"gap va uning turlari"

PPTX 11 pages 67.4 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.4 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

презентация powerpoint toshdau termiz filiali meva sabzavotchilik va texnalogiya fakulteti sabzavotchilik polizchilik va kartoshkachilik ta’lim yo’nalishi 124- guruh talabasi norboyeva charosning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan tayyorlagan taqdimoti "gap va uning turlari" reja`: kirish asosiy qism 1 o’zlashma gap haqida umumiy ma’lumat. 2 ko’chirma gap haqida umumiy ma’lumot. 3 o’zlashgan gap va ularda ishlatilatiladigan tinish belgilari. kirish so’zlovchi hamma vaqt ham o’z fikrinigina bayon etib qolmaydi, u ba’zan gapini ham o’z nutqi ichida ishlatadi. o’zganing gapini ifoda etuvchi shaxs avtor, uning gapi esa avtor gapi deyiladi. avtorning ma’lum shaxs fikrini o’z nutqi ichida keltirishi o’zganing gapi deyiladi. gap ifoda qilinayotgan shaxs so’zlovchi sanaladi. ba’zan avtor gapi ham o’zganing shaklida beriladi. bunda uning fikri o’zganing gapi va avtor gapining biriktiruvchi grammatik vositalar bilan bog’lanadi. misollar, men nima qilishimni bilmayman. «bu yoqda nima qilib yuribsiz»-dedim. mening yo’qlab kelganimni ko’rsa, dalda bo’lar biron so’z aytsam, zoraki darmon bo’lsa, deb kutdim. (abdulla.qahhor.) u yoki …

2 / 11

iladi- «yashang, oshpaz- kinoya bilan qichqirdi o’ktam.-bilib qo’yingki, dehqonchilikning qozoni boshqacha bo’ladi, mehnatini aytmasangiz, barakasi osha veradi, tosha veradi». (o.) avtor gapi ko’chirma gapning kimga qarashli ekanligini ko’rsatadi. avtor o’zganing mazmunini saqlab, grammatik, leksik xususiyatlarni o’zgartirib bayon qilib bersa, o’zlashtirma gap deyiladi. masalan, astaxov shu bilan suhbat qilishni orzu qilganini, lekin qo’li tegmaganini aytdi. ko’chirma gap. ko’chirma gapdagi mazmun tinglovchiga qaratiladi. ko’chirma gap bir so’zdan, bir ega yoki bir necha gapdan, ba’zan butun bir abzasdan iborat bo’lishi mumkin. avtor gapi esa ko’pincha ikki sostavli birgina sodda gapdan tashkil topadi~ qo’shma gap shaklida yoki bir sostavli sodda gap shaklida deyarli qo’llanmaydi. misollar` «qo’rog’on buzilibdi. yigitlarni, suvchilarni to’sishga olib borsin», - deb buyurdi mahkamov. (o.) «hozir hosil uchun kurashning avji vaqti, - dedi o’ktam jiddiy tus bilan,yaxshi parvarish qilsang, g’o’zani ovqatdan, suvdan toliqtirmasang, kun sayin hosilni ko’rasan quyidagi fellar avtor gapining kesimi bo’lib keladi. gapirish, so’zlash ma’nosini bildiruvchi demak, aytmoq, gapirmoq. so’zlamoq …

3 / 11

gapning bir necha o’ziga xos xususiyatlari bor. buyruq mazmunidagi ko’chirma gapda ko’pincha undalma ishtirok etadi va undalmali gapning fel kesimi buyruq mayli formasida keladi` «og’lim, yaxshisi shuki,-dedi «sakson ota qo’lini siltab,-qolgan ishga qor yog’ar degan qadimgi so’zni unutma». (o.) nortoy polvonga qichqirdi o’ktam` «hormang, polvon» (o.) gapning mazmuniga qarab ko’chirma gapning intonatsiyasi turlicha bo’ladi` «gap qiziqishda,- javob berdi egamberdi,-hammasini kitobdan o’qidim-da, to’ppa-to’og’ri imtihonga bordim». (o.) «nega xat-pat, telegramma yubormadingiz»-dedi jo’ra.(o.) ko’chirma gapdagi intonatsiya uning o’rniga qarab ham turlicha bo’ladi. agar u avtor gapidan oldin kelsa. avtor gapidan ko’ra kuchliroq ohang bilan aytiladi, avtor gapidan oldin qisqa pauza bo’ladi` «qizlar zvenosi bu»-dedi jo’ra. ko’chirma gap avtor gapidan keyin kelsa, to’liqroq pauza hamda balandroq ohang bilan talaffuz qilinadi` jo’ra dedi` «qizlar zvenosi bu». agar avtor gapi ko’chirma gapning o’rtasida kelsa, u gap o’rtasida kelgan kirish so’z va kirish gaplarga o’xshash past ohangda aytiladi` «bu, - dedi jo’ra,-qizlar zvenosi». ko’chirma gapda bayon qilingan …

