchinchisi qozi askar, to`rtinchisi viloyat qozisi bo`lgan. xx asr boshiga kelib qozi kalon(qozi ul-quzzot) va raisi kalon mansablari buxoro …

4 / 15

zib bergan. yuqorida zikr etilgan amallarning amir atrofida maxsus o`rinlari bo`lgan. bular ahli qalamdan alohida turgan. amir ijozati bilan “devonbegi kalon” saroyga otga minib kelishi mumkin edi.98 shu martabalarning keyingi ikkinchi pog`onasida muftilar. uning yuqori darajasi a`lam mansabi bo`lib, sohibi yurish va lashkar tortishlar vaqtida fatvo bergan. muhtasib uchunchi darajada turgan. sayidlar avlodidan bo`lishi lozim bo`lgan. viloyatlarda esa sayid bo`lmagan olimni ham muhtasiblikka tayinlangan. to`rtinchi mudarris. bir umrga berilib, ta`lim bilan mashg`ul bo`lmasa ham xazidan maosh olgan. yuqoridagilardan keyingi martabada jo`ybor xo`jalari, naqib, o`roqi kalon(katta o`roq), naqshbandiya tariqatining xalifasi turardilar. jo`ybor xo`jasi sayidlarga berilib, jo`ybor hukumati (xo`jalar mozori bilan) uning qo`lida bo`lgan.89 uchinchi darajali unvonlar olimlar, sayidlar, o`zbek va mahalliy zodagonlarga loyiq deb topilgan amaldorlarga berilgan. birinchisi “mir asad”. ulamolardan yoki sayidlardan bo`lgan. buxoro rabotining ichki muhtasibligi bir farsah90gacha uning zimmasida bo`lgan. ikkinchi “fayzi” mansabi, olim yoki sayid bo`lgan kishiga berilgan. buxoro rabotining tashqi muhtasibligi bir farsah masofada uning zimmasida …

5 / 15

lib borgan. beshinchi toifa amaldorlar va mansablariga “munshi”- amir inoyatnomalari, duo va salomi, istaklarini yozib, o`qib borgan. amallar yorliqlarini yozib amirga qo`l qo`ydirib olib, egalariga yetkazgan. “arbobi daruni shahar”(shaharning arbobi) – shahar ichidagi anhor va ariqlari ustidan nazorat qilib, tozaligiga javob bergan. “devoni arabxona” – arablar jamoasi ishlarini, ulardan navkar olish va raiyat qatoriga kiritish masalalarini hal qilgan. “devoni tavjih” – daftardor va devoni tanobxonaga itoat qilgan. “avorij”(ya`ni soliq, xiroj, zakot va boj mablag`larining hisob-kitob devoni) va “tavjix” ya`ni xarajat devoni daftarlarning aniqligiga javob bergan.92 oltinchi martabadagi amallar yuqoridagilardan pastroq hisoblanar edi. birinchi darajali kitobdor amali. olimlar, fozillar va shoirlarning amirga peshkash qilgan asarlarini amir qabul qilgandan so`ng, kitobdor uni olib, kitobxonada tartib bilan saqlagan. ikkinchi “baxshi”. imorat, qutvol(qurilish) devonining sarfu-xarajatiga javob bergan. uchinchi sayisxona(molxona)si devoni. saroy otlari, xachir va tuyalari uchun lozim bo`lgan egaru-jabduq, graxband (bo`yinbog`), tumorcha, tabl (nog`ora), tablcho`p, qamchi, mo`g`lay, jig`a, gajjim, uzangi, yoping`ich va shunga o`xshash …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fano’qituvchisi"

termiz davlat unversiteti tarix fakulteti 2-bosqich 203 guruh talabasi amonov jasurning o’zbekiston tarixi fanidan tayorlagan mustaqil ishi fan o’qituvchisi:ikromov n termiz davlat unversiteti tarix fakulteti 2-bosqich 203 guruh talabasi amonov jasurning o’zbekiston tarixi fanidan tayorlagan mustaqil ishi oliy amaldorlar qatoriga qonunlar ijro etilishi, din musaffoligi va axloq muhofazasi, shuningdek, bozordagi tarozilar va o`lchovlar ustidan nazorat qiluvchi rais ham kirardi. rais bosh qoziga bo`ysunardi. bosh rais amir va bosh qoziga ma'lumot bilan shaxsan kelishi mumkin edi. uchala oliy amaldor — qushbegi, devonbegi va bosh qozi har doim buxoroda bo`lishi lozim edi. beklar va ularning mol-mulkini harbiy ta'lim ko`rgan askarlar — navkarlar qo`riqlashardi. mahalliy ma'muriyat — aminlar, o...

This file contains 15 pages in PPTX format (1.7 MB). To download "fano’qituvchisi", click the Telegram button on the left.

Tags: fano’qituvchisi PPTX 15 pages Free download Telegram