4 / 11

azmiy asarlar uchun xos paxta deydi kulib tovlanib «sevgan kishi meni maqtasin». (u.) dalalar salomga qo’lin cho’zadi` «marhamat qarindoshlar, aziz mehmonlar». demoq feli ko’chirma gapdan keyin joylashgan avtor gapining kesimi bo’lib kelganda, mano va funksiyasi jihatdan aytmoq, so’ramoq, gapirmoq kabi so’zlash fellariga deyarli teng bo’ladi. bunda deb bog’lavchisi emas, balki demoq mustaqil feli qatnashadi. uning manosi o’ta umumiy bo’ladi. «qalay, rais ko’zini ochdimi?»-deb so’radi qamchar. bu misollarda deb so’radi, deb buyurdi o’rnida dedi felini qo’llash, shunigdek. deb yordamchisini tushirib qoldirib, so’radi yoki buyurdi tarzida ishlatish ham mumkin` «qalay, rais ko’zini ochdimi?»-dedi ko’chirma gap avtor gapidan keyin keladi. bunda avtor gapining kesimi ko’pincha aytmoq, so’ramoq, javob bermoq, gapirmoq, demoq kabi fellar bilan ifodalanadi. avtor gapi ko’chirma gapdan oldin kelganda, undagi gap bo’laklarining tartibi odatdagicha bo’ladi. ko’chirma gap avtor gapidagi bunday, shunday kabi so’zlarning mazmunini aniqlab kelishi mumkin. bunday avtor gapining kesimi bilan bunday, shunday so’zlar orasida deb yordamchisi qo’llanadi. ko’chirma gap …

5 / 11

mroq, badiiy asarlarda ko’proq uchraydi. uning avtor gapidan oldin yoki uning o’rtasida kelish holati esa ko’proq jonli tilda uchraydi. ko’chiriladigan gap bittadan ortiq shaxsning o’zaro so’zlashuvidan iborat bo’lsa, bunday ko’chirma gaplar avtor gapisiz-dialog shaklida beriladi. dialog shaklidag gaplarning kimga qarashli ekanlig nutq jarayonida malum bo’ladi. -rais, g’ozamiz ko’p zararlanibdimi? -ha ko’p zararlanibdi. uni tezda davolash zarur. o’zlashtirma gap ko’chirma gap yoyiq bo’lib, uning va avtor gapnining egasi bir xil shaxs-sondagi kishilik olmoshi bilan ifodalansa yoyiq ko’chirma gapdagi ega bilan tuslovchi bir xil bo’lgani uchun, ularning biri tushib qoladi va ko’chirma gaplik xususiyatini bir oz yo’qotadi. men aytdim «men ketaman» tarzda emas, men ketaman dedim. agar avtor gapining egasi ot bilan, ko’chirma gapning egasi kishilik olmoshi bilan ifodalangan bo’lsa, bunday gaplarning o’zlashtirilgan shaklida avtor gapidagi ega va kesim saqlanadi, ko’chirma gapning egasi qaratuvchiga, kesim-lik aksini olgan sifatdosh bilan ifodalangan to’ldiruvchiga-qaralmishga aylanadi. ko’chirma gapning birinchchi shaxs kishilik olmoshi bilan ifodalangan egasi ba’zan …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""gap va uning turlari""

презентация powerpoint toshdau termiz filiali meva sabzavotchilik va texnalogiya fakulteti sabzavotchilik polizchilik va kartoshkachilik ta’lim yo’nalishi 124- guruh talabasi norboyeva charosning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan tayyorlagan taqdimoti "gap va uning turlari" reja`: kirish asosiy qism 1 o’zlashma gap haqida umumiy ma’lumat. 2 ko’chirma gap haqida umumiy ma’lumot. 3 o’zlashgan gap va ularda ishlatilatiladigan tinish belgilari. kirish so’zlovchi hamma vaqt ham o’z fikrinigina bayon etib qolmaydi, u ba’zan gapini ham o’z nutqi ichida ishlatadi. o’zganing gapini ifoda etuvchi shaxs avtor, uning gapi esa avtor gapi deyiladi. avtorning ma’lum shaxs fikrini o’z nutqi ichida keltirishi o’zganing gapi deyiladi. gap ifoda qilinayotgan shaxs so’zlovchi sanaladi. ba’zan avtor gap...

This file contains 11 pages in PPTX format (67.4 KB). To download ""gap va uning turlari"", click the Telegram button on the left.

Tags: "gap va uning turlari" PPTX 11 pages Free download Telegram